بازار نفت جهان در آستانه یک بازتعریف بزرگ

به گزارش بولتن نیوز به نقل از همشهری انلاین،اگرچه خروج اعضا از اوپک در تاریخ این سازمان مسبوق به سابقه است، اما تفاوت اصلی تصمیم امارات در وزن اقتصادی و سهم تولیدی این کشور نهفته است. امارات سومین تولیدکننده بزرگ اوپک پس از عربستان و عراق به شمار می‌رود و در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۱.۵ درصد از تولید جمعی اوپک را در اختیار داشت.

پیش از این، کشورهایی مانند اکوادور، گابن، اندونزی، قطر و آنگولا نیز در مقاطع مختلف از اوپک خارج شده بودند؛ اما بسیاری از این خروج‌ها یا موقتی بود یا به دلیل افت تولید و تغییر جایگاه کشورها در بازار جهانی رخ داد. به اعتقاد برکشلی، خروج امارات از این منظر متفاوت است که این کشور همچنان یکی از بازیگران مهم بازار نفت محسوب می‌شود.
اختلاف بر سر سهمیه یا رقابت ژئوپلیتیک؟

به گفته کارشناسان، اختلاف بر سر سهمیه تولید همواره یکی از دلایل اصلی تنش در اوپک بوده است. کشورهایی که ذخایر محدودتر دارند، معمولاً خواهان تولید بیشتر و کسب درآمد سریع‌تر هستند، در حالی که کشورهای دارای ذخایر عظیم‌تر تمایل دارند بازار را کنترل و قیمت‌ها را مدیریت کنند.

در پشت پرده اختلافات سهمیه‌ای، نقش شرکت‌های بین‌المللی نفتی نیز پررنگ است؛ شرکت‌هایی که در قالب قراردادهای مشارکت در تولید، خواهان حداکثرسازی استخراج هستند و محدودیت‌های اوپک را مانعی برای منافع خود می‌دانند.

کارشناسان می گویند در بسیاری از کشورهایی که از اوپک خارج شدند، فشار شرکت‌های خارجی و ساختار قراردادهای نفتی اجازه همراهی کامل با سیاست‌های محدودسازی تولید را نمی‌داد.
تغییر آرایش قدرت در اوپک

اوپک طی دهه‌های گذشته همواره شاهد دو جریان عمده بوده است؛ گروهی که طرفدار تولید بیشتر و قیمت پایین‌تر بودند و گروهی که از محدودیت تولید و قیمت‌های بالاتر حمایت می‌کردند.

در گذشته عربستان در رأس جریان نخست قرار داشت و ایران، همراه با کشورهایی مانند ونزوئلا، الجزایر و لیبی، از سیاست حفظ قیمت‌های بالاتر دفاع می‌کرد. اما اکنون شرایط تغییر کرده است.

به گفته فریدون برکشلی،تحلیلگر بین‌المللی بازار نفت و انرژی عربستان سعودی به دلیل هزینه‌های سنگین پروژه‌های توسعه‌ای محمد بن سلمان، بیش از گذشته به ثبات قیمت نفت نیاز دارد. حتی در بودجه ۲۰۲۵ این کشور، قیمت مطلوب نفت حدود ۹۲ دلار در هر بشکه در نظر گرفته شده بود.

در مقابل، امارات با اقتصادی متنوع‌تر و وابستگی کمتر به نفت، به دنبال افزایش تولید و کسب سهم بیشتر از بازار جهانی است؛ موضوعی که زمینه اختلاف با ریاض را تشدید کرده است.
نفت شیل؛ نگرانی مشترک اوپک

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های اعضای اوپک، رشد دوباره تولید نفت شیل در آمریکا است. تحلیلگران معتقدند اگر قیمت نفت به بالای ۷۰ تا ۷۵ دلار برسد، تولید نفت شیل بار دیگر با سرعت افزایش خواهد یافت و سهم بازار اوپک را تهدید می‌کند.

به همین دلیل، بسیاری از اعضای اوپک در سال‌های اخیر تلاش کرده‌اند سطحی از قیمت را حفظ کنند که ضمن سودآوری، مانع جهش سریع نفت شیل و انرژی‌های تجدیدپذیر شود.
اختلافات امارات و عربستان فراتر از نفت است

بررسی ها نشان می دهد خروج امارات تنها ریشه اقتصادی ندارد و بخشی از آن به شکاف‌های سیاسی و امنیتی میان ابوظبی و ریاض بازمی‌گردد.

اختلاف بر سر جنگ یمن، تحولات سودان، نوع رابطه با اسرائیل و حتی نگاه متفاوت به نقش مذهب در سیاست، از جمله محورهای تنش میان دو کشور بوده است. امارات در سال‌های اخیر روابط نزدیکی با آمریکا و اسرائیل برقرار کرده، در حالی که عربستان همزمان به سمت توسعه روابط با چین و روسیه حرکت کرده است.

این تحلیلگر معتقد است امارات به این جمع‌بندی رسیده که آینده قدرت در منطقه بیش از آنکه به حجم ذخایر نفتی وابسته باشد، به کنترل مسیرهای انتقال انرژی و تجارت جهانی گره خورده است.
خطر جنگ سهم بازار

با وجود اینکه خروج امارات به تنهایی اوپک را تضعیف نمی‌کند، اما می‌تواند زمینه‌ساز رقابت شدیدتر میان تولیدکنندگان شود؛ رقابتی که در صورت کاهش تقاضای جهانی نفت، خطرناک‌تر خواهد شد.

کارشناسان هشدار می‌دهند که در صورت فروکش کردن بحران‌های منطقه‌ای و کاهش قیمت‌ها، احتمال وقوع جنگ سهم بازار میان تولیدکنندگان وجود دارد؛ وضعیتی که می‌تواند قیمت نفت را حتی به زیر ۶۰ دلار در هر بشکه برساند.

پیش از این جنگ قیمت در دهه ۱۹۸۰ نیز شکاف‌های عمیقی در اوپک ایجاد کرده بود و حتی بحث خروج ایران از سازمان را به جریان انداخت.
نگاه بازار جهانی به تهران و ریاض

در شرایطی که آینده بازار نفت با ابهام‌های متعددی مواجه است، بسیاری از تحلیلگران معتقدند معادلات اصلی بازار جهانی انرژی همچنان حول محور ایران و عربستان شکل خواهد گرفت.

در واقع پس از بازسازی نسبی صنعت نفت عراق، مقامات سعودی نیز به این جمع‌بندی رسیده بودند که در دهه‌های آینده، تهران و ریاض دو بازیگر تعیین‌کننده اوپک و بازار جهانی نفت خواهند بود.

اخیر نشان می‌دهد که نظم انرژی جهان در حال بازتعریف است و رقابت‌های ژئوپلیتیکی، بیش از گذشته بر تصمیم‌های اقتصادی سایه انداخته‌اند؛ شرایطی که می‌تواند آینده اوپک و بازار نفت را وارد مرحله‌ای تازه و پرتنش کند.