مصاحبه با مجید محمودی در مورد چالش‌های فعالان بازار فولاد کشور: تحلیلی بر موانع ساختاری، اقتصادی و عملیاتی

به گزارش بولتن نیوز در این مصاحبه، مجید محمودی به بررسی چالش‌های فعالان بازار فولاد کشور می‌پردازد و موانع ساختاری، اقتصادی و عملیاتی این صنعت راهبردی را تحلیل می‌کند. نوسانات نرخ ارز، سیاست‌های متغیر دولتی، مشکلات نقدینگی، اختلال در زنجیره تأمین، محدودیت‌های صادراتی، ضعف زیرساخت‌های لجستیکی و نبود شفافیت اطلاعاتی از مهم‌ترین عوامل بی‌ثباتی بازار فولاد عنوان شده‌اند. این گفت‌وگو نشان می‌دهد که بدون اصلاح سیاست‌گذاری‌ها، ثبات مقررات و تقویت زیرساخت‌های مالی و اطلاعاتی، صنعت فولاد با وجود ظرفیت‌های بالا نمی‌تواند نقش واقعی خود را در توسعه اقتصادی ایفا کند.

مقدمه

صنعت فولاد یکی از پیشران‌های اصلی توسعه اقتصادی، صنعتی و عمرانی کشور به شمار می‌رود و جایگاهی راهبردی در زنجیره تأمین کالاهای اساسی، پروژه‌های بزرگ‌مقیاس و صنایع مادر دارد. فعالان بازار فولاد، شامل تولیدکنندگان، توزیع‌کنندگان، تجار، شرکت‌های بازرگانی، انبارداران، تأمین‌کنندگان تجهیزات و مصرف‌کنندگان صنعتی، با مجموعه‌ای پیچیده از چالش‌ها مواجه‌اند که مستقیماً بر عملکرد، سودآوری و استمرار فعالیت آن‌ها اثر می‌گذارد. تحولات اقتصادی داخلی، نوسانات سیاست‌های دولتی، شرایط بازار جهانی و مشکلات ساختاری در نظام توزیع و قیمت‌گذاری، همگی عواملی هستند که بازار فولاد و فروش مقاطع فولادی ( قیمت امروز میلگرد، تیرآهن، ورق، نبشی و ناودانی و .. ) را به یکی از پرریسک‌ترین و دشوارترین حوزه‌های فعالیت اقتصادی تبدیل کرده‌اند.  

چالش‌های ناشی از نوسانات شدید نرخ ارز

یکی از مهم‌ترین چالش‌هایی که فعالان بازار فولاد با آن مواجه هستند، نوسانات غیرقابل پیش‌بینی نرخ ارز است. صنعت فولاد، چه در حوزه تولید و چه در حوزه صادرات و واردات، ارتباط مستقیمی با قیمت ارز دارد. بسیاری از مواد مصرفی کارخانه‌ها، تجهیزات خطوط تولید، قطعات یدکی، الکترودهای گرافیتی، نسوزها و ابزارآلات مورد نیاز، از خارج کشور وارد می‌شود و تغییر ناگهانی قیمت ارز هزینه‌های تولید را دچار شوک می‌کند. از سوی دیگر قیمت جهانی فولاد بر اساس دلار تعیین می‌شود و نوسان نرخ ارز بلافاصله در قیمت محصولات فولادی منعکس می‌گردد. این وضعیت فعالان بازار را با بی‌ثباتی شدید مواجه می‌کند؛ تاجران نمی‌دانند خرید امروز در چند روز آینده چه ارزشی خواهد داشت و توزیع‌کنندگان نیز نمی‌توانند پیش‌بینی درستی از قیمت فروش یا میزان تقاضا داشته باشند. این شرایط باعث می‌شود فعالان بازار اغلب از انجام معاملات بلندمدت خودداری کنند و تجارت فولاد به‌صورت روزانه و کوتاه‌مدت انجام شود که این امر خود موجب کاهش عمق بازار و افزایش رفتارهای هیجانی می‌شود.

