چالشهاي انتخاب شهردار با راي مردم
يك فوريت طرح انتخاب شهرداران توسط مردم در شهرهاي بالاي 200 هزار نفر در حالي به تصويب نمايندگان مجلس رسيد كه اظهارنظرهاي موافقان و مخالفان اين طرح و حواشي پيرامون آن، احتمال تصويب نهايي آن را با اما و اگرهايي مواجه ساخته است.
در كشور ما سالهاست انتخاب شهردار براساس ماده 71 قانون شوراها برعهده شوراهاي شهر بوده است و بر اين اساس وظيفه تصويب قوانين و نظارت بر حسن اجراي آنها از سوي شهردار و در نهايت حق استيضاح وي نيز با اعضاي شوراي شهر بوده است.
اين در حالي است كه طي هفتههاي اخير نمايندگان مجلس با تصويب يك فوريت طرحي خواستار انتخاب شهردار با راي مستقيم مردم شدهاند.
اين طرح انتخاب شهرداران شهرهاي مراكز استانها و شهرهاي بالاي 200 هزار نفر جمعيت در سراسر كشور را از شوراهاي شهر سلب كرده و در اختيار مردم قرار ميدهد.
مرگ تدريجي شورا
تصويب فوريت طرح انتخاب شهردار توسط مردم اين روزها به محل چالشي ميان مجلس و شوراي شهر تبديل شده است.
نمايندگان مجلس در گفتگو با رسانهها با اين استدلال كه شهرداران فعلي از اختيار و اقتدار لازم برخوردار نيستند، انتخاب شهرداران توسط مردم را موجب افزايش اين اختيارات دانسته و در تلاشند نكات مثبت اين طرح را برجسته كنند.
در مقابل اعضاي شوراي شهر به عنوان مخالف سرسخت با اين استدلال كه طرح انتخاب شهردار با راي مردم موجب تضعيف جايگاه شوراها و كاهش اختيارات آنها ميشود، بيشترين انتقادات را به اين طرح وارد ميكنند.
رئيس كميته محيط زيست شوراي شهر تهران به عنوان يكي از مخالفان اين طرح چندي پيش در گفتگويي با رسانهها در حالي كه بحث انتخاب شهردار و نظارت بر عملكرد او را يكي از وظايف اصلي شوراها عنوان كرده، گفته است: در صورت تصويب طرح انتخاب شهردار توسط مردم، حداقل اختيارات شوراها نيز از بين خواهد رفت.
معصومه ابتكار معتقد است: انتخاب شهردار توسط مردم خوب است اما در حال حاضر ساز و كاري كه نظارت دقيق و قوي را روي شهرداران اعمال كند، وجود ندارد و اين در حالي است كه هم اكنون نيز شورا با دشواريهاي بسيار زيادي براي نظارت بر عملكرد شهردار و استيضاح وي مواجه است.
كاهش اختيارات شورا
اما اين فقط نماينده اصلاحطلب شوراي شهر تهران نيست كه لبه تيز پيكان مخالفت با طرح انتخاب شهردار توسط مردم را به سمت مجلسيها نشانه گرفته است، بلكه اكثر اعضاي شوراي شهر نيز به اين طرح خوشبين نيستند.
رئيس شوراي شهر تهران كه همزمان رياست شورايعالي استانها را نيز برعهده دارد با انتقاد صريح از تصويب يك فوريت طرح انتخاب شهرداران در شهرهاي بالاي 200 هزار نفر جمعيت توسط مردم معتقد است در صورت تصويب نهايي اين طرح، شوراها به مجموعهاي بيخاصيت تبديل ميشوند.
مهدي چمران ميگويد: در حال حاضر نيز انتخاب شهرداران به نوعي توسط مردم انجام ميشود چرا كه شوراها را مردم انتخاب ميكنند و شهردار منتخب اعضاي شورا است اما با تصويب اين طرح شوراها ديگر هيچ نظارتي به عملكرد شهرداران نخواهند داشت.
