رکن اصلی اقتصاد مقاومتي جلوگیری از خام فروشی است

بولتن نيوز: صنعت پتروشیمی ایران به عنوان یک صنعت ارزش آفرین در سال های گذشته پیشرفت مطلوبی راشاهد بوده اما صنایع تکمیلی پتروشیمی هنوز نتوانسته جایگاه واقعی خود را در صنعت پتروشیمی بیابد.

مهندس قاسمی وزیر نفت چندی پیش با تاکید بر اهمیت صنایع تکمیلی پتروشیمی خواستار مشارکت بیشتر بخش خصوصی در این زمینه شد.

وی براهمیت صنعت پتروشیمی و توسعه این صنعت و نقش آن در زندگی روزمره مردم کشور تاکید کرد و از مدیران پتروشیمی خواست، روند حضور بخش خصوصی در این صنعت به ویژه در بخش صنایع تکمیلی را آسان کنند.

مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی نیز پیشتر گفته بود: صنایع بالادستی و میان دستی پتروشیمی در بسیاری از استان ها حضور دارند و صنایع تکمیلی نیز می توانند با حضور در سراسر ایران، زنجیره تولید را در صنعت پتروشیمی تکمیل کنند.

مهندس عبدالحسین بیات افزوده بود: همگام با توسعه صنایع بالادستی پتروشیمی با ساخت محصولات نهایی در صنایع تکمیلی پتروشیمی می توان ارزش افزوده مطلوبی را به دست آورد.

وی ادامه داده بود: ایجاد پتروشیمی شهرها یا همان شهرک های تخصصی پتروشیمی با همکاری وزارت صنعت، معدن و تجارت تحول بزرگی را در صنعت پتروشیمی ایجاد خواهد کرد.

با توجه با تاکید مقام های عالی کشور به ویژه مدیران صنعت نفت، باید در نظر داشت که توسعه پایدار با گسترش صنایع تکمیلی محقق خواهد شد و صنایع می توانند از تولیدات واحدهای میان دستی و تکمیلی  پتروشیمی در مسیر توسعه اقتصادی کشوراستفاده کنند.

بر این اساس شبکه اطلاع رسانی نفت و انرژی- شانا- با تشکیل میزگردی به بررسی  فرصت ها وچالش های پیش روی توسعه صنایع تکمیلی و راهکار های توسعه این صنعت پرداخت. این میزگرد با حضور مهندس محمد زیار رئیس دفتر توسعه صنایع تکمیلی پتروشیمی و مهندس ایرج موفق معاون سازمان صنایع کوچک و شهرک های صنعتی ایران برگزار شد که مشروح این میزگرد را در ادامه می خوانید :

چرا در جهان صنایع تکمیلی پتروشیمی از اهمیت ویژه ای برخوردار هستند؟  وضعیت کشورمان به چه شکل است؟

محمد زیار: امروز محصولات پتروشیمی در تمام عرصه های زندگی انسان ها تاثیرگذار هستند.صنایع پلاستیک، کامپوزیت، نساجی، دارویی، شوینده ها، بهداشتی و رنگ ها در کنار دهها محصول دیگر در زندگی امروز بشر دخیل هستند و طیف گسترده ای از صنعت پتروشیمی را به خود اختصاص دادند.

محصولات تکمیلی پتروشیمی ارزش آفرینی بسیار بالایی دارد و با توجه به این که زنجیره پتروشیمی در کشور رشد متقارنی نداشته است، اکنون نیاز است این صنایع پیشرفت کرده و از خام فروشی محصولات پتروشیمی، با ایجاد ارزش افزوده جلوگیری شود.

ایران به علت موقعیت منطقه ای مناسب می تواند کالاهای ساخته شده از صنایع تکمیلی پتروشیمی را به کشورهای اطراف خود با بازاری حدود 600 میلیون نفری صادر کند و در این مسیر باید نقاط ضعف ، اصلاح شده و برنامه ریزی های جدیدی انجام شود.

زیار گفت: استان های مرزی نقش ویژه ای در توسعه صنایع تکمیلی پتروشیمی دارند و با تقویت بازارچه های مرزی و ایجاد مناطق ویژه صادراتی علاوه بر افزایش ضریب امنیت ملی می توان روند صادرات صنایع تکمیلی را گسترش داد.

