گروه اقتصادی بازار ارز با بخشنامه آرام نمیشود؛ با افزایش واقعی و قابل مشاهده عرضه ارز آرام میشود. مصوبات تازه برای تسهیل رفع تعهدات ارزی صادرکنندگان یک قدم رو به جلوست، اما سؤال اصلی همچنان باقی است: این تصمیمات عملاً چند دلار ارز تازه وارد چرخه اقتصاد و بازار میکند؟ «دفاع از ریال» پیشنهاد میکند بانک مرکزی بهجای تمرکز صرف بر رفع تعهد اداری، یک فرمول ششمرحلهای برای تبدیل «ارز صادراتی» به «عرضه مؤثر ارز» اجرا کند.
گام اول؛ بازگشت ارز را از یک تکلیف اداری به یک تصمیم اقتصادی تبدیل کنید
به گزارش بولتن نیوز ،صادرکننده باید ارز خود را به کشور بازگرداند؛ اما سیاستگذار نیز باید سازوکاری طراحی کند که بازگشت سریع ارز برای صادرکننده از نظر اقتصادی منطقی باشد.
مصوبه اخیر برای پروانههای صادراتی با قدمت بیش از ۱۵ ماه، امکان فروش اسکناس ارز حاصل از صادرات به بانک مرکزی با عاملیت بانک عامل و بر مبنای نرخ خرید حواله ETS را فراهم کرده است.
این تسهیل مثبت است، اما کافی نیست.
اگر میان نرخی که صادرکننده میتواند ارز خود را عرضه کند و ارزش آن در سایر بازارها فاصله قابل توجهی وجود داشته باشد، سیاستگذار باید بررسی کند این فاصله چه اثری بر انگیزه بازگشت سریع ارز دارد.
پس اصل اول فرمول روشن است:
هرچه بازگشت ارز سریعتر و کمهزینهتر باشد، عرضه بالقوه ارز سریعتر میتواند به عرضه بالفعل تبدیل شود.
گام دوم؛ به بازگشت سریع ارز امتیاز بدهید
همه صادرکنندگان را نباید با یک زمانبندی و یک سازوکار دید.
میتوان برای صادرکنندهای که ارز را زودتر از موعد وارد چرخه رسمی کشور میکند، مشوقهای شفاف و غیررانتی تعریف کرد؛ از تسریع فرآیند رفع تعهد گرفته تا اولویت در خدمات ارزی و تجاری.
بیشتر بخوانید
کودتای اقتصادی از کجا آغاز شد؟ / نفت و گاز مردم چگونه دلاری شد و ریال زیر چرخ آن ماند؟
آقای پزشکیان، مسیر درست است؛ حالا بانک مرکزی بگوید چقدر از نیاز ایران به دلار کم میشود؟
آقای پزشکیان؛ همکاری عملیاتی بریکس را از بازار ارز ایران شروع کنید
پشت کنایه پوتین به G7 چه فرصتی برای بازار ارز ایران پنهان است؟
از کاهش وابستگی به دلار تا هدایت سرمایههای خرد به تولید؛ مقاومت اقتصادی فقط مأموریت دولت نیست
سه مطالبه ایران از بریکس؛ پزشکیان از ائتلاف سیاسی، خروجی عملی خواست
از سه شرط ایران برای حمایت از بریکس تا اعتراض سران به چند پارگی نظم جهانی
لیلاز: با جنگ یا بیجنگ، تورم ساختاری ایران بدون اصلاح نظام بانکی باقی میماند
بریکس بر حفظ جریان تجارت و انرژی توافق کرد؛ بانک مرکزی سهم ایران را عملیاتی کند
دلار فعلاً در ایستگاه انتظار؛ بانک مرکزی این فرصت را از دست ندهد
بریکس از حرف عبور میکند؛ بانک مرکزی بگوید سهم ایران از تجارت بدون دلار چقدر است؟
هدف نباید بخشیدن تعهد باشد؛ هدف باید کوتاهکردن فاصله میان صادرات کالا و بازگشت ارز آن باشد.
به زبان ساده:
ارزی که شش ماه دیگر برگردد، برای دفاع امروز از ریال کارایی ارز امروز را ندارد.
گام سوم؛ ارز برگشتی باید به «عرضه قابل مشاهده» تبدیل شود
اینجا حلقهای است که در بسیاری از گزارشهای رسمی گم میشود.
اعلام اینکه چند میلیارد دلار تعهد ارزی رفع شده، الزاماً به این معنا نیست که همان میزان ارز در همان مقطع وارد بازاری شده که قادر است بر قیمت اثر بگذارد.
بانک مرکزی باید میان سه عدد تفکیک قائل شود:
ارز صادراتشده، ارز رفع تعهدشده و ارز واقعاً عرضهشده.
این سه الزاماً یک عدد نیستند.
اگر این اطلاعات منتشر شود، بازار برای نخستین بار خواهد فهمید چه مقدار ارز واقعاً پشت نرخهای اعلامی قرار دارد.
گام چهارم؛ بانک مرکزی هر روز «حجم» را کنار «قیمت» منتشر کند
یکی از مشکلات فعلی بازار ارز این است که همه درباره قیمت حرف میزنند، اما کمتر کسی میداند پشت این قیمت چه حجمی از معامله قرار دارد.
