گروه اقتصادی بازار ارز ایران امروز، شنبه ۲۰ تیر، برخلاف روند شتابان هفته‌های اخیر، نفسی تازه کرد. دلار آزاد که پنجشنبه گذشته تا کانال بالای ۱۸۱ هزار تومان -بالاترین سطح از ۲۱ اردیبهشت- بالا رفته بود، امروز با کاهشی نزدیک به دو هزار تومان به محدوده ۱۷۹ هزار و ۷۰۰ تومان بازگشت. اما این عقب‌نشینی یک‌روزه نباید تصویر بزرگ‌تر را بپوشاند: دلار نسبت به هفته گذشته هنوز حدود ۳.۵ درصد بالاتر ایستاده و نسبت به بیستم تیر سال گذشته بیش از ۱۰۵ درصد رشد کرده است.

به گزارش بولتن نیوز ،این نوسان مستقیماً به سرنوشت چانه‌زنی‌های دوحه گره خورده است؛ مذاکراتی که این هفته وارد فاز فنی‌تری شد و طرفین ایرانی و آمریکایی، بر اساس طرحی پیشنهادی از سوی عمان، درباره سازوکار مدیریت تنگه هرمز رایزنی می‌کنند. با این حال، گزارش‌های میدانی از تداوم حملات پراکنده به شناورهایی که از مسیرهای تأییدنشده عبور می‌کنند حکایت دارد؛ نشانه‌ای از اینکه بازگشت کامل به وضعیت عادی هنوز فاصله دارد و بازار ارز همچنان در فضای «تردید و انتظار» نفس می‌کشد.

در همین حال، بازار جهانی فلزات روایت متفاوتی از خود به نمایش می‌گذارد. مس در بورس فلزات لندن این هفته در محدوده بالای ۱۳ هزار و سیصد دلار در هر تن معامله شد؛ تنها حدود شش درصد پایین‌تر از سقف تاریخی ثبت‌شده در ۲۳ اردیبهشت امسال و با رشدی نزدیک به ۳۹ درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته. سنگ‌آهن نیز در بازار CFR چین به بالای ۱۰۷ دلار در هر تن رسیده که تداوم روند بهبود ملایمی است که در گزارش دهم تیرماه نیز به آن اشاره شده بود.

اما در دل این فرصت جهانی، بحران برق صنایع فولادی -که از ۱۴ خردادماه آغاز شده بود- نه‌تنها فروکش نکرده، بلکه با ورود به اوج تابستان تشدید شده است. رئیس هیئت عامل ایمیدرو بار دیگر با لحنی انتقادی نسبت به وزارت نیرو هشدار داده که برخی واحدهای بزرگ فولادی همچنان تنها با حدود بیست درصد ظرفیت اسمی فعالیت می‌کنند؛ وضعیتی که دقیقاً همان رقمی است که در رصدهای دهم و یازدهم تیرماه نیز ثبت شده بود و نشان می‌دهد، برخلاف وعده‌های اولیه دولت، هیچ بهبود محسوسی در این جبهه رخ نداده است.

مرکز پایش اقتصاد معدن و سرمایه‌گذاری ایران در این گزارش، تصویر امروز اقتصاد معدن کشور را در نقطه تلاقی چهار نیرو بررسی می‌کند: عقب‌نشینی موقت دلار، نزدیک‌شدن مس به رکورد تاریخی، تداوم بی‌برقی زنجیره فولاد و نبرد بودجه‌ای بر سر حقوق دولتی معادن.

پس از جهشی نزدیک به هشت درصدی که در گزارش یازدهم تیرماه ثبت شد و دلار را تا کانال ۱۷۴ هزار تومان رساند، بازار ارز طی هفته گذشته همچنان مسیر صعودی را ادامه داد و روز پنجشنبه ۱۸ تیر به بالاترین سطح خود از ۲۱ اردیبهشت -یعنی از پیش از امضای تفاهم‌نامه اولیه ایران و آمریکا- یعنی محدوده بالای ۱۸۱ هزار تومان رسید. اما امروز، شنبه ۲۰ تیر، معاملات با کاهشی نزدیک به یک درصد آغاز شد و دلار آزاد به ۱۷۹ هزار و ۶۹۵ تومان بازگشت.