صنایع تکمیلی پتروشیمی چه تاثیری بر اقتصاد کشور دارد و دفتر توسعه صنایع تکمیلی در این مسیر چه نقشی ایفا می کند ؟

زیار: یکی از مهم ترین ارکان اقتصاد مقاومتی قطعا می تواند توسعه صنایع تکمیلی پتروشیمی باشد ، باید از خام فروشی پرهیز کرده و کالاهای صادراتی پتروشیمی را متنوع کرد و صنایع تکمیلی پتروشیمی باعث توزیع عادلانه ثروت در کشور خواهد شد و به ویژه در دهک های پایین جامعه می تواند اشتغال آفرین بوده و درآمدزایی مناسبی نیز برای اقشار آسیب پذیر در مناطق محروم ایجاد کند.

دفتر توسعه صنایع تکمیلی پتروشیمی با رویکردی جدید کارکردهای خود را از 5 مورد به 17 مورد افزایش داده و اکنون در حوزه های سیاست گذاری و برنامه ریزی، تسهیل گری، تنظیم گری و نظارت، محلی برای همکاری تمام وزارتخانه های مربوطه است.

تدوین سند راهبرد ملی توسعه صنایع تکمیلی پتروشیمی از مهمترین فعالیت های در حال انجام توسط این دفتر است. در نظر داریم این سند بعد از نهایی شدن در هیئت وزیران بررسی شود و امیدواریم  به تصویب برسد.

 آمایش سرزمین در حوزه صنایع تکمیلی با کمک معاونت راهبردی رئیس جمهور در دستور اقدام است و این کار سبب خواهد شد که در هرجای کشور که قابلیت های توسعه وجود دارد این مکان ها شناسایی شوند.

 تاسیس صندوق توسعه صنایع تکمیلی پتروشیمی نیز از دیگر محورهایی است که دنبال می کنیم، صندوقی که در صورت تاسیس می تواند بسیاری از نیازهای سرمایه گذاران را تامین کند و اکنون صندوق ضمانت سرمایه گذاری صنایع کوچک در وزارت صنعت این وظیفه را به عهده دارد. صندوق توسعه صنایع تکمیلی، با ارائه تسهیلات لازم در جهت تامین نقدینگی دست دلالان را از بازار کوتاه خواهد کرد.

شهرک های تخصصی صنایع تکمیلی پتروشیمی نیز تمام مزیت های شهرک های صنعتی را دارند، حتی مزایای بیشتری نیز نسبت به برخی از این شهرک ها دارا هستند به طوری که با توسعه این شهرک ها می توان توسعه صنعت پتروشیمی را در کشور تسریع کرد.

آقای مهندس موفق ، نحوه شکل گیری شهرک های تخصصی صنایع تکمیلی پتروشیمی در کشور چگونه خواهد بود؟

سازمان صنایع کوچک و شهرک های صنعتی ایران پس از برگزاری چندین جلسه با شرکت ملی صنایع پتروشیمی تفاهم نامه ای را نهایی کرده و به امضا رساند. طبق برنامه ریزی های انجام شده برای ساماندهی صنایع تکمیلی پتروشیمی در نظرداریم با ایجاد شهرک های تخصصی پتروشیمی در مناطق مختلف کشور با جلوگیری از خام فروشی بر توسعه تکمیلی پتروشیمی تاثیرگذار باشیم وبا ایجاد شهرک های صنعتی تخصصی جدید قصد داریم توسعه صنایع تکمیلی را در بخش پتروشیمی ساماندهی کرده و با استقرار واحدهای تخصصی زمینه فعالیت این واحدها را تسهیل کنیم.

بر این اساس کشور را به 12 منطقه تقسیم کردیم و کارگروه مشترک در 12 منطقه حضور خواهد داشت همچنین استان های همجوار نیز در این 12 منطقه مشارکت خواهند کرد.

باید با ایجاد ارزش افزوده در صنعت پتروشیمی سود این صنعت را به داخل کشور منتقل کرد و پیامد این امر ایجاد اشتغال و افزایش شغل در کشور خواهد بود.زمینه بسیار خوبی برای توسعه صنایع تکمیلی وجود دارد و وضعیت پتروشیمی ایران در حال حاضر در منطقه منحصر به فرد است.

