ترامپ و تبارشناسی جنون در کالبد قدرت؛ تأملی بر «طرد بزرگ» در نظم لیبرال

به گزارش بولتن نیوز بهزاد تیمورپور:میشل فوکو در شاهکار خود، «تاریخ جنون»، به ما می‌آموزد که «خرد مدرن» برای تثبیت حاکمیت خود، ناچار به تعریف یک «دیگری» به نام جنون بود تا با طرد و حبس آن در تیمارستان، مرزهای عقلانیت خود را پاسداری کند. امروز در ساحت سیاست جهانی، پدیده «دونالد ترامپ» را نباید تنها به عنوان یک رئیس‌جمهور، بلکه باید به عنوان «بازگشتِ سهمگینِ امرِ طرد شده» تحلیل کرد. 

در ادامه، این پدیده را از سه منظر مورد نقد قرار می‌دهم:

۱. نقد سیاسی: ترامپ؛ شالوده‌شکنِ تیمارستانِ دیپلماسی
از منظر فوکویی، نظم میان‌کشوری و دموکراسی لیبرال، نوعی «خردِ ساخته‌شده» است که بر اساس قواعد صلب و نمادین بنا شده. ترامپ در این ساختار، نقش همان «دیوانه‌ی دوران رنسانس» را ایفا می‌کند که از حصارِ «طرد بزرگ» گریخته است. او با زبانی عریان، بی‌پردگیِ قدرت را به رخ می‌کشد و نشان می‌دهد که آنچه ما «نظم بین‌الملل» می‌نامیدیم، تنها تیمارستانی بود که تضادهای بنیادینِ غرب را در پسِ واژگانی چون حقوق بشر و دموکراسی پنهان می‌کرد. ترامپ، «دالِ لرزانی» است که ثباتِ کاذبِ مدلول‌های سیاسی غرب را از هم گسسته است.

۲. نقد دینی: تجسمِ «هبوطِ جوهری» در لجن‌زارِ منیت
اگر در حکمت متعالیه ملاصدرا، «حرکت جوهری» صیرورتِ هستی به سوی کمال و اشتداد وجودی است، ترامپ نمادِ بارزِ «حرکت معکوس» یا هبوط در اسفل‌سافلینِ ماده است. 
از منظر دینی، او تجسمِ غلبه‌ی «عقل جزویِ معاش‌افزون» بر «عقل کلیِ قدسی» است. در حالی که انسانِ مؤمن در مسیر حرکت جوهری، مدام از کثرتِ نفسانی به وحدتِ الهی می‌رسد، ترامپ در تکثرِ مادی (ثروت، شهرت و قدرتِ عریان) غرق شده است. او «تجدد امثال» را نه در تجلی فیض الهی، بلکه در نمایشِ روزمره‌ی فریب و تفرعن می‌بیند. او دالی است که به جای پیوند با حقیقتِ مطلق، به «نفس اماره» زنجیر شده است.

۳. نقد علمی: عصیان علیه «نگاهِ کارشناس» 
فوکو معتقد است قدرت مدرن از طریق «دانش» و نگاهِ نافذِ متخصص (پزشک/کارشناس) اعمال می‌شود. ترامپ با رویکردِ «ضدِ حقیقت» و تحقیرِ نهادهای علمی، در واقع علیه ساختارِ «قدرت-دانش» شوریده است. 

نقد علمی ما بر او این است که وی با ویران کردنِ مرزهای میان «واقعیت و جعل»، مدیریت ارتباطات را به سطح «سیرکِ سیاسی» تنزل داده است. 

تاریخ جنون به ما یادآوری می‌کند که هر نظمی که بر پایه «طردِ حقایق» بنا شود، روزی با طغیانِ همان حقایق فرو خواهد ریخت. ترامپ، آیینه‌ی تمام‌نمایِ زوالِ تمدنی است که خدا را از صحنه خارج کرد و عقل را به ابزاری برای استثمار بدل ساخت. 
ما در جبهه مقاومت و در متنِ «جنگ تحمیلی سوم»، با تکیه بر عقلانیت قدسی و حرکت جوهریِ رو به کمال، نه تنها در برابر این جنونِ سیاسی می‌ایستیم، بلکه با شالوده‌شکنی از هیمنه‌ی پوشالیِ دال‌های غربی، مژده‌بخشِ نظمی نو بر پایه عدالت و حقیقت خواهیم بود.