برای بخش معدن و صنایع معدنی، این نوسان همچنان همان شمشیر دو لبه‌ای است که در گزارش‌های قبلی توصیف شد: شرکت‌های صادرات‌محور بزرگ -به‌ویژه در زنجیره مس و فولاد- از هر جهش دلاری در دفاتر حسابداری ریالی خود سود می‌برند، در حالی که واحدهای کوچک‌تر و وارداتی‌محور با هزینه تمام‌شده بالاتر دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

تحلیل اختصاصی: عقب‌نشینی امروز دلار را نباید نشانه تثبیت بازار دانست. این افت یک‌روزه، در حجم کوچک، دقیقاً پس از یک اوج دوماهه رخ داده و بیشتر به رفتار فنی بازار -تخلیه هیجان خریداران پس از رشد پرشتاب هفته گذشته- شبیه است تا یک تغییر روند بنیادی. تا زمانی که مذاکرات دوحه به جمع‌بندی نهایی درباره تنگه هرمز نرسد، نوسان دوطرفه و پرشتاب در بازار ارز باید به‌عنوان سناریوی پایه در نظر گرفته شود، نه استثنا.

قیمت مس در بورس فلزات لندن روز پنجشنبه ۱۱ تیر در محدوده ۱۳ هزار و ۳۱۸ دلار در هر تن معامله شد و هفته را با رشدی حدود نیم درصدی به پایان رساند. این رقم نسبت به سه ماه پیش -یعنی ۲۰ فروردین‌ماه- بیش از پنج درصد و نسبت به مدت مشابه سال گذشته نزدیک به ۳۹ درصد رشد نشان می‌دهد؛ روندی که تداوم مستقیم آن چیزی است که در دو گزارش پیشین بولتن نیوز به‌عنوان «فرصت طلایی صادراتی» توصیف شده بود.

با این حال، فاصله مس تا سقف تاریخی خود -۱۴ هزار و ۱۴۳ دلار، ثبت‌شده در ۲۳ اردیبهشت‌ماه امسال- اکنون تنها حدود شش درصد است؛ فاصله‌ای که بسیاری از تحلیلگران بازارهای جهانی آن را در محدوده «قابل عبور» ارزیابی می‌کنند، به‌ویژه اگر رشد تقاضای مرتبط با گذار انرژی و مصرف روزافزون مس در زیرساخت‌های هوش مصنوعی و شبکه‌های برق تجدیدپذیر با کاهش ذخایر بورس فلزات لندن همراه شود.

تحلیل اختصاصی: برای ایران، پرسش کلیدی دیگر «آیا مس گران می‌شود» نیست، بلکه «چه سهمی از این گرانی به داخل کشور منتقل خواهد شد» است. با توجه به آنکه بانک مرکزی به‌تازگی تسویه کامل تعهدات ارزی شرکت ملی صنایع مس ایران را تأیید کرده، این شرکت اکنون در موقعیتی قرار دارد که می‌تواند بدون نگرانی از فشارهای نظارتی، از فرصت قیمتی جهانی بیشترین بهره را ببرد. اما همان‌طور که در گزارش‌های قبلی هشدار داده شد، گلوگاه اصلی دیگر در معدن یا قیمت جهانی نیست، بلکه در ظرفیت فرآوری و برق پایدار برای واحدهای ذوب و پالایش است.

قیمت سنگ‌آهن با خلوص ۶۲ درصد در بازار CFR چین طی روزهای اخیر به محدوده بالای ۱۰۷ دلار در هر تن رسیده که نسبت به سطح ۱۰۵ دلاری گزارش‌شده در دهم تیرماه، بهبودی ملایم اما پایدار محسوب می‌شود. با این حال، این رقم هنوز فاصله زیادی با سطوح تاریخی این کالا دارد و بیشتر تحت تأثیر نوسانات عرضه در بنادر چین و نه یک تغیر بنیادی در تقاضای جهانی فولاد قرار دارد.

نکته تلخ همچنان همان چیزی است که در هر دو گزارش قبلی برجسته شد: قیمت داخلی سنگ‌آهن با عیار ۶۰ تا ۶۱ درصد -در محدوده دو میلیون و صد هزار تومان- طی نزدیک به چهار سال گذشته عملاً ثابت مانده، در حالی‌که هزینه‌های تولید تا چهار برابر افزایش یافته است. برای معادنی مانند سنگان که یک‌سوم خوراک زنجیره فولاد کشور را تأمین می‌کنند، این شکاف قیمت-هزینه هر ماه که می‌گذرد، توجیه اقتصادی تولید را بیشتر تضعیف می‌کند.