نحوه ساخت و وضعیت تامین خوراک این شهرک ها چگونه است؟

موفق: ایجاد شهرک های تخصصی پتروشیمی جلوی بسیاری از دلالی ها و عرضه نامتوازن محصولات پتروشیمی را خواهد گرفت.شهرک های صنعتی به دلیل محصور بودن و وجود یک نظام جامع کنترلی می توانند ورود و خروج خوراک واحدهای صنایع تکمیلی را کنترل کنند و کاملا این امر قابل ساماندهی است.

 این کنترل سبب خواهد شد تا از جابجایی مواد و واسطه گری های احتمالی جلوگیری شده و تولید روند شفافی داشته باشد.

کدام استان ها در اولویت ساخت شهرک های تخصصی پتروشیمی قراردارند؟

موفق: تا کنون 4 جلسه کارگروه مشترک برگزار شده است و استان های خوزستان و بوشهر به عنوان دو قطب شهرک های تخصصی پتروشیمی به علت نزدیکی به مراکز بالادستی انتخاب شده اند و خوراک واحدهای پتروشیمی پایین دستی ،آسانتر تامین خواهد شد.

منطقه عسلویه در استان بوشهر یکی از قطب های توسعه ای صنایع تکمیلی خواهد بود و واحدهای پایین دستی در اطراف عسلویه در آینده ای نزدیک شروع به کار خواهند کرد.

فناوری های نوین در توسعه صنایع تکمیلی پتروشیمی نیز تاثیرگذار خواهند بود و شرکت های پتروشیمی می توانند در این شهرک صنایع تکمیلی موردنیاز سایر پتروشیمی ها را در حوزه فناوری تامین کند.

ایجاد شهرک های صنعتی تخصصی محلی مناسب برای توسعه صنعت خواهد بود و زنجیره تولید از بالادست به پایین دست می تواند تکمیل شده و خام فروشی به ویژه خام فروشی نفت و محصولات پتروشیمی را به حداقل برساند. با برنامه ریزی های انجام شده فضا به سمتی خواهد رفت که با استفاده از فناوری های نوین و بومی سازی شده امکان حضور صنایع تکمیلی پتروشیمی در کشور گسترش یافته و به تدریج این واحدها افزایش یابند.

آقاي زيار، نقش صنایع تکمیلی پتروشیمی در اشتغال زایی چگونه خواهد بود؟

زیار: تولید بدون کارخانه یکی از طرح های دفتر توسعه صنایع تکمیلی پتروشیمی است به این ترتیب که خانم های خانه دار، دانش آموزان و دانشجویان می توانند با بهره گیری از دستگاه های کوچک به تولید محصولات تکمیلی در منزل یا محل کار بپردازند این روش اکنون در هند و چین پیشرفت قابل توجهی داشته است.

می توان با ایجاد هسته های کوچک و شبکه های بزرگ این کار را ساماندهی و اجرایی کرد و در این میان بسیج مستضعفین نیز می تواند مشارکت فعالی در این زمینه داشته باشد.

چالش های پیش روی توسعه صنایع تکمیلی پتروشیمی چیست؟

زیار : همان گونه که پیشتر نیز ذکر شد، بزرگ ترین چالش ما فرهنگ توسعه صنعت است و از این نظر نیز توسعه متوازن در استانهای کشور نداشته ایم،به ویژه در استان های مرزی و محروم این مشکل شدیدتر است به طوری که  سرمایه گذاران تمایل کمتری به حضور در مناطق مرزی دارند.

رسانه های گروهی می توانند با اطلاع رسانی دقیق یک عزم ملی را برای سرمایه گذاری در صنایع تکمیلی پتروشیمی به ویژه در مناطق محروم و استان های مرزی به وجود آورند.ما هم اکنون در دفتر توسعه صنایع تکمیلی برنامه جامع آگاه سازی و اطلاع رسانی در خصوص صنایع تکمیلی پتروشیمی را آماده کرده ایم و باید تمام مدیران محلی استان ها کمک کنند و فرهنگ توسعه صنعت را هم در سطح مدیران و هم کارگران ارتقا دهند .

یکی دیگر از مشکلات تعدد متولی و بازیگران در صنایع تکمیلی پتروشیمی است که ایجاد هماهنگی بین آنها کار سختی است .

اکنون مرز بین فعالیت های وزارت نفت و وزارت صنعت برای توسعه صنایع تکمیلی به طور کامل شفاف نیست و توسعه زنجیره ارزش در حوزه صنایع تکمیلی پتروشیمی نیز در اساسنامه پتروشیمی دیده نشده است .

