خروج از تحریم با تهدید

گروه بین الملل- کره شمالی نیز از جمله کشورهایی است که با پیگیری خود در موضوع پرونده هسته ای به شدت مورد غضب غرب قرار گرفت و تا امروز نیز بر مواضع خود باقی مانده است.

اگرچه این کشور به دلیل دارا بودن یک نظام سیاسی خاص و منحصر به فرد علاقه چندانی به ارائه اخبار و گزارش به بیرون ندارد و حتی مردم این کشور از کاربری اینترنت نیز محروم هستند، اما کره شمای دهه هاست که در فشار تحریم های فلج کننده به سر می برد و از دیوارکشی دور خود هیچ هراس و واهمه ای ندارد.

به گزارش بولتن نیوز، روز سه‎شنبه، دوازدهم آوریل 2013 (  بهمن91)  کره شمالی سومین آزمایش هسته‎ای خود را در شرایطی انجام داد که این کشور تحت شدیدترین تحریم‎‎های شورای امنیت و آمریکا قرار دارد. اما نکته مهم‎تر این بود که کره شمالی بلافاصله پس از انجام این آزمایش که کشور‎های همسایه هم آن را رصد کرده بودند، طی بیانیه‎ای ضمن تأیید رسمی آن، این آزمایش را واکنشی به اقدامات خصمانه آمریکا اعلام کرد. در بیانیه کره شمالی آمده بود که این آزمایش، بخشی از اقدامات عملی متقابل برای افزایش توان نظامی و دفاعی در مواجهه با اقدامات خصمانه آمریکا است که حق مشروع کره شمالی برای پرتاب ماهواره به فضا و تکنولوژی فضایی را نادیده می‎گیرد.

کره شمالی تا سال 2003 یکی از اعضای پیمان منع گسترش سلاح‎های هسته‎ای بود اما در این سال از این پیمان خارج شد. این کشور در توجیه خروج خود ازNPT اعلام کرد که دلیل این اقدام عدم پایبندی آمریکا به توافق‎نامه سال 1994 است براساس آن توافق‎نامه در صورتی که کره شمالی جاه‎طلبی‎‎های هسته‎ای خود را محدود می‎کرد، روابط عادی می‎شد و به این کشور برای تولید انرژی از رآکتور‎های هسته‎ای کمک می‎شد. صرف‎نظر از نوع حاکمیت اقتدارگرا و تک‎حزبی کره شمالی، نمی‎توان رفتار‎های گزینشی آمریکا و متحدان غربی‎اش را در برابر کشور‎های دیگر نادیده گرفت. می‎توان استدلال کرد که رفتار‎های گزینشی آمریکا که در جهت تأمین منافع آن قرار دارد، خود عاملی تأثیرگذار در رشد و تقویت چالش‎‎های مزمن منطقه‎ای در نقاط مختلف جهان بوده است که بحران هفتاد ساله شبه جزیره کره نمونه روشنی از این چالش‎هاست.    

هفته‎نامه پنجره در این پرونده کوتاه با نگاهی کلی به فرایند گرایش کره شمالی به تولید سلاح هسته‎ای و فناوری‎‎های پیشرفته موشکی، تلاش دارد ضمن ریشه‎یابی آن، عوامل فرامنطقه‎ای دخیل در بحران شبه‎جزیره کره و پیامد‎های سومین آزمایش هسته‎ای کره شمالی و  واکنش‎‎های جهانی آن را بررسی کند.           

