اقتصاد استان مرکزی در ۱۴۰۴؛ از رونق صنایع مادر تا جهش صادرات غیرنفتی

گروه اقتصادی، استان مرکزی در سال ۱۴۰۴ جایگاه خود را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین قطب‌های صنعتی، معدنی و صادراتی کشور تثبیت کرد؛ استانی که با برخورداری از بیش از ۲۸۰۰ واحد صنعتی، معادن بزرگ سنگ و فلزات، تولیدات متنوع کشاورزی و دامی، صنایع دستی شناخته‌شده و ظرفیت‌های رو‌به‌رشد گردشگری، سهم مهمی در اقتصاد ملی دارد. رشد صادرات غیرنفتی، توسعه صنایع مادر و افزایش تولید در بخش‌های مختلف اقتصادی، استان مرکزی را به یکی از پیشران‌های توسعه اقتصادی ایران تبدیل کرده است.

به گزارش بولتن نیوز، استان مرکزی در سال ۱۴۰۴ همچنان یکی از صنعتی‌ترین استان‌های کشور باقی ماند و شهرهای اراک، ساوه، زرندیه، دلیجان و خمین به کانون اصلی فعالیت‌های صنعتی تبدیل شدند. صنایع ماشین‌سازی، پتروشیمی، آلومینیوم، تجهیزات نفت و گاز، صنایع غذایی، لوازم خانگی، مواد شوینده، سیمان، انرژی و قطعه‌سازی خودرو مهم‌ترین پایه‌های صنعتی این استان را تشکیل می‌دهند.

مجموع تولیدات صنعتی استان در سال ۱۴۰۴ بیش از ۱۸ میلیون تن انواع محصولات صنعتی و پتروشیمی برآورد شده است. صنایع بزرگ استان شامل شرکت آذرآب، ماشین‌سازی اراک، هپکو، پالایشگاه امام خمینی شازند، پتروشیمی شازند، ایرالکو، واگن پارس، کمباین‌سازی ایران، صنایع آلومرول نوین، شرکت‌های بزرگ تولید لوله و تجهیزات نفتی و ده‌ها واحد بزرگ صادرات‌محور هستند.

پالایشگاه امام خمینی شازند در سال ۱۴۰۴ روزانه حدود ۲۵۰ هزار بشکه فرآورده نفتی تولید کرد و پتروشیمی شازند نیز با تولید بیش از ۱.۸ میلیون تن انواع محصولات پتروشیمی از مهم‌ترین واحدهای ارزآور کشور بود. کارخانه آلومینیوم ایران (ایرالکو) نیز حدود ۱۸۰ هزار تن شمش آلومینیوم تولید کرد و سهم مهمی در تأمین صنایع داخلی داشت.

در حوزه صنایع غذایی نیز استان مرکزی با تولید انواع لبنیات، روغن خوراکی، کنسرو، فرآورده‌های گوشتی و محصولات بسته‌بندی‌شده کشاورزی، به یکی از قطب‌های صنایع تبدیلی کشور تبدیل شده است. همچنین شهر صنعتی کاوه در ساوه به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین شهرک‌های صنعتی خاورمیانه، مرکز استقرار صدها واحد تولیدی و صادراتی محسوب می‌شود.

استان مرکزی در صادرات غیرنفتی نیز عملکرد قابل توجهی ثبت کرد و ارزش صادرات استان به حدود ۱.۶ میلیارد دلار رسید که دو برابر میانگین کشوری اعلام شده است.

معادن؛ ظرفیت بزرگ اقتصادی استان

استان مرکزی یکی از استان‌های غنی معدنی کشور به شمار می‌رود و بیش از ۵۰۰ معدن فعال در آن وجود دارد. مهم‌ترین معادن استان شامل سنگ تراورتن، مرمریت، سرب، روی، مس، سیلیس، باریت، سنگ آهک، گچ و سنگ‌های تزئینی است.

شهرستان محلات و نیم‌ور از قطب‌های اصلی تولید سنگ تراورتن ایران محسوب می‌شوند و بخش بزرگی از سنگ ساختمانی صادراتی کشور از این منطقه تأمین می‌شود. معادن سنگ محلات، حاجی‌آباد، عباس‌آباد و ده‌ها معدن بزرگ دیگر سالانه میلیون‌ها تن سنگ فرآوری‌نشده و فرآوری‌شده تولید می‌کنند.