مشکل در نظام قیمت‌گذاری و وابستگی به سیاست‌های دولتی

یکی از چالش‌های ساختاری بازار فولاد ایران، وابستگی شدید تعیین قیمت‌ها به سیاست‌های دولتی و بخشنامه‌های متعدد و متغیر است. طی سال‌های اخیر دولت با هدف کنترل بازار، سیاست‌هایی مانند تعیین کف عرضه، اعمال سقف قیمت، الزام عرضه در بورس کالا، تعیین قیمت پایه صادراتی، وضع عوارض صادراتی و محدودیت‌های متعدد را اجرا کرده است. این سیاست‌ها که گاه در بازه‌های زمانی کوتاه‌مدت تغییر می‌کنند، محیطی مبهم برای فعالان بازار فولاد ایجاد کرده است. عدم ثبات سیاست‌ها موجب کاهش اعتماد به بازار می‌شود و فعالیت‌های تولیدی و بازرگانی را به‌شدت دچار اختلال می‌کند. تولیدکنندگان نمی‌دانند قیمت محصولاتشان در ماه آینده چگونه محاسبه خواهد شد و تجار نیز نمی‌توانند برای واردات یا صادرات برنامه‌ریزی بلندمدت داشته باشند. از سوی دیگر فاصله میان قیمت بازار آزاد و قیمت‌های دستوری باعث ایجاد رانت، واسطه‌گری و اختلال در نظام توزیع می‌شود و این فرآیند شفافیت بازار را کاهش می‌دهد.

برای دیدن قیمت های روز انواع مقاطع فولادی به وب سایت آهن 123 سر بزنید.

چالش‌های نقدینگی، تأمین سرمایه در گردش و مشکلات بانکی

صنعت فولاد از جمله صنایع سرمایه‌بر محسوب می‌شود و فعالان بازار برای خرید مواد اولیه، تأمین محصولات، پرداخت هزینه‌های حمل‌ونقل، بیمه، انبارداری و سایر هزینه‌ها به سرمایه در گردش زیادی نیاز دارند. افزایش نرخ بهره بانکی، سخت‌گیری بانک‌ها در ارائه تسهیلات، طولانی بودن فرآیند اداری دریافت وام و تضامین سنگین، باعث شده بسیاری از فعالان بازار نتوانند سرمایه در گردش کافی برای ادامه فعالیت‌های خود فراهم کنند. افزایش نرخ ارز نیز نیاز به نقدینگی را چندین برابر می‌کند، زیرا ارزش خریدها و هزینه‌ها دائماً بالا می‌رود. این مشکل به‌خصوص برای توزیع‌کنندگان کوچک و متوسط تهدیدکننده بقا است. بسیاری از آن‌ها مجبور می‌شوند فعالیت خود را کاهش دهند یا با ریسک‌های بزرگ‌تری وارد معاملات شوند که نتیجه آن افزایش بدهی‌های معوق، تأخیر در پرداخت‌ها و تشدید بی‌ثباتی در کل بازار است.

بی‌ثباتی در عرضه مواد اولیه و مشکلات زنجیره تولید

واحدهای تولیدی فولاد به‌ویژه کارخانجات نورد، برای تولید نیازمند تأمین منظم شمش، بیلت، اسلب یا سایر مواد اولیه هستند. در سال‌های اخیر مشکلاتی مانند کمبود عرضه مواد اولیه، رقابت شدید میان کارخانه‌ها، نوسانات قیمت شمش، محدودیت در واردات و صادرات، و سیاست‌های متغیر دولت در تعیین میزان عرضه، زنجیره تولید فولاد را با اختلال مواجه کرده است. بسیاری از واحدهای تولیدی به دلیل عدم دریافت به‌موقع مواد اولیه، مجبور به کاهش ظرفیت یا توقف خط تولید می‌شوند. این وضعیت باعث افزایش هزینه‌های تولید، کاهش عرضه محصولات نهایی و در نهایت رشد قیمت‌ها در بازار می‌شود. همچنین برخی کارخانه‌ها برای تأمین مواد اولیه مجبور به خرید از بازار آزاد با قیمت‌های بسیار بالاتر هستند، که این امر قیمت تمام‌شده محصولات را به شدت افزایش می‌دهد و رقابت‌پذیری آن‌ها را کاهش می‌دهد.

برای دیدن لیست قیمت میلگرد 20 به وب سایت آهن یک دو سه مراجعه کنید.

مشکلات مرتبط با صادرات فولاد

فعالان حوزه صادرات فولاد نیز با مجموعه‌ای از چالش‌های پیچیده مواجه‌اند. یکی از مهم‌ترین مشکلات، محدودیت‌ها و بخشنامه‌های متعدد دولت در حوزه صادرات است. گاهی دولت با هدف تنظیم بازار داخلی، صادرات را محدود می‌کند یا عوارض سنگین برای صادرات وضع می‌نماید. این موضوع باعث می‌شود صادرکنندگان نتوانند قراردادهای بلندمدت با مشتریان خارجی ببندند، زیرا نمی‌دانند در ماه‌های آینده امکان صادرات وجود خواهد داشت یا خیر. از طرف دیگر تحریم‌های بین‌المللی مشکلات زیادی در نقل‌وانتقال پول، بیمه محموله‌ها، کشتیرانی و دسترسی به بازارهای جهانی ایجاد کرده است. صادرکنندگان مجبورند از مسیرهای غیرمستقیم استفاده کنند که این فرآیند هزینه‌ها را افزایش می‌دهد و ریسک‌های جدی به همراه دارد. نوسانات نرخ ارز نیز موجب می‌شود صادرکنندگان در محاسبه قیمت تمام‌شده و تعیین نرخ فروش با مشکلات گسترده‌ای مواجه شوند. همه این عوامل سبب شده صادرات فولاد ایران برخلاف ظرفیت‌های تولیدی کشور، نتواند سهم شایسته‌ای در بازارهای جهانی داشته باشد.