از ۱۴ خردادماه که وزارت نیرو محدودیت برق را بر واحدهای زنجیره فولاد اعمال کرد تا امروز، بیش از یک ماه گذشته و به گفته مقامات ایمیدرو، وضعیت نه‌تنها بهبود نیافته، بلکه با ورود به اوج گرمای تابستان تشدید شده است. رئیس هیئت عامل ایمیدرو بار دیگر با انتقاد از وزارت نیرو تأکید کرده که برخی واحدهای بزرگ فولادی -با مصرف بیش از پنج مگاوات- همچنان تنها با حدود بیست درصد ظرفیت اسمی فعالیت می‌کنند؛ رقمی که دقیقاً با آنچه در گزارش‌های دهم و یازدهم تیرماه ثبت شده بود، مطابقت دارد و نشان می‌دهد این بحران در یک ماه گذشته هیچ مسیر بهبودی را طی نکرده است.

در کنار محدودیت برق، ناترازی گاز نیز به این معادله افزوده شده؛ صنعت سیمان اکنون با محدودیتی نزدیک به هشتاد درصد و صنعت فولاد با محدودیتی در بازه ۲۵ تا ۵۰ درصد مواجه است. ترکیب این دو ناترازی -برق تابستانی و گاز فزاینده- عملاً به تولیدکنندگان زنجیره فولاد و سیمان اجازه برنامه‌ریزی بلندمدت نمی‌دهد و بسیاری از واحدها را به سمت سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های اختصاصی سوق داده است.

تحلیل اختصاصی: تکرار دقیق رقم «بیست درصد ظرفیت» در سه گزارش متوالی بولتن نیوز -دهم، یازدهم و بیستم تیرماه- خود یک داده تحلیلی است: نشان می‌دهد سیاست‌گذار انرژی کشور، با وجود تأکیدهای مکرر رئیس‌جمهور و دولت بر ضرورت حفظ تولید صنایع راهبردی، تاکنون هیچ راهکار عملیاتی و قابل اندازه‌گیری برای این بحران ارائه نکرده است. هزینه فرصتی که در گزارش یازدهم تیرماه با عنوان «هزینه فرصت انرژی» مطرح شد، اکنون در حال تبدیل‌شدن به یک الگوی ساختاری است، نه یک شوک موقت فصلی.

برخلاف تصویر نگران‌کننده انرژی، بازار فیزیکی بورس کالای ایران در دو هفته منتهی به ۱۹ تیرماه همچنان رونق نسبی خود را حفظ کرده است. شمش بلوم با ثبت بیش از ۱۳ هزار و ۹۰۰ میلیارد تومان ارزش معاملات، ارزشمندترین محصول این بازه بود و میلگرد و مس نیز در جمع سه محصول برتر از نظر ارزش معاملات قرار گرفتند. در بخش حجم معاملات، سیمان، شمش بلوم و کنسانتره سنگ‌آهن -با سهم نزدیک به نه درصد از کل حجم بازار فیزیکی- صدرنشین بودند.

این رونق معاملاتی نشان می‌دهد که، دست‌کم در سطح بازار سرمایه، تقاضا برای محصولات زنجیره فولاد و مس همچنان پابرجاست؛ اما این تصویر با واقعیت میدانی کارخانه‌هایی که با بیست درصد ظرفیت کار می‌کنند در تضاد آشکار قرار دارد. به بیان دیگر، بخشی از این معاملات احتمالاً بازتاب موجودی انبارها و نه تولید جاری است؛ نکته‌ای که در هفته‌های آینده باید با دقت بیشتری رصد شود.

ردیف ۹۸ همت تومانی حقوق دولتی معادن در لایحه بودجه ۱۴۰۵ که در هر دو گزارش پیشین به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ریسک‌های سیاستی بخش معدن معرفی شده بود، همچنان محل اصلی اختلاف میان دولت و فعالان این بخش است. نمایندگان مجلس هشدار داده‌اند که این رقم، در کنار قطعی برق و ثبات چندساله قیمت سنگ‌آهن، می‌تواند مرز میان «تاب‌آوری» و «فرسایش» را برای بسیاری از واحدهای کوچک و متوسط زنجیره فولاد جابه‌جا کند.

