مسیر تکراری اصلاحات برای راه بی‌نتیجه که بارها رفتیم

به گزارش بولتن نیوز به نقل از خبرگزاری فارس: «گروهی اندک نباید یادداشت تفاهم را به سرنوشت برجام دچار سازند»؛ این جمله‌ای است که سید جعفر موسوی، مشاور رئیس دولت اصلاحات، در دیدار فعالان سیاسی با رئیس‌جمهور مطرح کرده است؛ اظهارنظری که بار دیگر موضوع نحوه روایت جریان اصلاح‌طلب از سرنوشت برجام و مسئولیت ناکامی این توافق را به یکی از مباحث سیاسی تبدیل کرده است.
‌
وقتی اصلاح‌طلبان منتقدان را متهم می‌کنند!
موسوی در شرایطی نسبت به تکرار سرنوشت برجام برای یادداشت تفاهم اسلام‌آباد هشدار داده که طی سال‌های گذشته، بخشی از جریان سیاسی نزدیک به اصلاح‌طلبان، یکی از عوامل ناکامی برجام را مخالفت‌ها و اقدامات جریان‌های سیاسی داخلی عنوان کرده‌اند. بر اساس این روایت، برجام می‌توانست دستاوردی  برای کشور داشته باشد، اما مخالفان داخلی مانع اجرای آن شدند.
در همین چارچوب، بارها این گزاره مطرح شده است که خروج آمریکا از برجام و شکست این توافق، بیش از آنکه ناشی از ماهیت تعهدات طرف آمریکایی باشد، متأثر از فضای سیاسی داخل ایران و اقداماتی بوده که به ادعای این جریان، زمینه خروج دولت ترامپ از توافق را فراهم کرده است.
در مقابل، کارشناسان و منتقدان این روایت معتقدند تجربه چند دهه روابط ایران و آمریکا نشان می‌دهد واشنگتن در موارد مختلف، تعهدات و توافقات خود عمل نمیکند و به اصطلاح دبه می‌کند.
‌
روحانی و نمایش شهرهای موشکی‌
یکی از نمونه‌های مورد استناد منتقدان، اظهارات حسن روحانی در مناظرات انتخاباتی سال ۱۳۹۶ است. روحانی با اشاره به نمایش شهرهای زیرزمینی موشکی و نوشته شدن شعارهای مرتبط با نابودی اسرائیل به زبان عبری روی موشک‌ها، این اقدامات را در ارتباط با تلاش برای برهم زدن برجام مطرح کرده بود.
این نوع اظهارات در سال‌های پس از برجام به یکی از محورهای روایت اصلاح‌طلبان و اعتدالیون درباره چرایی خروج آمریکا از توافق تبدیل شد؛ روایتی که در آن، رفتارهای داخلی ایران و به‌ویژه اقدامات مخالفان برجام به‌عنوان یکی از عوامل تحریک دولت ترامپ مطرح می‌شد.
در سوی دیگر کارشناسان معتقدند که تصمیم دونالد ترامپ برای خروج از برجام یک تصمیم رسمی دولت آمریکا بود که در اردیبهشت ۱۳۹۷ اعلام شد و پس از آن، ایالات متحده روند بازگرداندن تحریم‌های تعلیق‌شده ذیل توافق را آغاز کرد.
اکبری: برجام خسارت‌بار بود؛ چرا هنوز به آمریکا اعتماد می‌کنند؟
مجتبی اکبری، سخنگوی جبهه شریان، با انتقاد از نسبت دادن ناکامی توافقات به جریان‌های منتقد داخلی، معتقد است بخشی از جریان اصلاح‌طلب پس از ناکامی در مذاکرات، به جای پاسخگویی درباره عملکرد خود، جریان‌های انقلابی و حتی مردم را مسئول ناکارآمدی‌ها معرفی می‌کند.
وی با اشاره به تجربه برجام گفت: «قطعاً برجام یک خسارت زیان‌بار بوده» و آثار خسارت‌بار آن را مردم ایران در دوره تحریم‌ها تجربه کردند.
سخنگوی جبهه شریان همچنین با تأکید بر بی‌اعتمادی به آمریکا گفت: «آمریکا نه‌تنها قابل اعتماد نیست»، بلکه مذاکره با این کشور در مسائلی که به عزت ایران و منافع ملت مربوط می‌شود و آمریکا بخواهد آنها را زیر سؤال ببرد، به گفته او، «شرافتمندانه نیست».
اکبری با اشاره به تداوم رویکرد مذاکره با آمریکا افزود: «این ناکارآمدی که آقایان در برجام از خودشان نشان دادند و آثار خسارت‌بارش را مردم شریف ایران در تحریم‌ها تجربه کردند، متأسفانه باز هم دارند با کارهای ناشایست خودشان، با ناتوانی‌های خودشان و با عدم توجه به منافع ملت و منافع کشور، دوباره به دامن آمریکا می‌روند.»
