بررسی ادعای تمرکز آمریکا بر مسیر جنوبی تنگه هرمز و پیامدهای ژئوپلیتیکی آن

گروه بین الملل،تنگه هرمز به‌عنوان یکی از حیاتی‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان، همواره در کانون توجهات ژئوپلیتیکی قرار داشته است. در برخی تحلیل‌ها ادعا شده که آمریکا ممکن است تمرکز عبور خود را به مسیر جنوبی این تنگه نزدیک‌تر به عمان منتقل کند.

به گزارش بولتن نیوز، این گزارش با بررسی ابعاد جغرافیایی، حقوقی و امنیتی، نشان می‌دهد که چنین تغییری در صورت وقوع، بیشتر جنبه عملیاتی داشته و تغییری در ساختار کلی تنگه ایجاد نمی‌کند.

1) تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان است که خلیج فارس را به دریای عمان و اقیانوس هند متصل می‌کند. این مسیر همواره محل حساسیت‌های امنیتی و رقابت‌های ژئوپلیتیکی میان قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای بوده است.

2) موقعیت جغرافیایی و ساختار عبور

تنگه هرمز بین ایران در شمال و عمان در جنوب قرار دارد و عبور کشتی‌ها در آن بر اساس یک سیستم رسمی کشتیرانی (TSS) انجام می‌شود.

- مسیرها از قبل مشخص و سازمان‌دهی‌شده هستند

- کشتی‌ها در دو لاین رفت و برگشت حرکت می‌کنند

- کل آبراه یک مسیر واحد اما مدیریت‌شده است، نه چند مسیر مستقل

3) چارچوب حقوقی و دریانوردی

بر اساس قواعد بین‌المللی:

- تنگه هرمز یک گذرگاه بین‌المللی محسوب می‌شود

- اصل «عبور ترانزیتی» برای کشتی‌ها برقرار است

- عبور نظامی یا تجاری کشورها در چارچوب قوانین دریایی انجام می‌شود

4) ادعای مطرح‌شده درباره «تمرکز بر مسیر جنوبی»

در برخی تحلیل‌ها مطرح شده است که:

آمریکا ممکن است بخواهد مسیر رفت‌وآمد کشتی‌ها و ناوهای خود را بیشتر در بخش جنوبی تنگه هرمز (نزدیک آب‌های عمان) متمرکز کند تا فاصله بیشتری از سواحل ایران داشته باشد.

این موضوع در صورت صحت، به معنای:

- ایجاد مسیر جدید نیست

- حذف نقش ایران از تنگه نیست

- تغییر در «انتخاب عملیاتی مسیر عبور» در داخل ساختار موجود است

اهداف احتمالی چنین رویکردی:

- کاهش احتمال برخورد یا تنش نزدیک به سواحل ایران

- استفاده از بخش کم‌تنش‌تر و بازتر مسیر نزدیک عمان

- مدیریت امنیت عبور در شرایط پرتنش منطقه‌ای

5) نقش بازیگران اصلی

 ایران

- کنترل بخش شمالی تنگه

- برخورداری از موقعیت ژئوپلیتیکی کلیدی

- تأکید بر امنیت جمعی و مخالفت با نظامی‌سازی بیش از حد آبراه

 ایالات متحده

- حضور دریایی برای تضمین عبور انرژی

- تلاش برای کاهش ریسک درگیری و حفظ آزادی کشتیرانی

- استفاده از الگوهای عملیاتی متنوع در عبور از تنگه

 عمان

- کنترل بخش جنوبی تنگه

- نقش میانجی و کاهش‌دهنده تنش

- محیط نسبتاً باثبات برای عبور کشتی‌ها

6) ارزیابی امنیتی و ژئوپلیتیکی

وضعیت تنگه هرمز بر پایه سه واقعیت کلیدی قابل جمع‌بندی است:

- مسیرهای عبور ثابت و بین‌المللی هستند

- تغییرات احتمالی بیشتر در سطح «رفتار عملیاتی کشورها» است نه جغرافیا

- هرگونه تغییر در الگوی عبور، بازتابی از سطح تنش سیاسی–امنیتی منطقه است 

- تنگه هرمز یک آبراه واحد با مسیرهای مدیریت‌شده بین‌المللی است

- ادعای تمرکز بر «مسیر جنوبی» در صورت صحت، به معنای تغییر ساختار تنگه نیست

- این موضوع بیشتر یک تنظیم عملیاتی برای کاهش تنش و مدیریت ریسک محسوب می‌شود

- نقش ایران، عمان و سایر بازیگران همچنان در چارچوب ژئوپلیتیکی موجود برقرار است