دست برنده ایران در مذاکرات استانبول

بولتن نیوز: نشست استانبول در حالی به پایان رسید که تا قبل از آن، رسانه ها و خبرگزاری ها می نوشتند: «دستاوردهای نشست استانبول» و بعد از مواضع شفاف و بی چون و چرای هیأت مذاکره کننده ایرانی نوشتند «دلایل شکست مذاکرات».

روزنامه کریستین ساینس مانیتور در تازه ترین نگاه به دلایل شکست دومین نشست تهران و اروپا در چند ماه اخیر و این بار در خاک ترکیه می‌نویسد: نمایندگان هسته‌ای ایران و پنج به اضافه یک دو روز دور هم نشستند و در خصوص پرونده هسته‌ای ایران با هم گپ و گفتگو کردند. قرار بود در نتیجه این نشست دو طرف در خصوص احتمال به ثمر رسیدن دیپلماسی در این پرونده بحث و بررسی کنند. با این همه نتیجه تنها یک چیز بود: شکست و ناکامی.

بعد از به اتمام رسیدن مذاکرات استانبول هر یک از مقامات مذاکره کننده موضعی خاص در قبال آن داشت. «ميشل آليو ماري» وزير خارجه فرانسه در حالي كه در تور خاورميانه به سر مي‌برد به خبرنگاران «امان» اعلام كرد: جمهوري اسلامي ايران پيش‌شرط‌هاي كاملاً غيرقابل پذيرشي مطرح كرد كه هرگونه فرصت پيشرفت در گفت‌وگوها دو روز جمعه و شنبه استانبول را از بين برد.

وي در ادامه تصريح كرد: شرايط آنها (ايران) شامل حذف تحريم‌ها و حق غني‌سازي اورانيوم مي‌شود. اين شروط همه‌چيز را مسدود كرد.

«وو هيلانگ» دستيار وزير خارجه چين پس از مذاكرات اخير ايران و 1+5 در استانبول گفت: موضوع هسته‌اي ايران نمي‌تواند با يك نشست حل شود. موضوع هسته‌اي ايران موضوعي حساس و پيچيده است و طبيعتا نمي‌تواند از طريق يك يا دو دور گفت‌وگوها حل شود.

اين مقام چيني در ادامه افزود: هر دو طرف بايد همچنان به گفت‌وگوها و مذاكرات به شيوه‌اي عملي و انعطاف پذير پايبند باشند و با ايجاد اعتماد متقابل تلاش كنند تا اين موضوع را به شيوه‌اي مناسب و جامع حل كنند.

هم چنین يكي از ديپلمات‌هاي عالي‌رتبه آمريكا كه خواست نامش فاش نشود، پس از پايان مذاكرات ايران و 1+5 در استانبول گفت: آمريكا معتقد است كه مسيرهاي ديپلماتيك در قبال ايران همچنان باز است.

وي اعلام كرد: باب گفت‌وگوها با ايران باز است... ما همچنان معتقديم كه زمان و فرصت براي ديپلماسي وجود دارد.

ابتکار مذاکرات استانبول در دست هیأت ایرانی

هیأت ایرانی این بار ابتکار عمل را به دست گرفت و بر خلاف دفعات قبل که همیشه غربی ها برای مذاکرات پیش شرط تعیین می کردند این بار ایران بود که با دو پیش شرط وارد مذاکرات شد: 1- اصرار بر حق مسلم ایران بر غنی سازی اورانیوم و 2- تاکید بر لغو تمامی‌تحریم‌ها و سپس گفتگو.

این موضوع به شدت اعضای 1+5 را غافلگیر کرد. به نحوی که یک مقام امریکایی در این باره به کریستین ساینس مانیتور می‌گوید: به سختی می‌توانیم انتظارهای ایرانی‌ها را برآورده کنیم یا حتی در مورد آن صحبت کنیم. ایرانی‌ها دست به تاکتیک‌هایی برای ایجاد انشقاق در گروه پنج به اضافه یک می‌زنند.