چالش‌های مربوط به حمل‌ونقل، لجستیک و زیرساخت‌های صنعتی

یکی از حوزه‌هایی که به‌شدت بر بازار فولاد تأثیر می‌گذارد، بخش لجستیک و حمل‌ونقل است. فولاد از جمله کالاهای سنگین، حجیم و دارای هزینه حمل بالاست. در سال‌های اخیر افزایش قیمت سوخت، قطعات یدکی، لاستیک، هزینه تعمیرات و تعرفه‌های حمل‌ونقل، قیمت نهایی فولاد را تحت تأثیر قرار داده است. کمبود ناوگان حمل در برخی مسیرها، نبود سیستم حمل ریلی کارآمد، مشکلات زیرساختی در بنادر و محدودیت‌های مربوط به حمل‌ونقل دریایی نیز به هزینه‌ها افزوده است. این مشکلات نه‌تنها هزینه تمام‌شده محصولات را بالا می‌برد، بلکه سرعت انتقال کالا و گردش موجودی را کاهش می‌دهد که خود موجب بی‌نظمی در عرضه و توزیع می‌شود. در حوزه صادرات نیز محدودیت‌های حمل‌ونقل دریایی و افزایش نرخ کرایه کشتی، فعالان بازار را با چالش‌های جدی مواجه کرده است.

عدم شفافیت اطلاعاتی و نبود نظام یکپارچه داده در بازار فولاد

یکی از مشکلات اساسی بازار فولاد ایران، نبود یک نظام شفاف و قابل اعتماد برای ارائه اطلاعات دقیق از میزان تولید، موجودی انبارها، حجم معاملات، قیمت‌های واقعی، وضعیت صادرات و تقاضای بازار است. بسیاری از اطلاعات موجود یا قدیمی است یا به‌صورت ناقص و غیررسمی منتشر می‌شود. نبود شفافیت موجب می‌شود فعالان بازار امکان تحلیل دقیق نداشته باشند و در نتیجه تصمیمات آن‌ها بیشتر بر اساس حدس و گمان یا شنیده‌ها باشد. این وضعیت بستری مناسب برای بروز شایعات، دستکاری قیمت‌ها، سفته‌بازی و رفتارهای سوداگرانه فراهم می‌کند. اگر اطلاعات شفاف و قابل استناد وجود داشته باشد، فعالان بازار می‌توانند برنامه‌ریزی دقیق‌تر انجام دهند و بازار نیز از نوسانات غیرمنطقی دور خواهد شد؛ اما فقدان این شفافیت یکی از دلایل اصلی بی‌نظمی‌ها و نوسانات شدید در بازار فولاد است.

مشکلات حقوقی و قراردادهای تجاری

مسائل حقوقی و مشکلات مرتبط با قراردادهای تجاری یکی دیگر از چالش‌های جدی فعالان بازار فولاد است. بسیاری از معاملات این بازار به‌صورت غیررسمی و بر پایه اعتماد شخصی انجام می‌شود و در برخی موارد هیچ ضمانت اجرایی یا پشتوانه حقوقی محکمی وجود ندارد. این موضوع زمینه‌ساز اختلافات مالی، تأخیر در پرداخت‌ها، عدم تعهد طرفین به قرارداد و بروز دعاوی حقوقی می‌شود. همچنین روند طولانی رسیدگی به پرونده‌های قضایی و نبود قوانین تخصصی مرتبط با تجارت فولاد، بسیاری از فعالان بازار را با ریسک‌های جدی مواجه می‌کند. بسیاری از تاجران و توزیع‌کنندگان به دلیل تجربه‌های تلخ گذشته، ناچار می‌شوند نقدفروشی انجام دهند یا معاملات خود را محدود کنند که این امر سرعت گردش کالا را کاهش می‌دهد و بازار را کوچک‌تر می‌کند.