رئیس دفتر توسعه صنایع تکمیلی پتروشیمی افزود: در دولت باید برای این مسئله تصمیم گیری شده و استراتژی مورد نظر نیز از سوی وزارت نفت برای شرکت ملی صنایع پتروشیمی تدوین شود.

 یکی دیگر از چالش های ما بحث مشکل توزیع مناسب مواد اولیه بین صنایع تکمیلی پتروشیمی و  به طور کلی نظام تنظیم بازار است. پیش از این بر اساس پروانه هایی که صادر می شد مواد اولیه در اختیار شرکت ها قرار می گرفتو این باعث صدور بی رویه پروانه های بهره برداری شد البته اکنون  سایت بهین یاب مقداری از مشکلات را حل کرده  اما به هر حال لازم است نظام تنظیم بازار بر پایه پروانه محور اصلاح شود و راه های جدید مورد بررسی قرار گیرد .

به عنوان مثال ،ایجاد یک سامانه هوشمند می تواند جریان قیمت گذاری، فروش و  ورود و خروج مواد اولیه و محصولات زنجیره پتروشیمی از بالا دست تا پایین دست را به طور کامل ساماندهی و کنترل کند ، زیرا ممکن است برخی شرکت ها با توجه به خصوصی بودن به دور از چشم دولت، بخشی از محصول را وارد بازار آزاد کرده و از طریق بورس عرضه نکنند که این، خود چالش های زیادی را در بازار پدید می آورد و باید برای جلوگیری از این کار ساز و کارهای جدیدی برای سیستم عرضه و تقاضا اندیشیده شود.

بنابر این به اعتقاد من با استفاده از فناوریهای نوین و بهره مندی از نظام های جدید فناوری اطلاعات و تجارت الکترونیک با استفاده از فناوری های نوین و بهره مندی از نظام های جدید آی تی می توان جلوی بسیاری از ناهماهنگی ها در عرضه محصولات پتروشیمی را گرفت.

یکی دیگر از مشکلات نبود اطلاعات و آمار صحیح و جامع و به روز در حوزه صنایع تکمیلی پتروشیمی است که وجود این آمار به عنوان لازمه اصلی و زیرساخت اصلی برنامه ریزی و سیاستگذاری بسیار حیاتی است .

چالش دیگر این حوزه کمبود نقدینگی و پایین بودن بهره وری در راستای تولید کالاهای با مزیت صادراتی و نیز ضعف ساختاری در صادرات محصولات صنایع تکمیلی پتروشیمی چه به لحاظ نرم افزاری و چه سخت افزاری است . به هر حال برای توسعه صنایع تکمیلی پتروشیمی باید با همراهی تمام وزارتخانه های ذیربط این مشکلات مرتفع شود .

آقای موفق، چند شهرک صنعتی فعال در کشور وجود دارد و برنامه وزارت صنایع برای حمایت از صنایع تکمیلی پتروشیمی چیست؟

موفق: تا کنون 900 شهرک صنعتی در کشور ایجاد شده است و رشته های مختلف در آن مستقر بوده و به فعالیت های تولیدی می پردازند. 75 درصد از شهرک های صنعتی در مناطق محروم کشور ایجاد شده اند و این واحدها امکانات اولیه مانند آب، برق، گاز، اینترنت را دارا هستند.به متقاضیانی که در مناطق محروم قصد سرمایه گذاری در شهرک های صنعتی را داشته باشند تسهیلات ویژه ای اعطا خواهد شد به طور مثال یارانه آموزشی این متقاضیان تا 55 درصد در درون شهرک ها از سوی دولت پرداخت خواهد شد.

صنعتگران از حمایت کامل وزارت صنعت برای توسعه صنایع تکمیلی برخوردار خواهند بود و زمین و خدمات و تسهیلات مناسب برای آنان در نظر گرفته شده است.

شهرک نمونه الغدیر که در اتوبان تهران قم با مساحتی 2 هزار هکتاری در حال ساخت است محلی مناسب برای استفاده از فناوری های نوین با تکنولوژی بالا و تولید فناوری های برتر خواهد بود.

آب، برق و دیگر زیرساخت های لازم برای راه اندازی این شهرک آماده است و طبق دستور وزیر صنعت در آینده این شهرک به یک شهر صنعتی تبدیل خواهد شد.