دور جدید روابط ایران و جمهوری آذربایجان ؛ باید ها و نبایدها

کمتر از یک ماه پس از اجتناب الهام علی‌اف رئیس جمهور آذربایجان از شرکت در اجلاس سران جنبش عدم تعهد در تهران، ،دکتر محمود احمدی نژاد رئیس جمهوری اسلامی ایران،  به منظور  شرکت در اجلاس اکو  عازم باکو شد که می تواند سر آغاز دور جدیدی در روابط دو کشور محسوب گردد.

ظاهرا یکی از اهداف جنبی و البته مهم ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران و دستگاه سیاست خارجی کشور از تدارک سفر دکتر احمدی نژاد به باکو تلاش مضاعف برای اعتماد سازی در باکو در خصوص جمهوری اسلامی ایران است.

البته بدیهی است که اعتماد سازی موضوعی نیست که صرفا با یک سفر سیاسی و رسمی و شرکت در یک اجلاس یا چند نشست به حقیقت بپیوندد.

اعتمادسازی در مناسبات با کشورهای مختلف صرف نظر از بزرگ یا کوچک، قوی یا ضعیف بودن آنها، از اصول اساسی مناسبات خارجی و بین المللی جمهوری اسلامی ایران است و جمهوری آذربایجان نیز در این خصوص به علت همسایگی و پیوند تاریخی و فرهنگی که با ایران دارد، از جایگاه خاصی برخوردار است. اما ، آیا در اعتمادسازی و رابطه با دولت جمهوری آذربایجان ، دستگاه سیاست خارجی کشور، توانسته است اصول عزت، حکمت و مصلحت را که رهبر معظم انقلاب اسلامی برای مناسبات خارجی کشور تبیین فرموده اند، به خوبی رعایت کند.؟!

بارها در فرمایشات و توصیه های حکیمانه حضرت امام خمینی (ره) و حضرت آیت الله خامنه ای بر ضرورت حفظ عزت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران تاکید و تصریح شده است. علی القاعده تمامی اجزای نظام جمهوری اسلامی باید مطیع این اصل تعیین شده اسلامی باشند.

حفظ عزت و اقتدار نظام جمهوری اسلامی در مقابل قدرتهای سلطه گر نظیر آمریکا و انگلیس و نیز جریان خطرناک صهیونیسم بین الملل و رژیم جعلی و غاصب صهیونیستی کاملا روشن است و دوست و دشمن مجبور به اعترافبه این اقتدار و عزت نظام اسلامی شده اند. اما، گاه دیده می شود در همین وضعیت رفتارها و سیاستهایی مخصوصا در قبال برخی کشورهای کوچک در پیش گرفته می شود که اساسا هیچ سنخیتی با اصل عزت و اقتدار نظام جمهوری اسلامی ایران ندارد و هیچ گونه توجیهی از قبیل اصل مصلحت نیز نمی تواند آن را تبیین نماید.

در این شکی نیست که مبنای روابط جمهوری اسلامی ایران نسبت به کشور برادر و دوست جمهوری آذربایجان ، حسن همجواری و برادری و همکاری و ارتباط تنگاتنگ فرهنگی ، دینی، سیاسی، اقتصادی و حتی نظامی است. اما، آیا می توان منافع ملی و اسلامی نظام اسلامی و ملت مسلمان را فدای ارتباط سیاسی با دولت جمهوری آذربایجان کرد؟!

مساله فوق از یک طرف و لزوم حمایت معنوی از شیعیان مظلوم این کشور - که بی شک در گرو داشتن رابطه همه جانبه با جمهوری آذربایجان است – از سوی دیگر موجب گردیده که سیاست خارجی در قبال کشور کوچک اما استراتژیک آذربایجان ، با پیچیدگیهای خاصی مواجه گردد و شاید همین موضوع سبب گردیده تا شاهد تغییرات مکرر در اعزام سفیران به این کشور حاشیه دریای خزر باشیم.

روز جمعه گذشته سفیر جدید ایران در جمهوری آذربایجان رسما ماموریت دیپلماتیک خود را در این کشور آغاز نمود که امید است سرآغاز تحول در روابط دو کشور گردد.