در سال ۱۴۰۴ مجموع تولیدات معدنی استان مرکزی بیش از ۲۰ میلیون تن برآورد شد که سهم عمده آن مربوط به سنگ‌های ساختمانی، آهک صنعتی، سیلیس و مواد اولیه صنایع سیمان و فولاد بود. معادن سرب و روی شهرستان شازند و معادن سیلیس دلیجان نیز از مهم‌ترین منابع معدنی فعال استان هستند.

کارخانه‌های فرآوری سنگ در محلات، خمین و دلیجان نقش مهمی در صادرات سنگ ایران دارند و محصولات آن‌ها به کشورهای عراق، ترکیه، چین، امارات و کشورهای آسیای میانه صادر می‌شود.

کشاورزی؛ تولید متنوع در قلب ایران

استان مرکزی با وجود محدودیت‌های آبی، همچنان یکی از تولیدکنندگان مهم محصولات کشاورزی کشور است. در سال ۱۴۰۴ مجموع تولیدات کشاورزی و باغی استان بیش از ۳.۵ میلیون تن برآورد شد.

گندم، جو، ذرت علوفه‌ای، چغندرقند، انار، انگور، گردو، پسته، خیار، گوجه‌فرنگی، گل محمدی و انواع محصولات گلخانه‌ای از مهم‌ترین تولیدات کشاورزی استان هستند. شهرستان ساوه همچنان به‌عنوان قطب تولید انار ایران شناخته می‌شود و سالانه بیش از ۲۰۰ هزار تن انار در این شهرستان تولید می‌شود.

محلات نیز قطب تولید گل و گیاه زینتی کشور است و بیش از ۷۰ درصد گل‌های زینتی ایران در این منطقه تولید می‌شود. تولید گل شاخه‌بریده، گیاهان آپارتمانی و نهال‌های زینتی در سال ۱۴۰۴ به بیش از ۹۰۰ میلیون شاخه و گلدان رسید.

در بخش باغداری، شهرستان‌های خمین، تفرش، محلات و ساوه سهم عمده‌ای در تولید گردو، انگور و انار دارند. همچنین توسعه کشت گلخانه‌ای در ساوه، زرندیه و اراک موجب افزایش تولید محصولات خارج از فصل شده است.

دامپروری و محصولات دامی؛ زنجیره مهم امنیت غذایی

دامداری و صنایع وابسته به آن از ارکان مهم اقتصاد استان مرکزی محسوب می‌شود. در سال ۱۴۰۴ تولید شیر خام استان از مرز ۴۵۰ هزار تن عبور کرد و استان در زمره تولیدکنندگان مهم لبنیات کشور قرار گرفت.

تولید گوشت قرمز، گوشت مرغ، تخم‌مرغ و عسل نیز در استان روند افزایشی داشت. مجموع تولید گوشت مرغ استان حدود ۹۰ هزار تن و تولید تخم‌مرغ بیش از ۷۰ هزار تن برآورد شد.

مجتمع‌های بزرگ دامداری صنعتی در اراک، ساوه و زرندیه فعالیت گسترده‌ای دارند و بخش قابل توجهی از محصولات لبنی کشور توسط واحدهای تولیدی استان تأمین می‌شود. صنایع لبنی فعال در استان علاوه بر بازار داخلی، بخشی از محصولات خود را به کشورهای منطقه صادر می‌کنند.

منسوجات، فرش و صنایع دستی؛ هویت تاریخی اقتصاد استان

استان مرکزی در حوزه فرش دستباف و صنایع دستی نیز جایگاه مهمی دارد. فرش ساروق اراک یکی از مشهورترین فرش‌های جهان محسوب می‌شود که همچنان در بازارهای بین‌المللی شناخته‌شده است. فرش‌های دستباف ساروق، جیریا، محلات و خمین در سال ۱۴۰۴ همچنان بخشی از صادرات صنایع دستی ایران را تشکیل دادند.

تولید فرش دستباف استان در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۲۰ هزار متر مربع برآورد شد. علاوه بر فرش، تولید صنایع دستی شامل گیوه، سفال، منبت‌کاری، رودوزی‌های سنتی و محصولات چرمی نیز در استان ادامه داشت.