چالش‌های مرتبط با مالیات، بیمه و مقررات اداری

فعالان بازار فولاد علاوه بر چالش‌های اقتصادی، با مشکلات گسترده‌ای در حوزه‌های اداری مانند مالیات، بیمه، استانداردها، بازرسی‌ها و ثبت معاملات مواجه هستند. برخی قوانین مالیاتی برای این صنف شفاف نیست و گاهی اختلاف میان ممیزان و فعالان بازار باعث می‌شود روند دریافت مفاصاحساب یا تعیین مالیات عملکرد بسیار زمان‌بر و پرهزینه شود. فرآیندهای اداری پیچیده، الزام به ثبت‌های مکرر، اصلاحیه‌ها و بخشنامه‌های متعدد، فشار زیادی بر توزیع‌کنندگان و تجار وارد می‌کند. در برخی موارد هزینه‌های مالیاتی و بیمه‌ای آن‌قدر سنگین است که بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک و متوسط را به سمت تعطیلی سوق می‌دهد. نبود سیستم‌های دیجیتال جامع برای ثبت معاملات و تداخل میان دستگاه‌های مختلف نیز مشکلات اداری را بیشتر می‌کند.

رقابت ناسالم، حضور واسطه‌گران غیرمتخصص و سفته‌بازان

بازار فولاد ایران علاوه بر فعالان حرفه‌ای، میزبان افراد و گروه‌هایی است که بدون تخصص کافی وارد این حوزه می‌شوند و با هدف کسب سود کوتاه‌مدت از نوسانات قیمت فعالیت می‌کنند. حضور این دسته از افراد موجب افزایش رفتارهای سوداگرانه، احتکار، معاملات صوری و سفته‌بازی می‌شود. از طرفی رقابت ناسالم میان برخی تولیدکنندگان، نوردکاران یا توزیع‌کنندگان نیز گاهی منجر به ارائه قیمت‌های غیرواقعی، فروش زیرقیمت یا ایجاد جو روانی در بازار می‌گردد. این رفتارها بازار را از مسیر واقعی خود خارج کرده و موجب ایجاد بی‌اعتمادی میان مصرف‌کنندگان و فعالان صنف می‌شود. نتیجه گفت‌وگوی نادرست میان عرضه و تقاضا، شکل‌گیری بازاری غیرشفاف و پرهیجان است که در آن قیمت‌ها به جای منطق اقتصادی، تابع رفتارهای سوداگرانه می‌شود.

تأثیر شرایط اقتصاد کلان و رکود در صنایع مصرف‌کننده فولاد

بازار فولاد ارتباط مستقیمی با وضعیت کلی اقتصاد و به‌ویژه صنایع ساختمانی، عمرانی، خودروسازی، لوازم خانگی و ماشین‌آلات دارد. رکود در این صنایع موجب کاهش تقاضای واقعی برای فولاد می‌شود و بسیاری از فعالان بازار را دچار کاهش فروش و افزایش موجودی انبارها می‌کند. در سال‌هایی که پروژه‌های عمرانی سراسر کشور به دلیل مشکلات مالی دولت یا رکود ساخت‌وساز کاهش می‌یابد، بازار فولاد نیز با افت جدی مواجه می‌شود. از سوی دیگر افزایش تورم، کاهش قدرت خرید و بی‌ثباتی اقتصادی باعث می‌شود سرمایه‌گذاری صنعتی کاهش یابد و پروژه‌های جدید آغاز نشود. این عوامل باعث می‌شود فعالان بازار نتوانند فروش پایدار و مستمر داشته باشند و دائماً با نوسان در جریان درآمد مواجه باشند. نتیجه این وضعیت، کاهش نقدینگی، افزایش ریسک فعالیت و کاهش انگیزه برای توسعه کسب‌وکار است.

برای دیدن قیمت های روز آهن آلات ساختمانی به وب سایت آهن 123 سر بزنید.

نتیجه‌گیری

فعالان بازار فولاد ایران در مسیر فعالیت خود با مجموعه گسترده‌ای از چالش‌های ساختاری، اقتصادی، اداری و عملیاتی روبه‌رو هستند. نوسانات نرخ ارز، سیاست‌های متغیر دولتی، مشکلات نقدینگی، اختلال‌ در زنجیره تأمین مواد اولیه، هزینه‌های بالای حمل‌ونقل، محدودیت‌های صادراتی، نبود شفافیت اطلاعاتی، مشکلات حقوقی، فشارهای مالیاتی و حضور واسطه‌گران سوداگر، همگی موجب شده‌اند این بازار از ثبات و شفافیت لازم برخوردار نباشد. صنعت فولاد که می‌تواند موتور محرک توسعه کشور باشد، در صورت رفع این چالش‌ها و ایجاد زیرساخت‌های مناسب، توان تبدیل شدن به یکی از پایدارترین و سودآورترین بخش‌های اقتصاد را دارد. اما این هدف تنها در صورتی محقق خواهد شد که سیاست‌گذاری‌ها به سمت ثبات، شفافیت و حمایت از تولید و تجارت حرفه‌ای حرکت کند.