معدن؛ گنج پنهانی که رهبر شهید آن را موتور آینده اقتصاد ایران میدانست
گروه اقتصادی: بخش معدن در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب اسلامی، صرفاً یک حوزه تولیدی یا صنعتی نبود؛ بلکه ظرفیتی راهبردی برای تحقق استقلال اقتصادی، توسعه پایدار، عدالت اجتماعی و رهایی از اقتصاد نفتمحور به شمار میرفت. مرور رهنمودهای ایشان طی بیش از سه دهه، نشان میدهد که معدن همواره یکی از ارکان اصلی پیشرفت کشور در نگاه ایشان بوده است.
به گزارش بولتن نیوز، محمدمسعود سمیعینژاد، معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت و رئیس هیأت عامل سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران، به مناسبت ایام وداع و تشییع پیکر آیتالله سیدعلی خامنهای، رهبر شهید انقلاب اسلامی، در یادداشتی به تبیین مهمترین محورهای اندیشه اقتصادی ایشان در حوزه معدن پرداخته است.
ایران از معدود کشورهای جهان است که بهطور همزمان از تنوع گسترده مواد معدنی، ذخایر عظیم شناختهشده و پهنههای وسیع اکتشافنشده برخوردار است. وجود بیش از ۶۵ نوع ماده معدنی، دهها میلیارد تن ذخیره قطعی و ظرفیتهای فراوان برای کشف ذخایر جدید، بخش معدن را به یکی از مهمترین مزیتهای راهبردی کشور تبدیل کرده است. با این حال، آنچه اهمیت این بخش را دوچندان میکند، نگاه عمیق، آیندهنگر و راهبردی رهبر شهید به معدن بهعنوان یکی از ستونهای استقلال اقتصادی و جایگزین اقتصاد نفتی است.
به گفته سمیعینژاد، مرور بیانات رهبر شهید نشان میدهد که ایشان معدن را صرفاً یک فعالیت اقتصادی یا صنعتی تلقی نمیکردند، بلکه آن را بخشی از منظومه پیشرفت ملی، عدالت اقتصادی و اقتدار جمهوری اسلامی ایران میدانستند.
نخستین تأکیدات رهبر شهید بر جایگاه معادن به سالهای ابتدایی پس از انقلاب اسلامی بازمیگردد. ایشان در خطبههای نماز جمعه سال ۱۳۶۶، معادن را در کنار زمینها، جنگلها و دریاها از جمله ثروتهای عمومی کشور معرفی کرده و تأکید داشتند که این منابع خدادادی متعلق به همه مردم است و بهرهبرداری از آن باید بهگونهای باشد که منافع آن در اختیار عموم جامعه قرار گیرد، نه آنکه در انحصار گروهی خاص باشد.
در ادامه این رویکرد، رهبر شهید معدن را یکی از پایههای اصلی رفاه عمومی و توسعه کشور معرفی کردند. ایشان در پیام چهلمین روز ارتحال امام خمینی(ره)، استخراج معادن را در کنار آبادانی، رونق اقتصادی، سلامت جامعه و پیشرفت علمی از شاخصهای مهم توسعه کشور برشمردند. این نگاه بیانگر آن است که بهرهبرداری صحیح از منابع معدنی، صرفاً تولید ثروت نیست، بلکه ابزاری مؤثر برای کاهش فقر، افزایش رفاه عمومی و تحقق توسعه پایدار به شمار میرود.
یکی دیگر از محورهای مهم اندیشه رهبر شهید، توجه ویژه به سرمایه انسانی در کنار منابع طبیعی بود. بازدید ایشان از مجتمع مس سرچشمه در سال ۱۳۸۴ و قدردانی از تلاش کارگران، مهندسان و مدیران این مجموعه، نماد روشنی از این نگرش است. ایشان بارها تأکید کردند که گنجینههای نهفته در دل خاک ایران، تنها زمانی به ثروت ملی تبدیل میشوند که با دانش، مدیریت، نوآوری و همت نیروهای متخصص ایرانی همراه شوند. از این منظر، معدن علاوه بر یک سرمایه طبیعی، عرصهای برای شکوفایی توان علمی و مدیریتی کشور نیز محسوب میشود.