رئيس شوراي عالي استانها تصريح ميكند: در شهرهاي كوچكي كه از اين طرح حذف شدند بهتر است كه مردم شهردار را انتخاب كنند، چرا كه در اين شهرها مردم يكديگر را ميشناسند و بهتر ميتوانند انتخاب كنند، اما در كلانشهري مانند تهران ممكن است فردي انتخاب شود كه 5 عدد گل بيشتر كاشته باشد، يعني ممكن است معيارهاي انتخاب تا اين حد نزول كند.
فرار شهرداران از پاسخگويي
از سوي ديگر برخي مخالفان اين طرح نيز معتقدند در صورت انتخاب شهردار توسط مردم، فرد منتخب ديگر پشتيباني كامل شوراي شهر را نخواهد داشت، چرا كه شوراي شهر است كه درباره ضوابط شهر تصميم ميگيرد و به نظر ميرسد تا حدود بسياري درگيري در مديريت شهري به وجود ميآيد.
عضو كميسيون برنامه و بودجه شوراي شهر تهران به عنوان يكي از اعضاي شورا كه چنين نظري دارد، قطع و يا كاهش پاسخگويي شهردار نسبت به شوراي شهر و مردم را از جمله معايب طرح مذكور ميداند.
محمدعلي نجفي تاكيد ميكند: شهردار بايد در مقابل يك مرجع پاسخگو بوده و نميتواند به تكتك مردم پاسخگو باشد اين در حالي است كه در صورت انتخاب شهردار توسط مردم، وي با بيان اين كه به مردم پاسخگو است از پاسخگويي فرار خواهد كرد و حرف شنوي شهردار از شورا تضعيف خواهد شد.
موافقان و تجربه جهاني
شهرداريها در كل دنيا با ميزان تواناييهايشان در فعاليتهاي مختلفي مانند جمعآوري زباله، روانسازي ترافيك، توسعه مراكز تجاري و تفريحي، رفع مشكلات مسكن و كنترل جرم مورد قضاوت عموم قرار ميگيرند.
در انگليس كمتر از يك دهه است كه انتخاب شهردار با راي مردم تجربه شده است.
در واقع قبل از انتخابات سال 2000 در انگليس، شهرهاي اين كشور شهرداراني تشريفاتي داشتند كه فاقد قدرت اجرايي بودند و قدرت بيشتر در دست شوراهاي محلي بود.
امروزه در بسياري از كشورهاي اروپايي روش انتخاب مستقيم جايگزين روش غيرمستقيم شده يا حداقل تركيبي از اين دو با توجه به اهميت شهرها در كشور اعمال ميشود كه اتريش، بلغارستان، قبرس، آلمان، ايتاليا، روماني، نروژ،اسلواكي و تركيه از آن جمله هستند.
از همينرو است كه در مقابل مخالفان طرح انتخاب شهردار توسط مردم، موافقان اين طرح بر جهاني بودن اين مدل از انتخاب شهردار تاكيد ميكنند و معتقدند هماكنون در بسياري از شهرهاي دنيا شهروندان با اين روش شهردار خود را انتخاب ميكنند.
محمدرضا خباز، عضو كميسيون اقتصادي مجلس با بيان اين كه طرح انتخاب شهردار با راي مردم كار آزمايش شدهاي در دنياست، تاكيد ميكند: تصويب اين طرح در مجلس پس از بررسيهاي دقيق كارشناسي انجام شده است و قرار نيست اين اقدام به صورت آزمون و خطا انجام شود زيرا در بسياري از كشورهاي توسعهيافته شهردار به اين شيوه انتخاب ميشود و نتايج مثبتي نيز به همراه داشته است.