پیشنهاد «دفاع از ریال» انتشار روزانه چهار عدد است:
حجم ارز عرضهشده، حجم تقاضای ثبتشده، متوسط موزون نرخ معاملات و میزان ارز صادراتی برگشته و عرضهشده.
در آن صورت یک کانال یا معامله کمحجم بهسادگی نمیتواند مرجع ذهنی میلیونها نفر شود؛ چون در مقابل آن، یک بازار رسمی با نرخ و حجم قابل سنجش قرار دارد.
مرجعیت قیمت با دستور ساخته نمیشود؛ با داده ساخته میشود.
گام پنجم؛ ارز صادراتی را مستقیماً به تقاضای وارداتی وصل کنید
چرا ارزی که صادرکننده به دست آورده ابتدا وارد مجموعهای از فرآیندهای اداری شود و واردکننده در سوی دیگر منتظر تخصیص ارز بماند؟
هرجا منشأ ارز، مقصد، اهلیت طرفین و مقررات مبارزه با پولشویی اجازه میدهد، باید امکان تطبیق شفاف و سریع عرضه صادرکننده با تقاضای واقعی واردکننده فراهم شود.
در این مدل:
صادرات → ارز صادراتی → عرضه شفاف → واردات واقعی
هرچه این زنجیره کوتاهتر شود، نیاز به مراجعه تقاضای واقعی اقتصاد به بازارهای غیررسمی کمتر خواهد شد.
گام ششم؛ هر دلاری که لازم نیست با دلار تسویه شود، از صف تقاضای دلار خارج شود
بازگشت ارز صادراتی فقط یک طرف معادله است.
طرف دیگر، کاهش نیاز اقتصاد به دلار است.
در تجارت با شرکایی که زیرساخت بانکی و تجاری آن فراهم است، تسویه با ارزهای ملی و سازوکارهای غیردلاری باید از سطح تفاهمنامه به عدد واقعی برسد.
معیار موفقیت هم روشن است:
نه تعداد جلسات، نه تعداد تفاهمنامهها؛ بلکه اینکه چند میلیارد دلار از تجارت خارجی کشور عملاً بدون نیاز به دلار تسویه شده است؟
اما یک هشدار؛ ارز بیاورید و همزمان ریال بیپشتوانه نسازید
حتی بهترین سیاست ارزی نیز اگر زیر موج رشد نقدینگی قرار گیرد، ماندگار نخواهد بود.
رئیس کل بانک مرکزی رشد نقدینگی پنجماهه امسال را ۱۹ درصد اعلام کرده؛ در حالی که همین شاخص در پنجماهه سال گذشته ۱۸ درصد بوده است.
بنابراین سیاست ارزی و سیاست پولی باید همزمان حرکت کنند.
نمیتوان از یک طرف برای افزایش عرضه ارز تلاش کرد و از طرف دیگر اجازه داد حجم بالایی از نقدینگی تازه، تقاضای بالقوه جدیدی برای ارز و طلا ایجاد کند.
فرمول «دفاع از ریال»
نسخه پیشنهادی بولتن نیوز پیچیده نیست:
**بازگشت سریعتر ارز صادراتی
+ مشوق اقتصادی برای عرضه سریع
+ اتصال مستقیم ارز صادراتی به تقاضای واقعی واردات
+ انتشار روزانه حجم و متوسط نرخ معاملات
+ کاهش نیاز به دلار از طریق تسویه غیردلاری
+ کنترل رشد نقدینگی
= کاهش فشار بر بازار ارز و تقویت ریال**
این فرمول وعده نمیدهد که دلار در یک روز یا یک هفته «سقوط» خواهد کرد؛ زیرا نرخ ارز علاوه بر سیاستهای پولی و تجاری، از تحولات سیاسی، انتظارات و ریسکهای منطقهای نیز اثر میگیرد.
اما یک مزیت بزرگ دارد: تمام اجزای آن قابل اندازهگیری است.
بانک مرکزی فقط به پنج سؤال پاسخ دهد
بولتن نیوز برای سنجش نتیجه سیاست بازگشت ارز، پنج عدد میخواهد:
از ابتدای اجرای مصوبات جدید تاکنون چه میزان ارز صادراتی واقعاً به کشور برگشته است؟
چه میزان از آن در بازار عرضه شده است؟
متوسط موزون نرخ فروش این ارز چقدر بوده است؟
چه میزان از تقاضای وارداتی با همین ارز پوشش داده شده است؟
و چه میزان از تجارت خارجی کشور با ارزهای ملی و بدون نیاز به دلار تسویه شده است؟
اگر این پنج عدد بهصورت مستمر منتشر شود، دیگر لازم نیست درباره موفقیت یا شکست سیاست ارزی حدس بزنیم؛ خود اعداد قضاوت خواهند کرد.
از «رفع تعهد» به «دفاع از ریال»
مصوبه تازه کارگروه بازگشت ارز میتواند آغاز یک مسیر باشد؛ اما هدف نهایی نباید صرفاً بستهشدن پرونده تعهد یک صادرکننده باشد.
هدف باید این باشد که هر دلار حاصل از صادرات، در کوتاهترین زمان ممکن و از شفافترین مسیر ممکن، در خدمت تأمین نیاز واقعی اقتصاد و تقویت ریال قرار گیرد.
اینجاست که سیاست بازگشت ارز از یک پرونده اداری خارج میشود و به ابزار دفاع از پول ملی تبدیل خواهد شد.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com