در بخش نساجی نیز واحدهای تولید پارچه، الیاف صنعتی و پوشاک در شهرهای ساوه و اراک فعال هستند و بخشی از نیاز صنایع داخلی را تأمین می‌کنند.

گردشگری؛ ظرفیت مغفول اما رو‌به‌رشد

استان مرکزی با برخورداری از جاذبه‌های طبیعی، تاریخی و مذهبی، ظرفیت قابل توجهی در حوزه گردشگری دارد. روستای تاریخی وفس، غار نخجیر دلیجان، منطقه گردشگری سرچشمه محلات، آبگرم محلات، بازار تاریخی اراک، خانه تاریخی امام خمینی در خمین، تالاب میقان و مناطق کوهستانی تفرش و آشتیان از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری استان هستند.

محلات به‌عنوان شهر گل ایران و دلیجان به‌عنوان قطب گردشگری طبیعی استان شناخته می‌شوند. در سال ۱۴۰۴ تعداد گردشگران داخلی ورودی به استان بیش از ۳ میلیون نفر برآورد شد و سرمایه‌گذاری در بخش اقامتگاه‌ها، هتل‌ها و بوم‌گردی‌ها افزایش یافت.

صنعت گردشگری سلامت نیز با تکیه بر آبگرم‌های محلات و ظرفیت‌های درمانی اراک در حال توسعه است و می‌تواند در سال‌های آینده به یکی از منابع مهم درآمدی استان تبدیل شود.

گمرکات، صادرات و ترانزیت کالا؛ شریان تجارت استان

استان مرکزی مرز زمینی مشترک با کشورهای خارجی ندارد اما به دلیل موقعیت جغرافیایی مرکزی، وجود خطوط ریلی و جاده‌ای و تمرکز صنایع صادرات‌محور، یکی از مهم‌ترین استان‌های تجاری کشور به شمار می‌رود.

گمرکات اراک، ساوه و منطقه ویژه اقتصادی کاوه نقش مهمی در صادرات کشور دارند. بر اساس آمار سال ۱۴۰۴، بیش از ۲ میلیون تن کالا به ارزش حدود ۲ میلیارد دلار از گمرکات استان صادر شده است.

همچنین تنها در ماه‌های ابتدایی سال ۱۴۰۴ بیش از ۵۷۲ هزار تن کالا به ارزش ۳۹۵ میلیون دلار از گمرکات استان به ۷۷ کشور جهان صادر شد.

محصولات صادراتی استان شامل فرآورده‌های پتروشیمی، سوخت، پلی‌اتیلن، روغن صنعتی، محصولات آلومینیومی، ظروف شیشه‌ای، مصنوعات پلاستیکی، لبنیات، عایق رطوبتی، سنگ ساختمانی و محصولات صنعتی است. مهم‌ترین مقاصد صادراتی استان نیز عراق، افغانستان، پاکستان، ترکیه، امارات، روسیه و کشورهای آسیای میانه هستند.

وجود شهر صنعتی کاوه، منطقه ویژه اقتصادی سلفچگان در همجواری استان و شبکه حمل‌ونقل گسترده، جایگاه استان مرکزی را در ترانزیت کالا تقویت کرده است.

چشم‌انداز اقتصادی استان مرکزی در سال ۱۴۰۵

چشم‌انداز اقتصادی استان مرکزی در سال ۱۴۰۵ بر پایه توسعه صادرات غیرنفتی، تکمیل زنجیره ارزش صنایع مادر، افزایش سرمایه‌گذاری در صنایع دانش‌بنیان، توسعه صنایع معدنی و فرآوری سنگ، گسترش گلخانه‌ها و کشاورزی کم‌آب‌بر، رونق گردشگری سلامت و طبیعی و تقویت زیرساخت‌های حمل‌ونقل و لجستیک شکل گرفته است. با توجه به موقعیت جغرافیایی ممتاز استان، تمرکز صنایع بزرگ و ظرفیت بالای نیروی انسانی متخصص، پیش‌بینی می‌شود استان مرکزی در سال ۱۴۰۵ سهم بیشتری در تولید ناخالص داخلی کشور به دست آورد و جایگاه خود را به‌عنوان یکی از قطب‌های اصلی صنعت و تجارت ایران تثبیت کند.