پتروشیمی بستر مناسب رشد و توسعه ایران

بولتن نیوز : كشور ما به لحاظ پتانسيل و ظرفيت هاي بالقوه براي در اختيار گرفتن صنعت پتروشيمي در جهان بي نظير است. هيچ كشوري به اندازه ايران از امكانات يكپارچه و خداداداي مانند ما برخوردار نيست و تنها كشوري هستيم كه هم مواد هيدروكربوري قابل تبديل به محصولات پتروشيمي به وفور در آن یافت می شود و هم به بازارهاي هدف صادراتي بسيار نزديك هستيم. در اين ميان خوراك این صنایع كه فاكتوري مهم به شمار مي رود هم می تواند به دلیل نزديكي به دريا و حمل و نقل آسان بسيار راحت در اختيار و دسترس مجتمع هاي پتروشيمي قرار گیرد از ديگر مزيت هاي صنعت پتروشيمي ايران است.

 از سوی دیگرحاشيه خليج فارس و درياي عمان بهترين مناطق اقتصادی هستند که از نظر شرایط عمومی و اختصاصی براي احداث و توسعه صنايع پتروشيمي تمامی امکانات مورد نیاز را دارا هستند. چرا كه به لحاظ حمل و نقل محموله هاي صادراتي و هم استفاده از آب دريا بهترين موقعيت را دارا هستند.

نکته مهم دیگر آنکه بدون هيچ ترديدي ما در منطقه خاورميانه و در عرصه نيروي انساني بي نظير هستيم. در ایران دانشكده هاي فني با استانداردهاي خوب وجود دارد  و به لحاظ بازار بين المللي و جهاني از طريق خليج فارس و درياي عمان كمترين فاصله را با دو قطب اقتصادي و مصرف كننده بزرگ جهان( چين و هند) داريم. علاوه بر آن از نظر بازار منطقه اي در دنيا در رديف معدود كشورهايي قرار داريم كه تعداد زيادي از كشورها از جمله عراق، تركيه، افغانستان و آسياي ميانه ما را احاطه كرده اند و اينها به نوبه خود بازارهاي بسيار خوبي براي ما به شمار مي روند و اين امتيازات نكات بسيار مثبت و كليدي هستند كه در هيچ یک از كشورهای جهان نمي توان اين ويژگي ها را در كنار هم يافت.

در حال حاضر صادرات محصولات پتروشيمي بطور منظم در حال انجام است و ايران موقعيت خوبي در بازارهاي جهاني دارد؛ شرايط حفظ اين موقعيت در كشور نيز وجود دارد و موقعيت سرمايه گذاري در صنايع پتروشيمي به وفور يافت مي شود واين در حالي است كه در بخش پتروشيمي تنها ربع ظرفيت موجود سرمايه گذاري شده است.

 ايران با همين وضعيت كنوني توانسته است محصولات با كيفيتي را وارد بازارهاي جهاني كند اما سهم كنوني ايران در بازار هاي جهاني بسيار پايين تر از حد انتظاراست و اين سهم بايد به چهار برابر مقدار كنوني تغيير يابد.چرا كه ايران يكي از بزرگترين دارندگان مخازن گازي درجهان است و بايد در صنعت پتروشيمي مانند سالهاي گذشته در منطقه به مقام اول دست يابد و بنا به فرمايش رهبر معظم انقلاب اسلامي كه گفته اند "در چشم انداز بيست ساله ايران بايد به عنوان اولين قطب اقتصاد منطقه شناخته شود" بايد در پتروشمي هم اين مهم محقق شود.

در ایران امكان برتري پتروشيمي با در اختيار گرفتن 20 درصد از گاز توليدي كشور و پشتيبان قرار دادن صندوق توسعه ملي در پتروشيمي وجود دارد و دولت بايد در مقام حمايت حاضر شود و دهها شيمي شهر را در كشور بنا كند و زيرساخت هاي آب، برق و تاسيسات زير بنايي توسط دولت ايجاد شود و سرمايه گذاران براي سرمايه گذاري در اين زمين ها حاضر شوند و شهرهايي صنعتي چون عسلويه و بندر امام را به وجود آورند.

هم اكنون بايد در جزيره لاوان، منطقه آفتاب درمجاورت جزيره كيش، لامرد درمجاورت پالايشگاه پارسيان ، مجاورت ميدان گازي كنگان در شهر جم، فراشبند، سرخس، ايلام، سرخون در هرمزگان و تمام مناطقي كه ميدان هاي گازي وجود دارد شيمي شهرها بنا شوند.در اين صورت بيشترين اشتغال مي تواند درصنعت پتروشيمي و شيمي صورت گيرد .

البته بايد گفت تا كنون در ایران سرمايه گذاري هايي روي حلقه هاي اول پليمري صورت گرفته است اما سرمايه گذاري در حلقه هاي ديگر پتروشيمي از جمله پليمرهاي صنعتي، پلاستيك هاي صنعتي  در پتروشيمي مي تواند موجب اشتغال بيشتر و همچنين دست گرفتن بازارهادر منطقه شود چرا كه ساخت پلي اتيلن و پروپيلن تنها اولين حلقه زنجيره توليد است و صدها رشته صنعتي در پايين دست وجود دارد كه در آنها فرصت هاي خوبي را براي توسعه كشور به وجود خواهد آورد.

علاوه بر این مصرف پليمر ها در دنيا رو به افزايش است و توليد آن نيز محدود و این نکته ای است که صنعت پتروشیمی و صنایع وابسته  به آن را از ديگر صنایع مستثنا ساخته و آن را از اهميت بالاتري برخوردار می کند.