جنگ روانی کره علیه غرب

تحلیل و ریشه‎یابی علل انجام سومین آزمایش هسته‎ای کره شمالی   

برانگیختن واکنش‎‎های دولت‎ها و سیاستمداران غربی به آزمایش هسته‎ای کره شمالی، درواقع بخش مهمی از اهداف کره شمالی از این اقدام بود. بیانیه‎‎های پی‎درپی کشور‎های غربی و سازمان‎‎های بین‎المللی در محکومیت این اقدام کره شمالی، گذشته از پیامد‎های سیاسی و امنیتی‎ای که می‎تواند برای کره شمالی به‎دنبال داشته باشد، نشان از فشار روانی و سیاسی‎ای داشت که این کشور‎ها پس از اعلام آزمایش هسته‎ای احساس کردند. این واکنش‎ها نشان می‎دهد که آمریکا و غرب که در فضای موجود پیوسته درصدد ارعاب و تحریم و تهدید مخالفان خود در جهان هستند، از نارسایی این سیاست‎ها دچار نوعی هراس و سراسیمگی شده‎اند و انتظار یک حرکت جسورانه از سوی کشور تحت تحریم و منزوی کره شمالی را نداشتند. یکی از دلایل این سراسیمگی، می‎تواند ترس غرب از افزایش رفتار‎های مغایر با هژمونی آمریکا در سایر کشور‎ها باشد که درواقع زیر سؤال بردن برنامه‎‎های دیپلماسی هوشمند سیاست خارجی این کشور در دوران اوباما است.              

اما آنچه که از نوع اعلام رسمی کره شمالی و محتوای این بیانیه درباره آزمایش هسته‎ای باید گفت این است که تعمد در برانگیختن واکنش آمریکا و سنجش پیامد‎های این اقدام را به‎خوبی می‎توان در رفتار کره شمالی مشاهده کرد. مهم‎تر اینکه در شرایطی این اقدام صورت گرفت که کره شمالی تحت شدیدترین تحریم‎‎های غرب قرار دارد و درواقع آزمایش هسته‎ای برای کره شمالی، به چالش کشیدن اقدامات آمریکا در رهبری اردوگاه غرب در جهان است.  

واکنش‎‎های بین‎المللی به اقدام کره شمالی 

 بان کی مون دبیرکل سازمان ملل متحد، به فاصله کوتاهی پس از انتشار اخبار آزمایش هسته‎ای کره شمالی، آن را محکوم و اعلام کرد که این اقدام کره شمالی نقض آشکار و جدی قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل است. پس از آن کاترین اشتون مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا هم آزمایش هسته‎ای کره شمالی را محکوم کرده و این کشور را به خودداری از اقدامات تحریک‎‎آمیز بیشتر فراخواند. به‎دنبال این بیانیه‎ها، محکومیت‎ها از سوی کشور‎های غربی ادامه یافت. سازمان پیمان آتلانتیک شمالی «ناتو» هم آزمایش هسته‎ای جدید کره شمالی را محکوم کرد و آن را اقدامی غیرمسئولانه دانست. گیدو وستروله، وزیر خارجه آلمان، آزمایش هسته‎ای کره شمالی را به‎شدت محکوم کرد و خواستار تحریم‎‎های بیشتر جامعه بین‎المللی علیه این کشور شد.         

بیانیه باراک اوباما              

اما عصبانیت و غافلگیری آمریکا از آزمایش هسته‎ای کره شمالی را می‎توان از صدور بیانیه اوباما استنباط کرد. معمولا این‎گونه بیانیه‎ها از سوی رؤسای جمهور آمریکا خیلی مسبوق به سابقه نیست و مواضع از طریق دستگاه‎های رسمی این کشور اعلام می‎شود. این بیانیه بی‎سابقه در حالی صادر شد که اوباما در آستانه آماده‎شدن برای سخنرانی سالانه‎اش درباره مسائل جاری در آمریکا بود و به اعتقاد کارشناسان، کره شمالی تعمدا زمان حاضر را برای آزمایش هسته‎ای انتخاب کرد تا فشار روانی بیشتری را به آمریکا وارد کند.  

باراک اوباما در واکنش به این اقدام اعلام کرد که این یک اقدام فوق‎العاده تحریک‎کننده، در ادامه پرتاب موشک دوربرد این کشور در دسامبر 2012 است که باعث برهم‎خوردن ثبات منطقه‎ای می‎شود، تعهدات کره شمالی به قطعنامه‎‎های شورای امنیت را نقض می‎کند و مغایر با تعهدات این کشور تحت بیانیه مذاکرات شش‎جانبه در سال 2005 است. وی خاطرنشان کرد که این اقدام کره شمالی خطر تکثیر سلاح‎های هسته‎ای را افزایش می‎دهد. سلاح‎‎های هسته‎ای و موشک‎‎های دوربرد بالستیک کره شمالی، تهدیدی برای امنیت ملی آمریکا و امنیت و ثبات بین‎المللی است. آمریکا در این‎زمینه کاملا هوشیار است. این اقدامات، کره شمالی را امن‎تر نمی‎کند و این کشور را بیش از پیش منزوی‎ خواهد کرد.          