از سوي ديگر نماينده مردم تبريز در مجلس شوراي اسلامي نيز به عنوان يكي ديگر از موافقان طرح انتخاب شهردار توسط مردم با تاكيد بر اين كه با انتخاب شهردار از سوي مردم، اقتدار مديريت شهري براي اداره شهر بيشتر و شهردار مردميتر ميشود، تصريح ميكند: البته اين اقدام تبعات منفي نيز در پي دارد به طوري كه موجب تضعيف جايگاه و اقتدار نظارتي شوراهاي اسلامي شهرها ميشود زيرا بجز شوراها هيچ سازمان و نهادي، نظارت قوي بر شهرداران ندارد.
منادي، ضمن موافقت البته به ايراد اصلي وارده به بحث انتخاب شهردار توسط مردم نيز اشاره ميكند.
موضوعي كه اكثر منتقدان آن را به عنوان يك نقطه ضعف در طرح مذكور ميدانند و آن اين كه فردي كه به عنوان شهردار انتخاب ميشود به لحاظ معيارهاي مديريت شهري فرد مناسبي نباشد.
گامي در تحقق مديريت شهري
در مقابل اظهارنظر موافقان اين طرح هر چند برخي نيز انتخاب شهردار با راي مستقيم مردم را گامي براي تحقق مديريت شهري ميدانند، اما در عين حال معتقدند در اين خصوص بايد اصلاحات قانوني صورت گيرد.
رئيس كميسيون فرهنگي ـ اجتماعي شوراي شهر تهران به عنوان يكي از طرفداران اين نظريه معتقد است: در اصلاح قانون شوراها بايد رابطه بين شهردار منتخب مردم و شوراها را به گونهاي تنظيم كرد كه جايگاه شوراها تضعيف نشود و همچنان ماهيت نظارتي خود را حفظ كنند زيرا اگر اين اصلاحات انجام نشود و شهردار منتخب هم با راي مردم انتخاب شود، فضاي جديدي از تضادها و چالشها در جامعه بهوجود خواهد آمد. در حالي كه شوراهاي اسلامي در كشور ما قدمتي 100 ساله دارند و با اين حال اختيارات آنها در يك قرن اخير همواره از سوي دولتها به چالش كشيده شده است.
طرحها و تصميمگيريهايي كه گاه كاهش اختيارات و حتي خطر انحلال را براي اين نهاد مردمي به همراه داشته است و اين بار نيز اعضاي شوراهاي شهرها با تصويب يك فوريت انتخاب شهرداران با راي مردم آينده چندان مطلوبي را براي شوراها پيشبيني نميكنند.
از سوي ديگر واقعيت اين است هر چند موفقيتآميز بودن اين شيوه از انتخاب شهردار در بسياري از شهرهاي دنيا ميتواند تكيهگاه محكمي براي موافقان طرح انتخاب شهرداران توسط مردم در شهرهاي ما نيز باشد اما نبايد اين اصل مهم را نيز فراموش كرد كه موفق بودن يك طرح حتي در تعداد زيادي از كشورهاي دنيا قطعا بيانگر اجراي موفقيتآميز و بدون نقص و مشكل آن در كشور ما نيز نميتواند باشد.
ضروري است نمايندگان مجلس در فرصت باقيمانده تا تصويب نهايي اين طرح يك بار ديگر تمام جوانب اجراي آن را سنجيده و بهخصوص نگرانيهاي شوراهاي اسلامي از بابت نقطه ضعفهاي مطرح شده همچون كاهش اختيارات شوراها، نحوه پاسخگويي شهرداران به مردم و در يك كلام فراهم بودن ابزارها و زيرساختهاي لازم را با دقت بيشتري مورد بحث و بررسي كارشناسي قرار دهند تا اگر قرار شد انتخابات دور بعدي شهرداران توسط مردم انجام شود، پس از آن شاهد بروز چالشها، اختلافنظرها و عواقب پيرامون يك طرح غيركارشناسي نباشيم.