با توجه به اینکه ايران داراي منابع وافري از خوراك هاي مورد لزوم  براي مجتمع هاي پتروشيمي است و این عامل مهمی است که كشورهاي ديگر از آن محرومند و به دليل نياز هميشگي به محصولات پتروشمي و همچنین جايگزين شدن محصولات این بخش به جاي فلزات  ، مي توان گفت كه روی آوردن به صنعت پتروشیمی و سرمایه گذاری جهت رشد و توسعه این بخش از اقتصاد کشور که مزیت نسبی بالایی در آن داریم از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است و سرمایه گذاری و رشد و توسعه این بخش از اقتصاد کشور می تواند به افزایش توان رقابتی ما در بازارهای جهانی کمک شایانی کند و در عرصه های بین المللی ايران  را تا سالهاي سال به عنوان پيشرو در صنعت پتروشیمی مطرح نگاه دارد  .

 ايران همواره در منطقه خاورميانه پيشرو بوده است و زماني كه صنعت پتروشيمي در ايران آغاز شد در خاورميانه هيچ پتروشيمي ديگري وجود نداشت. هم اکنون ایران در رده دوم در منطقه خاورمیانه بعد از عربستان قرار گرفته است، چرا كه عربستان سعودی دارای خوراک بسیار زیادی است که ناشی از استحصال نفت خام است. این کشور توانایی صادرات 10 میلیون بشکه نفت خام در روز را دارد.

خوراک مجتمع پتروشیمی بندر امام تحت عنوان مایعات گازی به طور میانگین 30 هزار بشکه در روز است که اين رقم از 3 میلیون بشكه نفت خام بدست مي آيد؛ و در اين ميان تولید 10 میلیون بشکه اي نفت خام  در عربستان به طور قطع توليد ميعانات گازي بيشتري را در پي خواهد داشت كه اين امر به معناي افزايش ميزان خوراك پتروشيمي و در نهايت توسعه سريعتر صنعت پتروشيمي در اين كشور است.

دررابطه با قطر نیز باید گفت، این کشور هیچ گاه نمی تواند در جایگاه ایران قرار گیرد . البته کشورمان باید در منطقه صاحب مقام اول می‌شد زیرا خوراک آن بیش از خوراک عربستان است و عربستان تنها دسترسی به مواد اولیه ناشی از تولید نفت خام را دارد که آن هم به پایان رسیده است و نمی تواند سرمایه‌گذاری جدیدی بر روی ساخت مجتمهای پتروشیمی انجام دهد. تنها استفاده کشور عربستان استفاده از گاز مایعی است که در حال صادرات است.

به همراه استخراج نفت مقدار زیادی گازهای سنگین همراه استخراج می‌شود که بخشی اتان و بخشی پروپان و بوتان است؛ در اين ميان اتان صرف تولید اتیلن می‌شود و پروپان و بوتان نیز که به ميزان 16 میلیون تن در سال توليد مي شود، به عنوان خوراک صنايع پتروشیمی استفاده مي شود(برای مصرف اتان در پتروشيمي، اين ماده یا باید سوخته شود یا به اتیلن تبدیل شود).

هم اکنون در عربستان تنها سرمایه‌گذاری بر روی پروپان و بوتان صورت می گیرد و يكي از مزاياي رقابتي عربستان اين است كه اگر در این کشور خریداری تمایل به خرید بوتان و پروپان (براي توليد محصولات پتروشيمي در عربستان) از شرکت نفت عربستان را داشته باشد از 30 درصد تخفیف برخوردار می‌شود.

در خصوص کشور عراق نیز باید گفت، این کشور اگر با سرعت زیادی در توسعه پتروشیمی‌ها حرکت کند، باز هم در ظرف 6 الی 7 سال آینده نمی‌تواند به جایگاه کنونی ایران برسد. گفتنی است عراق تنها دارای منابع نفتی است و فاقد منابع گازی است. بنابراین عراق هیچ‌گاه نمی‌تواند در جایگاه دوم قرار گیرد.

به نظر بسیاری از کارشناسان نفت، پیشرفت پتروشیمی ایران تابع پیشرفت فازهای پارس جنوبی است. تا کنون نیز هر قدر پارس جنوبی گاز تولید کرده است، پتروشیمی‌های کشور از آن استفاده کرده‌اند.

ایران باید در جهت استفاده از پروپان و بوتان گام هاي موثرتری بردارد و نبايد این دو محصول باارزش را بيهوده مصرف كرد. بدين معنا كه علاوه بر استفاده از اين محصولات در تولید بنزین؛ به همان نسبت نيز ميعانات گازي باید به مجتمع‌های تزریق شود. البته براي سرمايه گذاري در این بخش باید شرایط برای حضور سرمايه گذاران فراهم شود.

ايران بايد رتبه اول توليد متانول و اوره را در خاورميانه بر عهده گيرد، بايد  تركيبات اتان به بالا را براي تركيبات پليمري استفاده كردو توليد پلي اتيلن ها و متان را به اوره و متانول تبديل كرد چون داراي ارزش افزوده بالاتري است و GDP كشور را ارتقاء مي دهد.

به هر حال حدود 40 درصد از صادرات غير نفتي را محصولات پتروشيمي تشكيل مي دهد و این در حالی است که تنها كمتر از10 درصد از منابع هيدرو كربوري كشور  وارد پتروشيمي مي شود و 90 درصد آن تحت عنوان انرژي مصرف مي شود.

 به این جهت اکثر کارشناسهای نفتی کشور معتقدند كه هدفمند كردن يارانه ها در بخش انرژي بايد در بخش مصرف انرژي صورت گیرد و نه در بخشي كه به مجتمع هاي پتروشيمي جهت توليد مواد با ارزش افزوده بالاتر تعلق مي گيرد.