واکنش‎‎های سه کشور هسته‎ای    

چین مخالفت شدید خود را با آزمایش هسته‎ای کره شمالی اعلام کرد و از متحدش خواست که به تعهدات بین‎المللی خود پایبند باشد و به اقداماتی مبادرت نکند که موجب وخیم‎ترشدن اوضاع در شبه‎جزیره کره می‎شود؛ با این حال وزارت امور خارجه چین از به‎کاربردن لفظ محکومیت خودداری کرد. همچنین چین خواستار ازسرگیری مذاکرات شش‎جانبه درباره برنامه هسته‎ای کره شمالی شد؛ مذاکره‎ای که از مدت‎‎ها پیش متوقف شده است.      

پس از پرتاب اخیر موشک بالستیک ماهواره‎بر کره شمالی، مقامات پکن تهدید کرده بودند که در صورت انجام سومین آزمایش هسته‎ای کره شمالی، برخی کمک‎‎های پکن به پیونگ‎یانگ متوقف خواهد شد. این در حالی است که چین به قطعنامه اخیر شورای امنیت درباره کره شمالی رأی مثبت داده بود.          

اما موضع‎گیری روسیه شدیدتر بود. روسیه آزمایش هسته‎ای کره شمالی را به‎شدت محکوم و اعلام کرد که این اقدام نقض قطعنامه‎‎های شورای امنیت سازمان ملل است. روسیه پیش از این نیز در مورد پرتاب موشک بالستیک از سوی کره شمالی که اوایل دسامبر صورت گرفت، عمیقا ابراز تأسف کرده بود.    

هند نیز با ابراز نگرانی شدید از آزمایش هسته‎ای کره شمالی اعلام کرد که چنین اقداماتی ناقض تعهدات بین‎المللی است و صلح و ثبات منطقه را تحت تأثیر قرار می‎دهد و اینکه کره شمالی با آزمایش هسته‎ای، تعهدات بین‎المللی خود را زیر پا گذاشته است، به‎شدت مایه نگرانی است.       

اقدام کره شمالــی از نــگاه تحلیلگران          

گزارش‎ها در کره جنوبی تأکید می‎کند که قدرت آزمایش هسته‎ای اخیر از قدرت دو آزمایش سابق بیشتر بوده و این مسئله بیانگر آن است که کره شمالی این‎ بار از اورانیوم با غنای بالا استفاده کرده و این وضع نگرانی آمریکا را در پی داشته است. آمریکا و کره جنوبی نگران‎اند کره شمالی موشک‎‎های دوربرد خود را به بمب هسته‎ای مسلح کند.           

تا‎کنون تلاش قدرت‎‎های جهانی به‎ویژه گروه شش‎جانبه برای پایان‎دادن به برنامه هسته‎ای کره شمالی هیچ نتیجه‎ای نداشته است. کره جنوبی و آمریکا تهدید کرده بودند که برای جلوگیری از آزمایش هسته‎ای در کره شمالی اقدام به جنگ پیش‎دستانه علیه این کشور خواهند کرد ولی چنین حمله‎ای رخ نداد و بعید است که کره جنوبی و آمریکا به کره شمالی حمله کنند.       

به اعتقاد برخی کارشناسان، این کشور به قدرت هسته‎ای تبدیل شده و آمریکا به‎صورت غیررسمی چنین قدرتی را به‎رسمیت شناخته است. کره شمالی می‎خواهد با این آزمایش به‎عنوان قدرتی هسته‎ای به‎صورت برابر با آمریکا مذاکره کند. اما در مقابل برخی دیگر از ناظران تحولات کره شمالی عقیده دارند که آمریکا راه کم‎هزینه تحریم و انزوای بین‎المللی را بر جنگی تازه در شبه‎جزیره کره ترجیح می‎دهد.       