نمايندگان مردم در مجلس شوراي اسلامي اين روزها، آزموني ديگر را پيشرو دارند؛ آزموني كه يك بار ديگر بهطور مستقيم با سرنوشت ميليونها شهروند ايراني ساكن شهرها و شهرداران به عنوان متوليان امور شهري گره خورده است.
در كشور ما سالهاست انتخاب شهردار براساس ماده 71 قانون شوراها برعهده شوراهاي شهر بوده است و بر اين اساس وظيفه تصويب قوانين و نظارت بر حسن اجراي آنها از سوي شهردار و در نهايت حق استيضاح وي نيز با اعضاي شوراي شهر بوده است.
اين در حالي است كه طي هفتههاي اخير نمايندگان مجلس با تصويب يك فوريت طرحي خواستار انتخاب شهردار با راي مستقيم مردم شدهاند.
اين طرح انتخاب شهرداران شهرهاي مراكز استانها و شهرهاي بالاي 200 هزار نفر جمعيت در سراسر كشور را از شوراهاي شهر سلب كرده و در اختيار مردم قرار ميدهد.
مرگ تدريجي شورا
تصويب فوريت طرح انتخاب شهردار توسط مردم اين روزها به محل چالشي ميان مجلس و شوراي شهر تبديل شده است.
نمايندگان مجلس در گفتگو با رسانهها با اين استدلال كه شهرداران فعلي از اختيار و اقتدار لازم برخوردار نيستند، انتخاب شهرداران توسط مردم را موجب افزايش اين اختيارات دانسته و در تلاشند نكات مثبت اين طرح را برجسته كنند.
در مقابل اعضاي شوراي شهر به عنوان مخالف سرسخت با اين استدلال كه طرح انتخاب شهردار با راي مردم موجب تضعيف جايگاه شوراها و كاهش اختيارات آنها ميشود، بيشترين انتقادات را به اين طرح وارد ميكنند.
رئيس كميته محيط زيست شوراي شهر تهران به عنوان يكي از مخالفان اين طرح چندي پيش در گفتگويي با رسانهها در حالي كه بحث انتخاب شهردار و نظارت بر عملكرد او را يكي از وظايف اصلي شوراها عنوان كرده، گفته است: در صورت تصويب طرح انتخاب شهردار توسط مردم، حداقل اختيارات شوراها نيز از بين خواهد رفت.
معصومه ابتكار معتقد است: انتخاب شهردار توسط مردم خوب است اما در حال حاضر ساز و كاري كه نظارت دقيق و قوي را روي شهرداران اعمال كند، وجود ندارد و اين در حالي است كه هم اكنون نيز شورا با دشواريهاي بسيار زيادي براي نظارت بر عملكرد شهردار و استيضاح وي مواجه است.
كاهش اختيارات شورا
اما اين فقط نماينده اصلاحطلب شوراي شهر تهران نيست كه لبه تيز پيكان مخالفت با طرح انتخاب شهردار توسط مردم را به سمت مجلسيها نشانه گرفته است، بلكه اكثر اعضاي شوراي شهر نيز به اين طرح خوشبين نيستند.
رئيس شوراي شهر تهران كه همزمان رياست شورايعالي استانها را نيز برعهده دارد با انتقاد صريح از تصويب يك فوريت طرح انتخاب شهرداران در شهرهاي بالاي 200 هزار نفر جمعيت توسط مردم معتقد است در صورت تصويب نهايي اين طرح، شوراها به مجموعهاي بيخاصيت تبديل ميشوند.
مهدي چمران ميگويد: در حال حاضر نيز انتخاب شهرداران به نوعي توسط مردم انجام ميشود چرا كه شوراها را مردم انتخاب ميكنند و شهردار منتخب اعضاي شورا است اما با تصويب اين طرح شوراها ديگر هيچ نظارتي به عملكرد شهرداران نخواهند داشت.
