تعامل راهبردی یا امتیاز سیاسی؟ بررسی روند جدید گفت‌وگوهای ایران و آمریکا

گروه سیاسی: در حالی‌که تحولات سیاسی داخلی ایالات متحده در آستانه رقابت‌های میان‌دوره‌ای کنگره وارد مرحله‌ای حساس شده است، روند گفت‌وگوهای هسته‌ای میان جمهوری اسلامی ایران و دولت به ریاست ‌Donald Trump وارد فاز تازه‌ای شده است. شتاب در نهایی‌سازی یک چارچوب کلی تفاهم، پرسش‌هایی را درباره اهداف سیاسی، اقتصادی و انتخاباتی این روند در هر دو سوی میز مذاکره مطرح کرده است.

شتاب در مذاکرات؛ ملاحظات انتخاباتی در واشنگتن

به گزارش بولتن نیوز، بر اساس برخی گزارش‌ها، دولت آمریکا تمایل دارد چارچوب یک تفاهم محدود هسته‌ای را تا نیمه نخست ماه مارس نهایی کند. این شتاب، از نگاه برخی تحلیلگران، می‌تواند با ملاحظات انتخاباتی جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای مرتبط باشد.

در چنین شرایطی، دستیابی به یک توافق—even در سطح کلیات—می‌تواند به‌عنوان دستاوردی در سیاست خارجی معرفی شده و در فضای رقابت‌های داخلی آمریکا مورد بهره‌برداری سیاسی قرار گیرد.

گفته می‌شود چارچوب مورد بحث شامل موارد زیر است:

پذیرش سطح غنی‌سازی در بازه ۳ تا ۵ درصد
تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم با غنای ۶۰ درصد
افزایش سطح همکاری و راستی‌آزمایی با International Atomic Energy Agency
پیش‌بینی برخی معافیت‌های محدود تحریمی
با این حال، هنوز جزئیات دقیق سازوکارهای اجرایی و حقوقی این موارد منتشر نشده است.

بحث رفع تحریم‌ها؛ چالش سازوکارهای پیچیده

یکی از مهم‌ترین محورهای مورد بحث، نحوه رفع تحریم‌هاست. تجربه اجرای Joint Comprehensive Plan of Action نشان داد که پیچیدگی ساختار تحریم‌های آمریکا—اعم از تحریم‌های هسته‌ای، حقوق بشری و ثانویه—می‌تواند عملاً اثرگذاری رفع بخشی از تحریم‌ها را محدود کند.

کارشناسان حقوقی معتقدند چنانچه لغو تحریم‌ها به‌صورت یکپارچه و با سازوکارهای شفاف بانکی و مالی طراحی نشود، بهره‌مندی اقتصادی ایران با چالش مواجه خواهد شد. به‌ویژه موضوع دسترسی به شبکه بانکی بین‌المللی و نقل‌وانتقال مالی، از ارکان اصلی هر توافق اقتصادی محسوب می‌شود.
سبد همکاری‌های اقتصادی؛ فرصت یا تعهد پیش‌دستانه؟

در برخی گمانه‌زنی‌ها به پیشنهادهایی درباره همکاری‌های اقتصادی و خریدهای مستقیم از شرکت‌های آمریکایی اشاره شده است؛ از جمله همکاری با شرکت‌هایی نظیر:

Boeing
General Motors
Chevron Corporation
Shell plc

برآوردهایی نیز درباره حجم قابل توجه این همکاری‌ها مطرح شده است. با این حال، تحقق چنین پروژه‌هایی مستلزم رفع عملی و پایدار محدودیت‌های بانکی، بیمه‌ای و حمل‌ونقل خواهد بود.

ملاحظات حقوقی و تدوین متن توافق

یکی از دغدغه‌های مطرح در فضای کارشناسی، نحوه تدوین متن توافق و توازن تعهدات است. تجربه‌های پیشین نشان داده است که تنظیم دقیق واژگان حقوقی و پیش‌بینی سازوکارهای تضمینی، نقش تعیین‌کننده‌ای در اجرای عملی تعهدات دارد.

از این رو، برخی تحلیلگران بر ضرورت توجه ویژه به سازوکارهای ضمانت اجرا، تعریف دقیق دامنه تحریم‌های مشمول رفع، و جلوگیری از تفسیرهای یک‌جانبه تأکید دارند.

روند جدید گفت‌وگوهای هسته‌ای میان تهران و واشنگتن در مقطعی حساس از تحولات داخلی آمریکا دنبال می‌شود. پرسش اصلی این است که آیا تفاهم احتمالی، به یک تعامل راهبردی با منافع اقتصادی ملموس برای ایران منتهی خواهد شد، یا آنکه بیش از هر چیز در چارچوب رقابت‌های سیاسی داخلی ایالات متحده قابل ارزیابی است.

پاسخ به این پرسش، وابسته به جزئیات نهایی توافق، نحوه رفع واقعی تحریم‌ها، و میزان تضمین‌های اجرایی آن خواهد بود؛ موضوعی که در صورت تحقق، می‌تواند مسیر آینده روابط دو کشور را برای سال‌های پیش‌رو تحت تأثیر قرار دهد.