شبکه خبرى الجزيره، در اين باره گزارش داد که ديپلمات‌هاى اروپايى ادعا کرده‌اند که اصرار ايران به توقف تحريم‌ها و ادامه مذاکرات تنها منوط به توقف آنها عامل اصلى شکست مذاکرات ايران با گروه غربى در استانبول بوده است. اشتون در گفت‌وگو با خبرنگاران گفت که پيش‌شرط‌هاى ايران براى ادامه مذاکرات غير قابل قبول است و ما نمى‌توانيم مذاکرات را به اين ترتيب ادامه دهيم.

اما سعید جلیلی در واکنش به این سخنان و در پاسخ به سوال خبرنگارى که پرسيد مسئوليت شکست مذاکرات استانبول بر عهده‌ چه کسى است؟ گفت: «فکر مى‌کنم بهتر است که جامعه‌ بين‌المللى درباره‌ دو نکته‌اى که من مى‌گويم قضاوت کند؛ اولين نکته احترام به حقوق ملت‌ها و نکته‌ ديگر اجتناب از مقابله با حقوق ملت‌هاست و آيا اينها شرايط مذاکره است؟ بلکه اينها لازمه‌ منطق گفتگو است.»

لازمه همكاري، كنار گذاشتن رويكردهاي تقابلي است

جليلي در اين بخش از سخنان خود تأكيد كرد كه بر مبناي توافق ژنو 3، گفت‌وگوها صرفاً بايد در چارچوب زمينه‌هاي مشترك همكاري باشد و لازمه همكاري، كنار گذاشتن رويكردهاي تقابلي است كه نمونه عيني آن قطعنامه‌ها و تحريم‌ها عليه ايران است. وي همچنين افزود ايران نيز به همكاري با آژانس در چارچوب NPT و پادمان پايبند است و اين رويكرد را نيز از طرف خود لازمه استمرار گفت‌وگوها مي‌داند.

اعضاء 1+5 وقتی که چنین موضع سرسختانه هیأت ایرانی بر سر حقوق حقه جمهوری اسلامی را دید سعی کرد فضای مذاکرات را به سمت مسأله تبادل سوخت تغییر دهد. اما هیأت ایرانی در اینجا نیز با هوشیاری وارد عمل شد. سعید جلیلی براي طرف مقابل تصريح كرد كه شرايط كنوني ايران با 15 ماه قبل در موضوع تبادل سوخت متفاوت است، چرا در آن دوره ايران در چارچوب نياز خود براي تأمين سوخت، درخواست داده بود اما در حال حاضر، حدود 40 كيلوگرم اورانيوم با غناي 20 درصد در مجتمع غني‌سازي نطنز توليد شده و كارخانه تبديل سوخت به ميله‌هاي سوخت در اصفهان نيز در حال احداث است و بر اساس زمان‌بندي شهريور ماه 90 به بهره‌برداري مي‌رسد. بنابراين، در مقطع فعلي، ايران چنانچه به فرآيند مذاكراتي تبادل سوخت نيز بخواهد وارد شود، اين موضوع بايد در چارچوب يكي از زمينه‌هاي همكاري ميان ايران و 1+5 لحاظ شود.

مذاکرات از باب همکاری بود نه نیاز

علی باقری، معاون دبير شوراي عالي امنيت ملي ايران نیز در گفتگوی ویژه خبری شبکه 2، با تاکيد بر اينکه اگر موضوع تبادل سوخت به عنوان همکاري مطرح نشود نمي‌توان به صورت جدي روي آن فکر کرد، افزود: اگر طرف مقابل نگاه همکاري نداشته باشد امکان طرح مساله تبادل سوخت وجود نخواهد داشت.

باقري مذاکره‌کننده‌ها با ايران را انحصار طلب دانست و گفت: يکي از انگيزه‌هاي اصلي گروه مذاکره کننده با ايران انحصار علم و دانش و منافع مربوط به آن است.

وي در مورد آمادگي اشتون براي ادامه مذاکرات گفت: اين گفت‌وگوها در آينده مي‌تواند ادامه داشته باشد و هيچ مانعي نيست، البته بايد به گروه 1+5 يک فرصت داد تا براي همکاري، به جمع بندي برسد.