خلدون الازهری روزنامه‎نگار عرب در گفت‎وگو با شبکه تلویزیونی اسکای‎نیوز عربی تصریح کرد که تحریم‎‎های آمریکا علیه کره شمالی بی‎تأثیر بوده و با افزایش تحریم‎ها کره شمالی آزمایش‎‎های اتمی خود را بیشتر کرده است. توان هسته‎ای کره شمالی، خللی در معادلات نظامی شبه جزیره کره و شرق آسیا ایجاد خواهد کرد و این کشور بسیار قوی‎تر از گذشته خواهد شد.         

پیش‎بینی می‎شود که ژاپن و متحدان این کشور نظیر کره جنوبی و آمریکا پس از این آزمایش هسته‎ای، تحریم‎‎های بیشتری علیه کره شمالی اعمال کنند، ولی این تحریم‎ها بی‎تأثیر بوده است و به هر میزان که این تحریم‎ها تشدید شده، کره شمالی به آزمایش‎‎های هسته‎ای و موشکی خود ادامه داده است.      

خبرگزاری فرانسه در گزارشی اعلام  کرد که تازه‎ترین آزمایش هسته‎ای کره شمالی در روز سه‎شنبه زنگ خطری برای «باراک اوباما»، رئیس‎جمهوری آمریکا است و وجود بحران جدید در مسائل خارجی این کشور را به وی یادآوری می‎کند. آزمایش کره شمالی در روز سه‎شنبه نشان داد که «پیونگ‎یانگ» بار دیگر زمان مناسبت‎‎های مهمی چون سخنرانی «اوباما» را برای این آزمایش انتخاب کرده است تا اعتراضش را علیه سیاست‎‎های خصمانه آمریکا در قبال این کشور ابراز کند.  

«سی ان ان» هم اقدام کره شمالی را نقض صریح قطعنامه‎‎های سازمان ملل دانست و گفت چنین آزمایشی به انزوای بیشتر کره شمالی منتهی می‎شود   

تلویزیون دولتی کره شمالی          

در بیانیه دولت کره شمالی درباره اعلام آزمایش هسته‎ای، نوعی تعمد و مقابله آشکار با آمریکا دیده می‎شود. فکر می‎کنید این رفتار نشانه چیست؟              

همان‎طور که خود مقامات کره شمالی اعلام کردند، این اقدام بعد از وضع تحریم‎‎های جدید بود که با اصرار آمریکا انجام شد. کره شمالی اعلام کرده است که با اینکه آزمایش موشکی دسامبر 2012 انجام مقاصد صلح‎آمیز داشته است، اما شورای امنیت تحت فشار آمریکا تحریم‎‎های جدیدی علیه این کشور وضع کرد. کره شمالی هم به همین دلیل آزمایش هسته‎ای انجام داده تا با آمریکا مقابله کند. همچنین اعلام کردند که نوع این سلاح درواقع مینیاتوری است ولی از سلاح‎‎هایی که قبلا آزمایش شده‎اند، قدرت بیشتری دارد و می‎توانند با موشک‎‎هایی که ساخته‎اند، آمریکا را هدف قرار دهند.             

چرا آمریکا با وجود همه اقدامات و تحریم‎ها، هنوز نتوانسته است راه کره شمالی را برای افزایش توان هسته‎ای سد کند؟         

برای اینکه کره شمالی یک کشور منزوی است و عمده تلاش‎های آن صرف دستیابی به توانمندی هسته‎ای و موشکی می‎شود که می‎توان گفت با دو هدف صورت می‎گیرد. اول، افزایش توان نظامی در برابر آمریکا و کره جنوبی و دوم، واردآوردن فشار روحی به آمریکا، ژاپن و کره جنوبی. کره‎شمالی می‎خواهد از این طریق تحریم‎‎های سال‎‎های اخیر را کم کند و آن‎ها را وادار به تأمین نیازهای خود کند چراکه با مشکلات عدیده اقتصادی و حتی کمبود مواد غذایی روبه‎رو است. کره‎شمالی این کار را ادامه خواهد داد.        

