ناگفتههای مذکرات ایران با 1+5
مذاکرات ۲۱ و ۲۲ ژانویه در استانبول در حالی روز گذشته به پایان رسید که خانم اشتون در کنفرانس خبری خود پس از مذاکرات صبح روز شنبه در محل کاخ عثمانی سیرگان (چراغان) اعلام کرد که نظرات دکتر جلیلی در مذاکرات منطقی بود. وی در عین حال، اظهار داشت که از روند ایران در مذاکرات ناامید شده است.
رجا نوشت: مذاکرات استانبول پس از مذاکرات ژنو۳ در ۱۶ و ۱۷ آذرماه جاری
برگزار شد که در آن، توافق برای دور بعدی گفتوگوها، یافتن نقاط مشترک
همکاری بود.
اما در شرایطی که اعضای گروه ۱+۵ اصرار خاصی بر گفتوگو در مورد موضوع هستهای بر خلاف توافق ژنو۳ داشتند، در نهایت نتوانستند مدالیته مذاکراتی خود را جمعبندی کنند و به استانبول بیاورند. در فضای اختلاف اعضای ۱+۵، هیئت مذاکره کننده ایرانی، پیشنهادهای مشخص همکاری را در جمعه ظهر دور اول مذاکرات بر روی میز گذاشت.
دکتر جلیلی سرپرست تیم مذاکره کننده ایران علاوه بر ارائه این پیشنهادهای مشخص که مشابه فرآیند ژنو۳، اعضای ۱+۵ را غافلگیر کرد، به آنها اجازه نداد که موضوعات کهنه و تکراری را در دستور کار قرار دهند.
اما در دور دوم مذاکرات که جمعه شب ساعت ۲۲ به وقت تهران با حضور نمایندگان ایران و ۱+۵ برگزار شد، کاترین اشتون مسئول هماهنگ کننده سیاست خارجی اتحادیه اروپا از دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان درخواست کرد که موضوع تبادل سوخت برای دستیابی به یک توافق عملی در دستور کار قرار گیرد.
در این بخش از گفتوگوها که عملاً جدیترین دور از مذاکرات استانبول بود، مذاکره کننده ارشد ایران ترجیح داد که منطق جمهوری اسلامی در موضوع زمینههای همکاری مشترک، الزامات برای ادامه گفتوگوها و چارچوب بحث در مورد تبادل سوخت را بهطور مبسوط تبیین کند.
جلیلی در این بخش از سخنان خود تأکید کرد که بر مبنای توافق ژنو۳، گفتوگوها صرفاً باید در چارچوب زمینههای مشترک همکاری باشد و لازمه همکاری، کنار گذاشتن رویکردهای تقابلی است که نمونه عینی آن قطعنامهها و تحریمها علیه ایران است. وی همچنین افزود ایران نیز به همکاری با آژانس در چارچوب NPT و پادمان پایبند است و این رویکرد را نیز از طرف خود لازمه استمرار گفتوگوها میداند.
دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان در ادامه برای طرف مقابل تصریح کرد که شرایط کنونی ایران با ۱۵ ماه قبل در موضوع تبادل سوخت متفاوت است، چرا در آن دوره ایران در چارچوب نیاز خود برای تأمین سوخت، درخواست داده بود اما در حال حاضر، حدود ۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۲۰ درصد در مجتمع غنیسازی نطنز تولید شده و کارخانه تبدیل سوخت به میلههای سوخت در اصفهان نیز در حال احداث است و بر اساس زمانبندی شهریور ماه ۹۰ به بهرهبرداری میرسد. بنابراین، در مقطع فعلی، ایران چنانچه به فرآیند مذاکراتی تبادل سوخت نیز بخواهد وارد شود، این موضوع باید در چارچوب یکی از زمینههای همکاری میان ایران و ۱+۵ لحاظ شود.
سرپرست تیم مذاکره کننده ایران همچنین با یادآوری مفاد بیانیه تهران و روند منجر به صدور آن، چارچوب اصلی گفتوگوها در این زمینه را نیز همان بیانیه دانست. در عین حال، اشتون مجددا درخواست کرد که نماینده ایران در حاشیه مذاکرات استانبول با برخی از اعضای گروه وین گفتوگو کند. اعضای گروه وین عبارت از امریکا، روسیه، فرانسه و آژانس بینالمللی انرژی اتمی هستند که البته نماینده آژانس در مذاکرات ایران و ۱+۵ نبود اما درخواست اشتون در واقع ناظر به مذاکره میان دکتر جلیلی و ویلیام برنز معاون سیاسی وزارت امور خارجه و نماینده امریکا در مذاکرات ایران و ۱+۵ بود. با این حال، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران بار دیگر تأکید کرد که موضوع تبادل سوخت یکی از موضوعاتی است که میتوان در چارچوب زمینههای مشترک همکاری به آن پرداخت و جمهوری اسلامی از موضع همکاری به این موضوع نگاه میکند نه از موضع نیاز چرا که بهدلیل تولید موفق سوخت ۲۰ درصد در داخل، غیر از همکاری، انگیزه دیگری برای مذاکره در این زمینه ندارد.