رئيس شوراي عالي استانها تصريح ميكند: در شهرهاي كوچكي كه از اين طرح حذف شدند بهتر است كه مردم شهردار را انتخاب كنند، چرا كه در اين شهرها مردم يكديگر را ميشناسند و بهتر ميتوانند انتخاب كنند، اما در كلانشهري مانند تهران ممكن است فردي انتخاب شود كه 5 عدد گل بيشتر كاشته باشد، يعني ممكن است معيارهاي انتخاب تا اين حد نزول كند.
فرار شهرداران از پاسخگويي
از سوي ديگر برخي مخالفان اين طرح نيز معتقدند در صورت انتخاب شهردار توسط مردم، فرد منتخب ديگر پشتيباني كامل شوراي شهر را نخواهد داشت، چرا كه شوراي شهر است كه درباره ضوابط شهر تصميم ميگيرد و به نظر ميرسد تا حدود بسياري درگيري در مديريت شهري به وجود ميآيد.
عضو كميسيون برنامه و بودجه شوراي شهر تهران به عنوان يكي از اعضاي شورا كه چنين نظري دارد، قطع و يا كاهش پاسخگويي شهردار نسبت به شوراي شهر و مردم را از جمله معايب طرح مذكور ميداند.
محمدعلي نجفي تاكيد ميكند: شهردار بايد در مقابل يك مرجع پاسخگو بوده و نميتواند به تكتك مردم پاسخگو باشد اين در حالي است كه در صورت انتخاب شهردار توسط مردم، وي با بيان اين كه به مردم پاسخگو است از پاسخگويي فرار خواهد كرد و حرف شنوي شهردار از شورا تضعيف خواهد شد.
موافقان و تجربه جهاني
شهرداريها در كل دنيا با ميزان تواناييهايشان در فعاليتهاي مختلفي مانند جمعآوري زباله، روانسازي ترافيك، توسعه مراكز تجاري و تفريحي، رفع مشكلات مسكن و كنترل جرم مورد قضاوت عموم قرار ميگيرند.
در انگليس كمتر از يك دهه است كه انتخاب شهردار با راي مردم تجربه شده است.
در واقع قبل از انتخابات سال 2000 در انگليس، شهرهاي اين كشور شهرداراني تشريفاتي داشتند كه فاقد قدرت اجرايي بودند و قدرت بيشتر در دست شوراهاي محلي بود.
امروزه در بسياري از كشورهاي اروپايي روش انتخاب مستقيم جايگزين روش غيرمستقيم شده يا حداقل تركيبي از اين دو با توجه به اهميت شهرها در كشور اعمال ميشود كه اتريش، بلغارستان، قبرس، آلمان، ايتاليا، روماني، نروژ،اسلواكي و تركيه از آن جمله هستند.
از همينرو است كه در مقابل مخالفان طرح انتخاب شهردار توسط مردم، موافقان اين طرح بر جهاني بودن اين مدل از انتخاب شهردار تاكيد ميكنند و معتقدند هماكنون در بسياري از شهرهاي دنيا شهروندان با اين روش شهردار خود را انتخاب ميكنند.
محمدرضا خباز، عضو كميسيون اقتصادي مجلس با بيان اين كه طرح انتخاب شهردار با راي مردم كار آزمايش شدهاي در دنياست، تاكيد ميكند: تصويب اين طرح در مجلس پس از بررسيهاي دقيق كارشناسي انجام شده است و قرار نيست اين اقدام به صورت آزمون و خطا انجام شود زيرا در بسياري از كشورهاي توسعهيافته شهردار به اين شيوه انتخاب ميشود و نتايج مثبتي نيز به همراه داشته است.
از سوي ديگر نماينده مردم تبريز در مجلس شوراي اسلامي نيز به عنوان يكي ديگر از موافقان طرح انتخاب شهردار توسط مردم با تاكيد بر اين كه با انتخاب شهردار از سوي مردم، اقتدار مديريت شهري براي اداره شهر بيشتر و شهردار مردميتر ميشود، تصريح ميكند: البته اين اقدام تبعات منفي نيز در پي دارد به طوري كه موجب تضعيف جايگاه و اقتدار نظارتي شوراهاي اسلامي شهرها ميشود زيرا بجز شوراها هيچ سازمان و نهادي، نظارت قوي بر شهرداران ندارد.