وی همچنین با اشاره به تجربه برجام، نسبت به تکرار همین الگو در توافق اسلام‌آباد هشدار داد و گفت: «هر نوع توافقی که شما بنویسید، از نوع توافقی که آقایان بنویسند، از برجام تا توافق اسلام‌آباد، قطعاً آمریکا زیر آن خواهد زد و دبه خواهد کرد.»
اکبری این تصور که آمریکا می‌تواند طرف قابل اعتمادی برای توافق‌های راهبردی با ایران باشد را «ساده‌لوحی» دانست و تأکید کرد که به اعتقاد او، مسئله آمریکا صرفاً پرونده هسته‌ای یا برجام نیست، بلکه اختلاف اساسی‌تری با جمهوری اسلامی ایران دارد.
وی گفت: «بحث هسته‌ای و برجام و اینها همه برای آمریکا فرعی است. آنها با نظام مقدس جمهوری اسلامی و جمهوری اسلامی ایران مشکل دارند.»
تواناراد: نمی‌توان هزینه بدعهدی آمریکا را به منتقدان داخلی نسبت داد
سعید تواناراد، فعال سیاسی، نیز با انتقاد از مواضع برخی فعالان سیاسی درباره نسبت دادن شکست برجام به جریانات داخلی، معتقد است این مواضع با تجربه جمهوری اسلامی از توافقات گذشته و مواضع رهبر انقلاب درباره آمریکا همخوانی ندارد.
تواناراد با اشاره به تجربه برجام و تفاهم‌نامه‌های مورد مناقشه میان ایران و آمریکا، اظهار کرد: برخی فعالان سیاسی که در دولت‌های گذشته مسئولیت‌های مهمی داشته‌اند، امروز به‌گونه‌ای موضع می‌گیرند که گویی اعتراضات داخلی و مواضع منتقدان موجب برهم خوردن تفاهم با آمریکا شده است؛ در حالی که به اعتقاد وی آمریکا در عمل نشان داده است که به تعهدات خود پایبند نیست.
وی با تأکید بر اینکه «دشمن به صراحت در کلام و عمل ثابت کرده که جنگ‌طلب و جنایتکار است»، افزود: جریان‌هایی که همچنان بر مذاکره و تفاهم با آمریکا تأکید دارند، نسبت به تجربه گذشته و واقعیت رفتار آمریکا بی‌توجه هستند.
تواناراد با اشاره به هزینه‌های صرف‌شده در مذاکرات هسته‌ای گفت: «چندین و چند دور و هزاران نفرسال از وقت و عمر ملت بزرگ ایران را فدای مذاکره بر سر برجام شد و  نتیجه این روند، نه تأمین منافع مورد انتظار، بلکه بازگشت فشارها و تحریم‌ها و در نهایت تشدید هزینه‌های کشور بوده است.
این فعال سیاسی همچنین در واکنش به ادعای نقش جریان‌های داخلی در شکست برجام گفت: «ما برجام را پاره کردیم و از آن خارج شدیم؟ ما زیر تعهداتمان زدیم در برجام؟» و تأکید کرد که خروج رسمی آمریکا از برجام و بازگرداندن تحریم‌ها، نشان می‌دهد مسئولیت اصلی این اقدام متوجه دولت آمریکا بوده است.
وی با رد روایت‌هایی که منتقدان داخلی را عامل اصلی شکست برجام معرفی می‌کنند، افزود: نباید مسئولیت تصمیمات و اقدامات آمریکا به جریان‌های داخلی منتقد توافق نسبت داده شود.
تواناراد همچنین از آنچه «سفیدشویی آمریکا و جنایات آن و رژیم صهیونیستی» خواند، انتقاد کرد و خواستار پاسخگویی جریان‌هایی شد که همچنان از مذاکره و توافق با آمریکا دفاع می‌کنند.
وی با اشاره به شرایط پس از درگیری‌های اخیر و هزینه‌های تحمیل‌شده به کشور، گفت: «با سطح جدید و عریانی از جسارت و وقاحت مواجهیم که روز روشن را هم شب جلوه می‌دهد و جای جلاد و شهید را عوض می‌کند.»
در مجموع، منتقدان این جریان سیاسی معتقدند تجربه برجام و خروج یک‌جانبه آمریکا از این توافق، نشان داده است که تضمین‌ناپذیری تعهدات واشنگتن یکی از مسائل اصلی در هرگونه توافق میان تهران و واشنگتن است و نسبت دادن ناکامی توافقات صرفاً به مخالفت‌های داخلی، نمی‌تواند توضیح کاملی برای رفتار آمریکا و بازگشت تحریم‌ها ارائه کند.