وي با اشاره به روند سياسي گفت‌وگوهاي ايران و 1+ 5 گفت: حرکت ايران در اين مسير رو به جلو و پيشرفت است و اين مذاکرات نشان دهنده موفقيت ما در اين عرصه است.

وي درباره مذاکرات ايران با برخي از اعضاي گروه وين گفت: يکي از پيشنهادهاي کاترين اشتون اين بود که براي داشتن يک دستاورد سمبليک، موضوع تبادل سوخت را به سرانجام برسانيم و ايران اين موضوع را در چارچوب همکاري قبول داشت اما اعلام کرد تا موضوع تبادل به عنوان همکاري مطرح نباشد ايران هيچ انگيزه‌اي براي وارد شدن به اين موضوع ندارد.

باقري گفت: در جلسه شنبه با برخي از اعضاي گروه وين تاکيد کرديم که موضوع تبادل سوخت اکنون نياز ايران نيست و آنچه که ايران را وا مي‌دارد که در اين باره مذاکره کند از منظر همکاري است نه از منظر نياز.

وي افزود: اين چارچوب منطقي باعث شد که آنها نتوانند موضع منفي در اين باره اتخاذ کند و دکتر جليلي گفت که شما فرصت داريد در اين باره فکر کنيد.

ما به دنبال خرید زمان نیستیم

شايد مرور فضاي مذاكراتي ژنو يك تا استانبول، عمق پيروزي ديپلمات‌هاي ايران را روشن‌تر كند. در ژنو يك، درخواست طرف مقابل تعليق فعاليت‌هاي هسته‌اي ايران بود، در ژنو 2 درخواست آن‌ها به فريز فعاليت‌هاي هسته‌اي ايران در مقابل فريز (توقف) قطعنامه‌هاي شوراي امنيت مطرح شد، در ژنو 3، درخواست 1+5 از نمايندگان ايران اين بود كه گفت‌وگو در مورد موضوع هسته‌اي را بپذيرند و در استانبول كار به جايي رسيد كه اشتون تقاضاي مذاكره در مورد تبادل سوخت را مطرح كرد.

با اين حال، دكتر جليلي در دور سوم مذاكرات خطاب به خانم اشتون گفت اگر شما به دنبال خريد زمان هستيد، ما چنين قصدي نداريم و به حقوق و تكاليف خود در چارچوب آژانس بين‌المللي انرژي اتمي پايبند هستيم. وي همچنين گفت مواضع ما منطقي است، خود شما هم به آن اذعان داشته‌ايد، بنابراين، براي ادامه مذاكرات با لحاظ كردن شرايط، آمادگي داريم، تلفن‌هاي ما در اختيار شماست، هر زمان كه براي مذاكره در اين چارچوب‌ها آمادگي داشتيد، ما آماده هستيم.

واکنش احمدی نژاد به مذاکرات استانبول

دکتر احمدی‌نژاد نیز امروز در جمع هزاران نفر از مردم گیلان نسبت خطاب به سران غرب و اعضاء گروه ۱+۵ گفت: شما دو راه بیشتر ندارید؛ یکی ادامهٔ راه گذشته است. شما تلاش کردید که جلوی هسته‌ای شدن ملت ایران را بگیرید. تمام توان خود را به کار بردید، ولی نتوانستید. بدانید که ادامهٔ مسیر قبلی نتیجه‌ای جز آن‌چه که تا امروز حاصل شده و گیر شما آمده است، برای شما نخواهد داشت.

اما راه دومی که شما در پیش دارید، راه تعامل است. من فکر می‌کنم طی دو سه جلسه مذاکرات حرف‌ها زده شده و بخش مهمی از حرف‌ها بیان شده است و طرفین به صورت دقیق با دیدگاه‌های هم آشنا شده‌اند. شرایط آماده شده است که اگر طرف مقابل به عدالت و احترام پایبند باشد، در جلسات آینده توافقات خوبی انجام شود.