در عین حال، نتیجه مذاکرات استانبول، برای طرف غربی خوشایند نبود. نمایندگان ایران با بیان شرایط ادامه مذاکرات، نشان دادند که این توهم که "جمهوری اسلامی بهدلیل اثر کردن تحریمها تحت هر شرایطی پای میز مذاکره خواهد آمد و در واقع، راهبرد دیپلماسی دومسیره موفق بوده و باید ادامه پیدا کند" نادرست است.
اما اگر نمایندگان ۱+۵ از استانبول با دست خالی به پایتختهای خود بازگشتند، نمایندگان ایران مانند ژنو۳ با غلبه دادن منطق ایرانی بر فضای مذاکراتی و تأکید بر ادامه مذاکرات با کنار گذاشتن رویکردهای تقابلی و یافتن زمینههای مشترک همکاری، طرف مقابل را در موضع انفعال قرار دهند. شاید مرور فضای مذاکراتی ژنو یک تا استانبول، عمق پیروزی دیپلماتهای ایران را روشنتر کند. در ژنو یک، درخواست طرف مقابل تعلیق فعالیتهای هستهای ایران بود، در ژنو ۲ درخواست آنها به فریز فعالیتهای هستهای ایران در مقابل فریز (توقف) قطعنامههای شورای امنیت مطرح شد، در ژنو ۳، درخواست ۱+۵ از نمایندگان ایران این بود که گفتوگو در مورد موضوع هستهای را بپذیرند و در استانبول کار به جایی رسید که اشتون تقاضای مذاکره در مورد تبادل سوخت را مطرح کرد.
با این حال، دکتر جلیلی در دور سوم مذاکرات خطاب به خانم اشتون گفت اگر شما به دنبال خرید زمان هستید، ما چنین قصدی نداریم و به حقوق و تکالیف خود در چارچوب آژانس بینالمللی انرژی اتمی پایبند هستیم. وی همچنین گفت مواضع ما منطقی است، خود شما هم به آن اذعان داشتهاید، بنابراین، برای ادامه مذاکرات با لحاظ کردن شرایط، آمادگی داریم، تلفنهای ما در اختیار شماست، هر زمان که برای مذاکره در این چارچوبها آمادگی داشتید، ما آماده هستیم.
اما در شرایطی که اعضای گروه ۱+۵ اصرار خاصی بر گفتوگو در مورد موضوع هستهای بر خلاف توافق ژنو۳ داشتند، در نهایت نتوانستند مدالیته مذاکراتی خود را جمعبندی کنند و به استانبول بیاورند. در فضای اختلاف اعضای ۱+۵، هیئت مذاکره کننده ایرانی، پیشنهادهای مشخص همکاری را در جمعه ظهر دور اول مذاکرات بر روی میز گذاشت.
دکتر جلیلی سرپرست تیم مذاکره کننده ایران علاوه بر ارائه این پیشنهادهای مشخص که مشابه فرآیند ژنو۳، اعضای ۱+۵ را غافلگیر کرد، به آنها اجازه نداد که موضوعات کهنه و تکراری را در دستور کار قرار دهند.
اما در دور دوم مذاکرات که جمعه شب ساعت ۲۲ به وقت تهران با حضور نمایندگان ایران و ۱+۵ برگزار شد، کاترین اشتون مسئول هماهنگ کننده سیاست خارجی اتحادیه اروپا از دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان درخواست کرد که موضوع تبادل سوخت برای دستیابی به یک توافق عملی در دستور کار قرار گیرد.
در این بخش از گفتوگوها که عملاً جدیترین دور از مذاکرات استانبول بود، مذاکره کننده ارشد ایران ترجیح داد که منطق جمهوری اسلامی در موضوع زمینههای همکاری مشترک، الزامات برای ادامه گفتوگوها و چارچوب بحث در مورد تبادل سوخت را بهطور مبسوط تبیین کند.
جلیلی در این بخش از سخنان خود تأکید کرد که بر مبنای توافق ژنو۳، گفتوگوها صرفاً باید در چارچوب زمینههای مشترک همکاری باشد و لازمه همکاری، کنار گذاشتن رویکردهای تقابلی است که نمونه عینی آن قطعنامهها و تحریمها علیه ایران است. وی همچنین افزود ایران نیز به همکاری با آژانس در چارچوب NPT و پادمان پایبند است و این رویکرد را نیز از طرف خود لازمه استمرار گفتوگوها میداند.
دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان در ادامه برای طرف مقابل تصریح کرد که شرایط کنونی ایران با ۱۵ ماه قبل در موضوع تبادل سوخت متفاوت است، چرا در آن دوره ایران در چارچوب نیاز خود برای تأمین سوخت، درخواست داده بود اما در حال حاضر، حدود ۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۲۰ درصد در مجتمع غنیسازی نطنز تولید شده و کارخانه تبدیل سوخت به میلههای سوخت در اصفهان نیز در حال احداث است و بر اساس زمانبندی شهریور ماه ۹۰ به بهرهبرداری میرسد. بنابراین، در مقطع فعلی، ایران چنانچه به فرآیند مذاکراتی تبادل سوخت نیز بخواهد وارد شود، این موضوع باید در چارچوب یکی از زمینههای همکاری میان ایران و ۱+۵ لحاظ شود.
سرپرست تیم مذاکره کننده ایران همچنین با یادآوری مفاد بیانیه تهران و روند منجر به صدور آن، چارچوب اصلی گفتوگوها در این زمینه را نیز همان بیانیه دانست. در عین حال، اشتون مجددا درخواست کرد که نماینده ایران در حاشیه مذاکرات استانبول با برخی از اعضای گروه وین گفتوگو کند. اعضای گروه وین عبارت از امریکا، روسیه، فرانسه و آژانس بینالمللی انرژی اتمی هستند که البته نماینده آژانس در مذاکرات ایران و ۱+۵ نبود اما درخواست اشتون در واقع ناظر به مذاکره میان دکتر جلیلی و ویلیام برنز معاون سیاسی وزارت امور خارجه و نماینده امریکا در مذاکرات ایران و ۱+۵ بود. با این حال، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران بار دیگر تأکید کرد که موضوع تبادل سوخت یکی از موضوعاتی است که میتوان در چارچوب زمینههای مشترک همکاری به آن پرداخت و جمهوری اسلامی از موضع همکاری به این موضوع نگاه میکند نه از موضع نیاز چرا که بهدلیل تولید موفق سوخت ۲۰ درصد در داخل، غیر از همکاری، انگیزه دیگری برای مذاکره در این زمینه ندارد.
در عین حال، نتیجه مذاکرات استانبول، برای طرف غربی خوشایند نبود. نمایندگان ایران با بیان شرایط ادامه مذاکرات، نشان دادند که این توهم که "جمهوری اسلامی بهدلیل اثر کردن تحریمها تحت هر شرایطی پای میز مذاکره خواهد آمد و در واقع، راهبرد دیپلماسی دومسیره موفق بوده و باید ادامه پیدا کند" نادرست است.
اما اگر نمایندگان ۱+۵ از استانبول با دست خالی به پایتختهای خود بازگشتند، نمایندگان ایران مانند ژنو۳ با غلبه دادن منطق ایرانی بر فضای مذاکراتی و تأکید بر ادامه مذاکرات با کنار گذاشتن رویکردهای تقابلی و یافتن زمینههای مشترک همکاری، طرف مقابل را در موضع انفعال قرار دهند. شاید مرور فضای مذاکراتی ژنو یک تا استانبول، عمق پیروزی دیپلماتهای ایران را روشنتر کند. در ژنو یک، درخواست طرف مقابل تعلیق فعالیتهای هستهای ایران بود، در ژنو ۲ درخواست آنها به فریز فعالیتهای هستهای ایران در مقابل فریز (توقف) قطعنامههای شورای امنیت مطرح شد، در ژنو ۳، درخواست ۱+۵ از نمایندگان ایران این بود که گفتوگو در مورد موضوع هستهای را بپذیرند و در استانبول کار به جایی رسید که اشتون تقاضای مذاکره در مورد تبادل سوخت را مطرح کرد.
با این حال، دکتر جلیلی در دور سوم مذاکرات خطاب به خانم اشتون گفت اگر شما به دنبال خرید زمان هستید، ما چنین قصدی نداریم و به حقوق و تکالیف خود در چارچوب آژانس بینالمللی انرژی اتمی پایبند هستیم. وی همچنین گفت مواضع ما منطقی است، خود شما هم به آن اذعان داشتهاید، بنابراین، برای ادامه مذاکرات با لحاظ کردن شرایط، آمادگی داریم، تلفنهای ما در اختیار شماست، هر زمان که برای مذاکره در این چارچوبها آمادگی داشتید، ما آماده هستیم.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com
