معمای ۶.۵ تن طلا؛ آیا پلتفرم‌های آنلاین «باد» می‌فروشند؟

گروه اقتصادی: ادعای تکان‌دهنده‌ای که اخیراً در فضای مجازی دست‌به‌دست می‌شود، شوک بزرگی به بدنه اعتماد در بازار آنلاین طلا وارد کرده است. مبین ناظم، از فعالان این حوزه، در توییتی مدعی شده که برآوردها نشان می‌دهد حدود ۶.۵ تن طلا توسط پلتفرم‌های فروش آنلاین «خالی‌فروشی» شده است. این عدد حیرت‌آور اگر به واقعیت نزدیک باشد، به این معناست که مردم پول طلایی را پرداخت کرده‌اند که وجود خارجی ندارد؛ موضوعی که ضرورت ورود فوری نهادهای نظارتی و شفاف‌سازی بیلان کاری این کسب‌وکارهای نوپا را بیش از پیش فریاد می‌زند.

به گزارش بولتن نیوز،خالی‌فروشی در اصطلاح بازار به معنای فروختن کالایی است که فروشنده مالک آن نیست یا در لحظه فروش، موجودی فیزیکی آن را در اختیار ندارد. در پلتفرم‌های آنلاین طلا، کاربر با پرداخت وجه، گواهی دیجیتالی مالکیت مقدار مشخصی طلا را دریافت می‌کند. فرض بنیادین کاربر این است که به ازای هر گرم طلای خریداری شده، پلتفرم مذکور معادل آن را در خزانه‌ای امن نگهداری می‌کند.

اما ادعای مطرح شده درباره «خالی‌فروشی ۶.۵ تنی» پرده از حقیقتی ترسناک برمی‌دارد: احتمالاً پلتفرم‌ها نقدینگی مردم را جذب کرده و به جای خرید و دپوی طلا، آن را در بازارهای دیگر سرمایه‌گذاری کرده یا صرف هزینه‌های جاری کرده‌اند. در این سناریو، کاربر عملاً مالک «طلای کاغذی» یا عددی در سرورهای کامپیوتری است، نه فلز زرد گران‌بها.

خطر «هجوم بانکی» به سبک طلا

خطر اصلی زمانی رخ‌نمایی می‌کند که بازار دچار نوسان شدید شود یا به هر دلیلی، بخش بزرگی از کاربران تصمیم بگیرند دارایی دیجیتال خود را به طلای فیزیکی تبدیل کرده و تحویل بگیرند (مشابه پدیده Bank Run). اگر ادعای خالی‌فروشی ۶.۵ تنی صحت داشته باشد، پلتفرم‌ها در چنین شرایطی قادر به تأمین طلا نخواهند بود و این به معنای ورشکستگی پلتفرم و بر باد رفتن سرمایه‌های هزاران کاربر است. ۶.۵ تن طلا با قیمت‌های فعلی بازار، معادل هزاران میلیارد تومان سرمایه است که عدم وجود آن می‌تواند یک بحران اقتصادی-امنیتی ایجاد کند.

شفافیت؛ حلقه مفقوده کسب‌وکارهای طلایی

فناوری‌های مالی (فین‌تک) برای تسهیل زندگی و سرمایه‌گذاری ایجاد شده‌اند، اما این سهولت نباید به قیمت حذف امنیت تمام شود. مشکل اصلی در حال حاضر، «تاریکخانه»‌ عملیاتی این پلتفرم‌هاست. هیچ مکانیزم مشخصی وجود ندارد که کاربر یا نهاد ناظر به صورت لحظه‌ای بررسی کند که آیا به ازای موجودی کاربران، طلای فیزیکی در خزانه وجود دارد یا خیر.

راهکار چیست؟ اتاق شیشه‌ای برای خزانه‌ها

برای عبور از این بحران اعتماد و پیشگیری از فاجعه‌ای شبیه به ماجرای «کریپتولند» یا مؤسسات مالی غیرمجاز، پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا باید تن به شفافیت حداکثری بدهند. این شفاف‌سازی می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

۱. حسرسی دوره‌ای و سرزده: نهادهای نظارتی باید به صورت ادواری و بدون اطلاع قبلی، موجودی فیزیکی خزانه‌ها را با بدهی پلتفرم به کاربران (موجودی دفتری) تطبیق دهند.
۲. انتشار گواهی اثبات ذخیره (Proof of Reserve): مشابه صرافی‌های معتبر ارز دیجیتال دنیا، این پلتفرم‌ها باید بتوانند با مکانیزم‌های بلاک‌چینی یا گزارش‌های رسمی بانکی، موجودی خود را برای عموم اثبات کنند.
۳. تضمین‌های بانکی: الزام پلتفرم‌ها به سپردن تضامین سنگین نزد بانک مرکزی جهت پوشش ریسک نوسانات و کسری‌های احتمالی.

توییت اخیر و عدد ۶.۵ تن، چه یک برآورد بدبینانه باشد و چه واقعیتی تلخ، یک هشدار جدی است. تا زمانی که پلتفرم‌های آنلاین طلا درهای خزانه‌های خود را به روی نور شفافیت باز نکنند، سرمایه‌گذاری در آن‌ها شبیه راه رفتن روی لبه تیغ است. امروز، توپ در زمین رگولاتور و مدیران این پلتفرم‌هاست تا ثابت کنند طلا می‌فروشند، نه باد!