هر استانی که سهم خوراکی ها از هزینه خانوار بیشتر بوده تورم بالاتری داشته است

گروه اقتصادی: قیمت کالاها در استان های مختلف تفاوت چندانی ندارد. اما ترکیب سبد مصرفی در استان ها و خانوارهای مختلف تفاوت دارد و این موضوع  باعث شده که نرخ تورم در برخی استان ها بالاتر باشد. استانهای ایلام و کردستان با ضرایب اهمیت خوراکی نزدیک به ۴۰ درصد نرخ تورم بالای ۶۸ درصد را ثبت کرده اند. استان هایی که ضرایب اهمیت خوراکی در هزینه خانوار بیشتر بوده به دلیل رشد قیمت خوراکی ها، تورم بالاتری داشته اند

به گزارش بولتن نیوز در اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵، نرخ تورم سالانه خانوارهای کل کشور ۵۷.۷ درصد گزارش شده است. با نگاهی به نرخ تورم استانها، مشاهده می‌شود که این نرخ در استان‌ها از ۴۸.۸ درصد (تهران) تا ۶۹ درصد (کردستان) در نوسان است. این دامنه ۲۰.۲ واحد درصدی، پرسش‌های متعددی را برای سیاست‌گذاران ملی و استانی ایجاد کرده است. برخی استان‌ها با نرخ پایین‌تر، آن را نتیجه مدیریت موفق قیمت‌ها تلقی می‌کنند و استان‌های با نرخ بالاتر، تحت فشار قرار می‌گیرند.

به گزارش مرکز آمار ایران، تحلیل دقیق داده‌ها نشان می‌دهد که این تفاوت‌ها عمدتاً ناشی از دو عامل ساختاری و محاسباتی است و نه تفاوت ذاتی در روند تغییر قیمت کالاها و خدمات در سطح استان‌ها.

عامل اول: تفاوت در ضرایب اهمیت گروه‌های هزینه‌ای (وزن دهک‌ها)

مهم‌ترین عامل توضیح‌دهنده تفاوت نرخ تورم استانی، ترکیب متفاوت سبد مصرفی خانوارها در استان‌های مختلف است. سبد خانوارهای شهری تهران با سبد خانوار روستایی ایلام یا کردستان تفاوت بنیادین دارد. به طور مشخص، گروه «خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات» نرخ تورم سالانه بسیار بالاتری (۸۲.۷ درصد) نسبت به گروه «کالاهای غیرخوراکی و خدمات» (۴۵.۱ درصد) دارد. بنابراین، استان‌هایی که سهم (ضریب اهمیت) گروه خوراکی در سبد آن‌ها بیشتر باشد، نرخ تورم سالانه بالاتری را تجربه می‌کنند و بالعکس...

همان طور که مشاهده می شود استان تهران با کمترین ضریب اهمیت خوراکی ۲۱.۹۱ درصد کمترین نرخ تورم (۴۸۸ درصد) را دارد. در مقابل استانهای ایلام و کردستان با ضرایب اهمیت خوراکی نزدیک به ۴۰ درصد نرخ تورم بالای ۶۸ درصد را ثبت کرده اند.

تفاوت معناداری در تغییرات ذاتی قیمتها بین استانها وجود ندارد و آنچه مشاهده میشود عمدتاً ناشی از ساختار متفاوت سبد مصرفی ضرایب اهمیت است. استانهای با سهم بالاتر خوراکی ها همواره نرخ تورم سالانه بالاتری ثبت میکنند. 2. فرمول نرخ تورم سالانه ذاتاً باعث جابه جایی رتبه استانها در طول زمان میشود و نمیتوان از یک مقطع خاص، قضاوت قطعی در مورد عملکرد استانها انجام داد.

توصیه می شود در گزارش های رسمی همواره به تفکیک نرخ تورم برای گروه های خوراکی و غیر خوراکی به صورت جداگانه برای هر استان اشاره شود تا نقش وزن گروه ها مشخص شود. برای مقایسه عملکرد استانها از نرخ تورم ماهانه با نقطه به نقطه استفاده شود که اثر پایه (مخرج) در آنها کمتر است به سیاست گذاران ملی و استانی توضیح داده شود که اتکا به یک شاخص ترکیبی نرخ تورم سالانه کل برای قضاوت عملکرد گمراه کننده بوده و باید به مؤلفه های آن وزنها و رشد قیمت هر گروه توجه کرد.

 این رابطه معکوس و واضح نشان میدهد که تفاوت نرخ تورم عمدتاً به ترکیب سبد هزینه بر می گردد نه تفاوت در نرخ رشد قیمت خود کالاها.

برای روشن تر شدن موضوع یک مثال عددی ساده ارائه میشود.

فرض کنید در یک دوره قیمت گروه خوراکی ۸۰ درصد و قیمت گروه غیر خوراکی ۴۰ درصد افزایش یابد.

برای دو استان فرضی «الف» و «ب»

استان الف ضریب اهمیت خوراکی - ۲۵ درصد و غیر خوراکی – ۷۵ درصد

استان ب با ضریب اهمیت خوراکی - ۴۰٪ و غیر خوراکی - ۶۰٪

با وجود یکسان بودن نرخ افزایش قیمت هر گروه در هر دو استان، نرخ تورم نهایی به دلیل تفاوت وزن گروهها 6 درصد متفاوت می شود.

عامل دوم ویژگی فرمول نرخ تورم سالانه و پدیده جابه جایی جایگاه استانها

نرخ تورم سالانه از مقایسه میانگین شاخص های ۱۲ ماهه منتهی به ماه جاری با میانگین ۱۲ ماهه دوره مشابه قبل مجلسه می شود. این فرمول یک ویژگی ذاتی دارد. استانهایی که در گذشته ماه های پایانی دوره قبل شاخص بالایی داشته شد. به تدریج با ورود آن ماه ها به مخرج کسر، نرخ تورم سالانه آنها کاهش می یابد در مقابل استان هایی که قبلا شاخص پایین تری داشتند. ممکن است نرخ بالاتری نشان دهند.

این موضوع باعث میشود که رتبه بندی استان ها  از نظر نرخ تورم پایدار نبوده و در طول زمان جابه جا شود. استانی که امروز نرخ بالایی دارد. اگر روند افزایش شاخص آن کند شود چند ماه بعد ممکن است به دلیل عبور نقاط اوج شاخص از دوره پایه نرخ پایین تری نسبت به سایر استانها پیدا کند و بالعکس.