«سَما» در راه است؟ / زمزمه‌های ادغام وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه در یک نهاد فرا دولتی

گروه سیاسی: گزارش‌های غیررسمی حاکی از آن است که ایران در آستانه یکی از مهم‌ترین تحولات ساختاری در حوزه امنیت و اطلاعات قرار گرفته است. بر اساس شنیده‌ها، طرحی در دست بررسی است که به موجب آن، دو نهاد اطلاعاتی اصلی کشور، یعنی وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در یکدیگر ادغام شده و یک سازمان اطلاعاتی واحد و منسجم با عنوان «سازمان ملی اطلاعات (سما)» تأسیس خواهد شد.

به گزارش بولتن نیوز این تحول، در صورت وقوع، پیامدهای عمیق و گسترده‌ای در پی خواهد داشت. مهم‌ترین ویژگی سازمان پیشنهادی «سما» این است که برخلاف وزارت اطلاعات کنونی که زیرمجموعه دولت فعالیت می‌کند، این دستگاه جدید اطلاعاتی مستقل از دولت‌ها عمل خواهد کرد و به احتمال زیاد، زیر نظر شورای عالی امنیت ملی (شعام) و ریاست آن فعالیت خواهد نمود تا از ثبات و تداوم ساختاری بیشتری برخوردار باشد.

حذف شرط «مرجعیت» و تعیین تکلیف نیروهای اطلاعات سپاه
گمانه‌زنی‌های موجود نشان می‌دهند که در ساختار جدید، احتمالاً شرط «مرجعیت» یا «قریب‌الاجتهاد بودن» که برای تصدی ریاست وزارت اطلاعات فعلی مطرح بود، حذف خواهد شد تا دست‌کم از نظر ظاهری امکان استفاده از مدیران متخصص‌تر با سوابق امنیتی غیرحوزوی فراهم آید.

همچنین، بخش مهمی از این طرح به تعیین تکلیف نیروهای سازمان اطلاعات سپاه پاسداران اختصاص دارد که مقرر است در سه دسته عمده تقسیم‌بندی شوند:

انتقال به سپاه: نیروهای با سابقه خدمت تا سقف ۱۲ سال از دستگاه اطلاعاتی منفک شده و به قرارگاه‌ها، ستاد و سایر بخش‌های سپاه منتقل خواهند شد.

ادامه فعالیت در سما: نیروهای با سابقه خدمت بین ۱۲ تا ۲۵ سال، ستون فقرات سازمان جدید «سما» را تشکیل داده و فعالیت خود را در این سازمان ادامه خواهند داد.

بازنشستگی: نیروهای با سابقه خدمت بالای ۲۵ سال، با استفاده از ارفاق سنوات تا ۳۰ سال، بازنشسته خواهند شد.

این تجمیع و بازآرایی نیروی انسانی، علاوه بر ایجاد یکپارچگی در تصمیم‌گیری‌های اطلاعاتی، تلاشی برای بهینه‌سازی و چابک‌سازی بدنه این نیروها تلقی می‌شود.

تحلیلگران معتقدند که این اقدام می‌تواند پاسخی به چالش‌های ناشی از موازی‌کاری و رقابت‌های احتمالی میان دو نهاد اطلاعاتی باشد. ادغام این دو دستگاه قدرتمند در یک سازمان واحد، با هدف ایجاد تمرکز عملیاتی و یکپارچگی راهبردی در حوزه امنیت ملی صورت می‌گیرد. نظارت مستقیم شورای عالی امنیت ملی (شعام) بر «سما» نیز نشان‌دهنده اراده‌ای برای قرار دادن دستگاه اطلاعاتی در جایگاهی فرا دولتی و در تراز نهادهای بالادستی نظام است.

به هر روی، با توجه به حساسیت و اهمیت این نهادها، تأسیس «سازمان ملی اطلاعات (سما)» یک تغییر پارادایم جدی در ساختار امنیتی کشور محسوب می‌شود که جزئیات و زمان‌بندی دقیق اجرای آن، همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و مورد توجه جدی محافل سیاسی و امنیتی خواهد بود.