در عین حال، بازگشت ایمیدرو به اساسنامه توسعه‌ای مصوب مجلس -که پیش‌شرط جذب سرمایه‌گذاری خارجی برآوردشده تا ۵۵ میلیارد یورو عنوان شده- هنوز نهایی نشده و همین ابهام، افق تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی را کوتاه نگه داشته است.

سناریوی خوش‌بینانه: در صورت جمع‌بندی موفق مذاکرات دوحه درباره تنگه هرمز و تثبیت نسبی بازار ارز، همراه با کاهش محسوس محدودیت برق در نیمه دوم تابستان، بخش معدن می‌تواند از فرصت قیمتی مس -و احتمال عبور از سقف تاریخی ۱۴ هزار و ۱۴۳ دلاری- بیشترین بهره را ببرد و صادرات غیرنفتی زنجیره معدن را تقویت کند.

سناریوی میانی: تداوم وضعیت فعلی -نوسان دوطرفه دلار، محدودیت پایدار برق در حدود بیست درصد ظرفیت و ابهام مذاکرات دوحه- به معنای فعالیت واحدهای فولادی در ظرفیتی پایین‌تر از حد بهینه و رشد محدود صادرات است؛ سناریویی که با توجه به تکرار الگوهای مشابه در سه گزارش اخیر، در حال حاضر محتمل‌ترین مسیر به نظر می‌رسد.

سناریوی بدبینانه: از سرگیری تنش نظامی در تنگه هرمز یا شکست مذاکرات دوحه می‌تواند دلار را به‌سرعت به کانال‌های بالاتر از ۱۸۵ هزار تومان برساند و همزمان با تعمیق بحران برق در اوج تابستان، به توقف یا کاهش شدید فعالیت واحدهای کوچک و متوسط زنجیره فولاد و از دست رفتن بخشی از بازارهای صادراتی به رقبای منطقه‌ای منجر شود.

وضعیت کل بخش معدن: خنثی رو به مثبت

وضعیت بازار جهانی فلزات: مثبت و رو به تقویت

وضعیت سرمایه‌گذاری: خنثی

وضعیت تامین مالی: خنثی

سطح ریسک کل: بالا

بیستم تیرماه ۱۴۰۵ را می‌توان روز «نفس تازه‌کردن موقت» برای بازار ارز و در عین حال روز «تکرار بی‌تغییر» برای بحران برق صنایع فولادی نامید. دلار پس از یک اوج دوماهه اندکی عقب نشست، اما این عقب‌نشینی نه از جنس حل مسئله، بلکه از جنس تخلیه هیجان کوتاه‌مدت است. در آن سوی ماجرا، مس جهانی همچنان در آستانه رکورد تاریخی خود ایستاده و فرصتی طلایی برای ارزآوری کشور فراهم کرده، اما همان‌طور که در دو گزارش پیشین هشدار داده شد، این فرصت تا زمانی که زیرساخت برق کشور اصلاح نشود، عمدتاً روی کاغذ باقی خواهد ماند. تکرار دقیق و بدون تغییر رقم «بیست درصد ظرفیت» در سه گزارش متوالی، خود گویاترین شاخص برای ارزیابی عملکرد سیاست‌گذار انرژی در این بازه است.

●       مهم‌ترین فرصت روز: نزدیک‌شدن قیمت جهانی مس به سقف تاریخی ۱۴ هزار و ۱۴۳ دلاری، همراه با تسویه کامل تعهدات ارزی ملی مس و بهبود ملایم قیمت سنگ‌آهن به بالای ۱۰۷ دلار.

●       مهم‌ترین تهدید روز: تداوم بدون تغییر محدودیت برق زنجیره فولاد در حدود بیست درصد ظرفیت اسمی، برای سومین گزارش متوالی، در اوج گرمای تابستان.

●       مهم‌ترین ریسک سیاستی: تداوم اختلاف دولت و فعالان معدن بر سر ردیف ۹۸ همت تومانی حقوق دولتی معادن در بودجه ۱۴۰۵ و ابهام در بازگشت ایمیدرو به اساسنامه توسعه‌ای مصوب مجلس.

●       مهم‌ترین متغیر فردا: سرنوشت مذاکرات فنی دوحه درباره سازوکار مدیریت تنگه هرمز و اثر مستقیم آن بر مسیر نرخ دلار در هفته پیش رو.