از پیجر تا نانینو: ادعای جاسوسی از دل کارتخوان‌های نانوایی ایران

گروه اجتماعی،نانینو چیست و چگونه وارد ایران شد؟

به گزارش بولتن نیوز،سامانه «نانینو» یا مدیریت هوشمند یارانه آرد و نان، از سال ۱۴۰۱ با هدف نظارت و کنترل بر توزیع آرد یارانه‌ای و فروش نان در نانوایی‌ها راه‌اندازی شد. کارتخوان‌های این سامانه توسط شرکت «فراپردازان آروند امید» با نام تجاری «امیدپی» در سال ۱۴۰۰ و در حدود ۱۰۰ هزار دستگاه وارد ایران شد. به گفته یک منبع آگاه، مبلغی حدود ۸۰۰ میلیارد تومان بابت خرید این کارتخوان‌ها از چین هزینه شده و یک سال بعد، نانوایان به استفاده از آن‌ها اجبار شدند.

ادعای جاسوسی؛ از پیجر تا نانینو

ادعای مطرح‌شده در فضای مجازی، این دستگاه‌ها را با پیجرهای منفجرشده در لبنان مقایسه می‌کند. در گزارش‌های منتشرشده ادعا شده که کارتخوان‌های نانینو همانند پیجرهای خریداری‌شده توسط حزب‌الله لبنان، قابل رهگیری و رصد توسط سازمان اطلاعاتی رژیم صهیونیستی و موساد هستند.

بررسی‌های میدانی نیز نشان می‌دهد کارتخوان‌های نانینو مجهز به ضبط صدا و دوربین بوده و به راحتی قادر به فیلمبرداری هستند. اما آنچه استفاده از این کارتخوان‌ها را مخاطره‌آمیز می‌کند، اتصال آن‌ها به سیم‌کارت، اینترنت و شبکه شاپرک است که مستقیماً با نظام بانکی کشور در ارتباط قرار دارد.

تحلیل امنیتی؛ چرا نانینو خطرناک است؟

از منظر امنیتی، نگرانی اصلی تنها وجود دوربین و میکروفن نیست، بلکه ترکیب این قابلیت‌ها با اتصال دائمی به شبکه بانکی و اینترنت است. اگر یک مقام امنیتی و نظامی یا خانواده او از کارتخوان نانینو برای خرید نان استفاده کند، به راحتی آدرس محل سکونت و اطلاعات هویتی آن‌ها قابل رصد است.

علاوه بر این، در صورت هرگونه حمله سایبری به زیرساخت‌های اینترنت و نظام بانکی کشور، اطلاعات شخصی و هویتی مردم  به‌ویژه اقشار با مشاغل حساس  در معرض دسترسی دشمن قرار می‌گیرد.

تکذیب رسمی؛ دوربین برای خواندن شناسه است

در مقابل، کارشناس فنی طرح هوشمندسازی یارانه آرد و نان ادعای جاسوسی را تکذیب کرده و می‌گوید دوربین‌های روی این کارتخوان‌ها بر اساس استانداردهای بین‌المللی نصب شده و برای خواندن شناسه از آن استفاده می‌شود. پیش‌تر نیز در سال ۱۴۰۲ فیلم مشابهی در فضای مجازی منتشر شده بود که در آن ادعا شده بود چون مردم در صف نان بحث سیاسی می‌کنند، این کارتخوان‌ها برای پرونده‌سازی تجهیز شده‌اند که از سوی کارشناس فنی پرداخت الکترونیک تکذیب شد.

سابقه هک و حمله سایبری به سامانه نانینو

با این حال، سابقه آسیب‌پذیری این سامانه قابل انکار نیست. در تیرماه ۱۴۰۴، حملات سایبری به بانک‌های بزرگ ایران، سامانه پرداخت الکترونیکی نانینو را که به بانک سپه متصل است، مختل کرد. در پی این حملات، نانوایان قادر به برداشت درآمد خود نبودند و مقامات مجبور به بازگرداندن محدودیت‌های فروش نان شدند. این واقعه نشان می‌دهد که زیرساخت نانینو در برابر تهدیدات سایبری آسیب‌پذیر است.

ضرورت ورود نهادهای امنیتی

با توجه به حساسیت موضوع، برخی رسانه‌ها خواستار ورود دستگاه‌های اطلاعاتی و نظارتی کشور به موضوع نانینو شده‌اند. در صورتی که ادعای جاسوسی صحیح باشد، ضروری است دستگاه‌های اطلاعاتی با حساسیت ویژه وارد شده و در صورت صحت، نسبت به جمع‌آوری این دستگاه‌ها و جایگزینی ابزاری امن اقدامات فوری را در دستور کار قرار دهند.

سخن آخر

پرونده کارتخوان‌های نانینو، فارغ از صحت یا سقم ادعای جاسوسی، یک واقعیت را آشکار می‌کند: دیجیتالی‌شدن زیرساخت‌های حیاتی بدون توجه به ملاحظات امنیتی، می‌تواند به یک نقطه آسیب‌پذیر راهبردی تبدیل شود. نانی که قرار بود یارانه‌ای بماند، حالا به یکی از پیچیده‌ترین گره‌های امنیت سایبری کشور تبدیل شده است.