منادي، ضمن موافقت البته به ايراد اصلي وارده به بحث انتخاب شهردار توسط مردم نيز اشاره ميكند.
موضوعي كه اكثر منتقدان آن را به عنوان يك نقطه ضعف در طرح مذكور ميدانند و آن اين كه فردي كه به عنوان شهردار انتخاب ميشود به لحاظ معيارهاي مديريت شهري فرد مناسبي نباشد.
گامي در تحقق مديريت شهري
در مقابل اظهارنظر موافقان اين طرح هر چند برخي نيز انتخاب شهردار با راي مستقيم مردم را گامي براي تحقق مديريت شهري ميدانند، اما در عين حال معتقدند در اين خصوص بايد اصلاحات قانوني صورت گيرد.
رئيس كميسيون فرهنگي ـ اجتماعي شوراي شهر تهران به عنوان يكي از طرفداران اين نظريه معتقد است: در اصلاح قانون شوراها بايد رابطه بين شهردار منتخب مردم و شوراها را به گونهاي تنظيم كرد كه جايگاه شوراها تضعيف نشود و همچنان ماهيت نظارتي خود را حفظ كنند زيرا اگر اين اصلاحات انجام نشود و شهردار منتخب هم با راي مردم انتخاب شود، فضاي جديدي از تضادها و چالشها در جامعه بهوجود خواهد آمد. در حالي كه شوراهاي اسلامي در كشور ما قدمتي 100 ساله دارند و با اين حال اختيارات آنها در يك قرن اخير همواره از سوي دولتها به چالش كشيده شده است.
طرحها و تصميمگيريهايي كه گاه كاهش اختيارات و حتي خطر انحلال را براي اين نهاد مردمي به همراه داشته است و اين بار نيز اعضاي شوراهاي شهرها با تصويب يك فوريت انتخاب شهرداران با راي مردم آينده چندان مطلوبي را براي شوراها پيشبيني نميكنند.
از سوي ديگر واقعيت اين است هر چند موفقيتآميز بودن اين شيوه از انتخاب شهردار در بسياري از شهرهاي دنيا ميتواند تكيهگاه محكمي براي موافقان طرح انتخاب شهرداران توسط مردم در شهرهاي ما نيز باشد اما نبايد اين اصل مهم را نيز فراموش كرد كه موفق بودن يك طرح حتي در تعداد زيادي از كشورهاي دنيا قطعا بيانگر اجراي موفقيتآميز و بدون نقص و مشكل آن در كشور ما نيز نميتواند باشد.
ضروري است نمايندگان مجلس در فرصت باقيمانده تا تصويب نهايي اين طرح يك بار ديگر تمام جوانب اجراي آن را سنجيده و بهخصوص نگرانيهاي شوراهاي اسلامي از بابت نقطه ضعفهاي مطرح شده همچون كاهش اختيارات شوراها، نحوه پاسخگويي شهرداران به مردم و در يك كلام فراهم بودن ابزارها و زيرساختهاي لازم را با دقت بيشتري مورد بحث و بررسي كارشناسي قرار دهند تا اگر قرار شد انتخابات دور بعدي شهرداران توسط مردم انجام شود، پس از آن شاهد بروز چالشها، اختلافنظرها و عواقب پيرامون يك طرح غيركارشناسي نباشيم.
نمايندگان مردم در مجلس شوراي اسلامي اين روزها، آزموني ديگر را پيشرو دارند؛ آزموني كه يك بار ديگر بهطور مستقيم با سرنوشت ميليونها شهروند ايراني ساكن شهرها و شهرداران به عنوان متوليان امور شهري گره خورده است.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com
