یادداشت بولتن نیوز خطاب به رئیس‌جمهور محترم

به گزارش بولتن نیوز، اقدام دولت برای بازگرداندن نخبگان ایرانی مقیم خارج، اقدامی ارزشمند و قابل تقدیر است؛ اما در کنار آن، یک پرسش اساسی همچنان بی‌پاسخ مانده است:با نخبگانی که هنوز در داخل کشور هستند چه می‌کنیم؟

امروز در کشور، شمار قابل توجهی از فارغ‌التحصیلان دکتری و پسادکتری با وجود سال‌ها تحصیل، پژوهش و کسب تخصص، همچنان در دستگاه‌ها و مراکز علمی و اجرایی به‌صورت قراردادی فعالیت می‌کنند و برای تثبیت موقعیت شغلی خود با فرآیندهای استخدامی، آزمون‌ها و صف‌های طولانی تبدیل وضعیت مواجه‌اند.

نکته قابل تأمل‌تر آن است که همین نیروهای متخصص، برای ورود به برخی مسیرهای حمایتی نخبگان نیز باید از فیلترها، جداول امتیازدهی و فرآیندهای پیچیده‌ای عبور کنند که همه مؤلفه‌های آن الزاماً با علم، تخصص، پژوهش و اثرگذاری واقعی فرد ارتباط مستقیم ندارد؛ به‌گونه‌ای که گاه معیارهای ورود برای یک فارغ‌التحصیل مقاطع عالی، عملاً دشوارتر از مسیری است که برای سطوح تحصیلی پایین‌تر پیش‌بینی شده است.

بدیهی است مدرک دکتری یا پسادکتری به‌تنهایی ملاک نخبگی نیست؛ اما اگر فردی علاوه بر تحصیلات عالی، از دستاورد علمی، تخصص، تجربه، اختراع، پژوهش یا توان حل مسئله برخوردار است، نباید فرآیندهای اداری به مانعی برای استفاده کشور از ظرفیت او تبدیل شود.

مسئله بسیار ساده است:

برای نخبه‌ای که خارج از کشور است، بسته بازگشت، شغل، تسهیلات و حمایت طراحی می‌کنیم؛ اما نخبه‌ای که هنوز در کشور حضور دارد، گاه برای یافتن جایگاه متناسب با تخصص خود، سال‌ها در انتظار می‌ماند.

این سیاست، اگر اصلاح نشود، می‌تواند یک چرخه معکوس ایجاد کند: نخبه داخلی به دلیل نبود چشم‌انداز شغلی و حرفه‌ای مهاجرت می‌کند و سپس کشور برای بازگرداندن همان سرمایه انسانی، هزینه و مشوق اختصاص می‌دهد.

جناب آقای رئیس‌جمهور محترم؛

نگهداشت نخبه، مقدم بر بازگرداندن نخبه است.
هزینه حفظ سرمایه انسانی موجود که درمانده استخدام یا تبدیل وضعیت هستند، به‌مراتب کمتر از هزینه بازگرداندن سرمایه انسانی از دست‌رفته و اپشن های زیادی برای بازگشت آنها گذاشته شده است.

از دولت محترم و بنیاد ملی نخبگان انتظار می‌رود همزمان با طرح بازگشت ایرانیان متخصص، طرح ملی نگهداشت و جذب نخبگان داخل کشور را نیز در دستور کار قرار دهند؛ با بازنگری در شاخص‌های نخبگی، حذف معیارهای غیرمرتبط، ایجاد مسیر شفاف و قانونی جذب متخصصان دکتری و پسادکتری، تعیین تکلیف نیروهای متخصص قراردادی و اتصال ظرفیت علمی آنان به نیازهای واقعی دستگاه‌های کشور.

نخبه ایرانی را نباید به نسیه سپرد.

اگر امروز امکان استفاده از توان او در داخل کشور وجود دارد، شایسته نیست ابتدا او را از دست بدهیم و فردا برای بازگرداندنش بسته حمایتی طراحی کنیم.

سیاست درست، فقط «بازگرداندن نخبگان» نیست؛ مهم‌تر از آن، «نگه‌داشتن نخبگان» است.