یکی از مهمترین محورهای اندیشه اقتصادی رهبر شهید در حوزه معدن، جایگاه این بخش در تحقق اقتصاد مقاومتی بود. در شرایطی که اقتصاد ایران سالها تحت تأثیر تحریمها و وابستگی به درآمدهای نفتی قرار داشته است، ایشان همواره بر ضرورت اتکا به ظرفیتهای داخلی و بهرهگیری از مزیتهای راهبردی کشور تأکید داشتند. در این میان، معدن بهعنوان یکی از مهمترین ظرفیتهای درونی ایران، نقشی کلیدی در افزایش درآمدهای پایدار، توسعه صنایع معدنی، ایجاد اشتغال و ارتقای ارزش افزوده ایفا میکند.
شاید برجستهترین بخش از دیدگاههای رهبر شهید، تأکید مکرر بر جایگزینی معدن به جای نفت باشد. ایشان در مناسبتهای مختلف تصریح کردند که ایران باید به مرحلهای برسد که مسیر توسعه و پیشرفت خود را بدون وابستگی به درآمدهای نفتی ادامه دهد. از نگاه ایشان، ذخایر عظیم و ارزشمند معدنی کشور، یکی از بهترین ظرفیتها برای تحقق این هدف راهبردی است؛ ظرفیتی که البته تنها با تکمیل زنجیره ارزش، توسعه صنایع فرآوری و جلوگیری از خامفروشی به نتیجه مطلوب خواهد رسید.
در همین چارچوب، مخالفت صریح رهبر شهید با خامفروشی، یکی دیگر از محورهای ثابت بیانات ایشان بود. ایشان بارها هشدار دادند که صادرات مواد معدنی بهصورت خام، بخش بزرگی از ارزش اقتصادی این منابع را از کشور خارج میکند.
به باور ایشان، ثروت واقعی زمانی ایجاد میشود که مواد معدنی در داخل کشور فرآوری شده و به محصولات صنعتی با ارزش افزوده بالا تبدیل شوند؛ رویکردی که علاوه بر افزایش درآمد ملی، زمینه توسعه فناوری، گسترش صنایع دانشبنیان و ایجاد اشتغال تخصصی را نیز فراهم میکند.
رهبر شهید در کنار ابعاد اقتصادی، همواره به اهمیت ژئوپلیتیکی معادن نیز توجه ویژه داشتند. ایشان بارها یادآور شدند که منابع طبیعی و ذخایر زیرزمینی، همواره یکی از مهمترین عوامل طمع قدرتهای سلطهگر بوده و بسیاری از جنگها، فشارها و مداخلات خارجی با هدف دسترسی به این منابع شکل گرفته است. از این منظر، مدیریت صحیح و بهرهبرداری هوشمندانه از معادن، تنها یک ضرورت اقتصادی نیست، بلکه بخشی از صیانت از استقلال، اقتدار و عزت ملی ایران به شمار میرود.
با وجود این ظرفیت عظیم، رهبر شهید در مقاطع مختلف از کمتوجهی دولتها به بخش معدن نیز گلایه کردند. ایشان تصریح داشتند که بارها بر اهمیت معادن و ضرورت سرمایهگذاری در این حوزه تأکید کردهاند، اما این بخش هنوز به جایگاه واقعی خود در اقتصاد ملی دست نیافته است. این انتقاد، بیانگر فاصله میان ظرفیتهای کمنظیر معدنی کشور و میزان بهرهبرداری واقعی از آنهاست.
امروز که اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری نیازمند تنوعبخشی به منابع درآمدی، افزایش تولید و کاهش وابستگی به نفت است، بازخوانی اندیشههای رهبر شهید درباره معدن، بیش از گذشته اهمیت پیدا میکند. مجموعه رهنمودهای ایشان، نقشه راهی جامع برای سیاستگذاران ترسیم میکند؛ نقشهای که بر اکتشاف گسترده، جذب سرمایه، توسعه فناوریهای نوین، تکمیل زنجیره ارزش، حمایت از بخش خصوصی، جلوگیری از خامفروشی و تبدیل ذخایر معدنی به ثروت پایدار ملی استوار است.
بیتردید، بخش معدن میتواند یکی از پیشرانهای اصلی اقتصاد ایران در دهههای آینده باشد؛ مشروط بر آنکه این ظرفیت عظیم با مدیریت کارآمد، سرمایهگذاری هدفمند، بهرهگیری از دانش روز و مشارکت فعال بخش خصوصی به فعلیت برسد. همانگونه که رهبر شهید بارها تأکید کردند، ایران بر روی گنجینهای بزرگ از منابع معدنی قرار دارد و بهرهبرداری صحیح از این سرمایه خدادادی، میتواند آیندهای متفاوت، قدرتمند و مستقل برای اقتصاد کشور رقم بزند.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com