کره شمالی از دهه نود میلادی از پیمان NPT خارج شد و عزم خود را برای رفتن به‎سوی سلاح هسته‎ای نشان داد. این کشور علنا اعلام کرده است که فعالیت‎‎های هسته‎ای آن در راستای تولید سلاح‎‎های هسته‎ای است. در مذاکرات شش‎جانبه هم کره شمالی در ازای کنارگذاشتن تولید سلاح‎‎های هسته‎ای، به‎دنبال دریافت تضمین‎‎های امنیتی و همچنین تضمین‎‎های اقتصادی بود.        

آیا احتمال اقدام نظامی آمریکا علیه کره شمالی وجود دارد؟       

اقدام نظامی آمریکا بعید است. چون آمریکا اصلا مایل به شروع جنگی تازه در شبه‎جزیره کره نیست و کره درنهایت به‎خاطر فشار‎‎های شدید اقتصادی مجبور می‎شود که راه خود را عوض کند. این مسیر نهایتا به تسلیم کره شمالی منجر خواهد شد. لذا در اختیار داشتن چند بمب و موشک قاره‎پیما نمی‎تواند آسیب جدی به آمریکا بزند. اما اگر کره شمالی دست به یک اقدام ماجراجویانه بزند، قطعا موجودیت خود را به‎خطر خواهد انداخت. اگر تهدیدات خود درباره کالیفرنیا و غرب آمریکا را عملی کند، آمریکا پاسخ شدید نظامی خواهد داد و تغییر نظام در کره شمالی اتفاق می‎افتد.      

آیا پس از این آزمایش هسته‎ای می‎توان گفت کره شمالی کشوری ضربه‎ناپذیر شده است؟             

خیر، چون اکنون آن‎قدر از نظر اقتصادی در بحران است که این اقدامات را برای خروج از بن‎بست انجام می‎دهد. اکنون هم شدیدا آسیب‎پذیر است و ممکن است در معرض ناآرامی‎‎های داخلی باشد و سعی می‎کند با چنگ و دندان نشان‎دادن از آمریکا و کره جنوبی و ژاپن امنیت بخرد. اما آن‎ها از وضعیت این کشور باخبر هستند.  

تدابیر بعدی آمریکا و متحدان غربی‎اش در برابر کره شمالی چه خواهد بود؟           

قاعدتا اگر وارد مذاکره با کره شمالی نشود، باز هم قطعنامه‎ها و تحریم‎‎های جدید تصویب می‎کنند. چین هم فشار‎هایی به کره شمالی وارد می‎کند تا در برابر قطعنامه‎‎های شورای امنیت تمکین کند.         

چرا با وجود تغییر در رهبری کره شمالی، این کشور همچنان سیاست‎‎های سابق خود را ادامه می‎دهد؟        

چون سیاست کره شمالی اگرچه دارای رهبر فردی است، اما عمدتا در دست حزب است. کادر حزب نیز از انقلابیون قدیمی هستند و برخی از نظر سیاسی حتی هم‎وزن رهبر قبلی هستند و نفوذ زیادی در حاکمیت دارند. همه این‎ها دست به دست هم داده و سیاست کره شمالی را تغییرناپذیر کرده‎اند. برخی اصلاحات کوچک رهبر جوان کره شمالی مثل رسیدگی به کودکان و ایجاد شهربازی هم آن چندان سمت و سوی رفاهی عمیقی برای مردم ندارد بلکه یک نوع جلب حمایت برای رهبر جدید است. لذا هم دست آن‎ها برای اصلاحات اقتصادی بسته است و هم سیستم بسته سیاسی اجازه اصلاحات گسترده را نمی‎دهد.          

ارزیابی شما از موضع‎گیری چین و روسیه در برابر آزمایش هسته‎ای کره شمالی چیست؟  

چین و روسیه مخالفت خود را با این اقدام کره شمالی اعلام کرده‎اند. چین قبلا اعلام کرده بود که اگر این کشور آزمایش هسته‎ای انجام دهد، کمک‎‎های خود را کاهش خواهد داد. می‎شود گفت که موضع‎گیری چین خیلی هم محتاطانه نبوده است. موضع‎گیری روسیه از این هم شدیدتر بود. اما باید در نظر داشت که این موضع‎گیری‎ها در هنگام رأی‎گیری و صدور قطعنامه‎‎های شورای امنیت خود را نشان خواهد داد