همانگونه که قبلا بدان اشاره گردید ، بی شک شاخص ارزیابی موفقیت یا عدم موفقیت سفیرجدید ایران در جمهموری آذربایجان با شاخص سنجش عملکرد سفرای ایران در سایر کشور ها متفاوت است و این تفاوت به ویژگیهای خاص جمهوری آذربایجان بر می گردد که از جمله ویژگیهای فوق ؛ مطرح بودن این کشور به عنوان دومین کشور شیعی دنیا می باشد . البته  مردم این جمهوری که دارای تاریخ واحدی با ایران اسلامی هستند به دلیل سالها تسلط کمونیستها و نیز به دلیل سیاستهای تشیع  گریزانه دولت خود نیازمند بهره مندی از معارف غنی شیعی  می باشد که در این خصوص نیز رسالت ایران بسی سنگین است.

شروع فعالیت دیپلماتیک سفیر جدید جمهوری اسلامی ایران در باکو  در حالی آغاز می شود که این کشور شرایط سیاسی اجتماعی تازه ای را تجربه نموده است . تنها یک هفته قبل از آغاز به کار محسن پاک آئین در باکو ؛ نهضت حجاب جمهوری آذربایجان وارد مرحله نوین خود گردیده  و موج جدیدی از محدودیتهای دینی در جمهوری آذربایجان آغاز شده  است که بی شک بی تفاوتی سفیر محترم کشورمان در قبال آنها اشتباهات گذشته را در اذهان تداعی خواهد نمود.

موضوع مهم دیگری که قطعا در عملکرد سفیر جمهوری اسلامی ایران ملاک ارزیابی افکار عمومی خواهد بود ، انجام زمینه سازی های لازم برای بهره مندی از پتانسیل علمی ،رسانه ای ،صنعتی ،تجاری و... شهرهای آذری نشین در بهبود روابط با مردم و دولت جمهوری آذربایجان می باشد که دقت نظر در این خصوص می تواند ارتقاء روابط را به دنبال داشته باشد.

از دیگر الویتهای مهم سیاست خارجی ایران اسلامی در جمهوری آذربایجان می توان به لزوم تنویر افکار عمومی جامعه آذربایجان در خصوص برخی موضوعات از جمله مناقشه قره باغ اشاره نمود که امید است در دوره جدید روابط دو کشور ، سفارت جمهوری اسلامی ایران به منظور خنثی نمودن تبلیغات ضد ایرانی برخی محافل آذری و نیز دولتهای رقیب و دشمن ایران گامهای عملی بردارد.

پایان یافتن تبلیغات ضد ایرانی در رسانه های جمهوری آذربایجان ، حذف مطالب غیر واقع تاریخی و ضد ایرانی از کتب درسی این کشور ،تلاش برای عملیاتی نمودن توافقنامه های صورت گرفته و... را می توان از دیگر ضرورتهای موجود در این خصوص دانست.

نکته پایانی اینکه  امید است در دوره جدید روابط شاهد توسعه متوازن و روز افزون روابط همه جانبه دو کشور باشیم ، در یک دوره نچندان کوتاه همه روابط فرهنگی ،سیاسی ،رسانه ای و... دو کشور تحت تاثیر روابط اقتصادی و تجاری قرار گرفت و متولیان امور با این استدلال که اراده نموده اند سطح روابط تجاری را از پانصد میلیون دلار به 10 میلیارد دلار برسانند عملا بی توجهی خود به بسیاری از الویتهای پیش گفته را نشان دادند که در نهایت بطلان این استدلال مشخص گردید و اکنون نیز پس از سالها سطح روابط تجاری دو کشور در همان میزان باقی مانده و حتی در برخی  موارد کاهش یافته و این در حالی است که روابط تجاری باکو – تلاویو به سرعت در حال گسترش است.

در فرجام این مطلب به موضوع اصلی آن بازگشته و یاد آور می شویم گرچه سفر ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران و وزیر امورخارجه کشورمان به باکو از حیث رعایت عرف موجود در روابط بین الملل با برخی سوالات روبه رو است لیکن می تواند نهایت صداقت ایران نسبت به همسایه خود را نشان دهند که امید است دولت جمهوری آذربایجان متوجه آن گردیده و در رفتار خویش با همسایه قدرتمند خود تجدید نظر نماید