متانول به جای شوک قیمتی؛ نسخه اضطراری دکتر صمصامی برای شکستن قفل ناترازی بنزین

گروه انرژی،همزمان با تشدید ناترازی بنزین، افزایش هزینه تأمین سوخت و فشار بر منابع ارزی کشور، دکتر صمصامی در شبکه شخصی خود، متن طرحی را منتشر کرده است که بر استفاده کنترل‌شده و مشروط از متانول تولید داخل در ترکیب با بنزین تأکید دارد؛ پیشنهادی که برخلاف برداشت‌های ساده‌انگارانه، جایگزینی کامل متانول با بنزین را دنبال نمی‌کند، بلکه اجرای آن را به تشکیل کارگروه مشترک، فرمولاسیون دقیق، آزمون‌های آزمایشگاهی و میدانی، پایش موتور و آلایندگی و در نهایت اجرای یک پایلوت محدود شهری منوط می‌داند.

به گزارش بولتن نیوز،در شرایطی که فاصله میان مصرف و تولید پایدار بنزین به یکی از چالش‌های جدی اقتصاد انرژی کشور تبدیل شده، این طرح تلاش دارد از ظرفیت تولید متانول داخلی به‌عنوان یک راهکار اضطراری و موقت استفاده کند؛ راهکاری که هدف اعلام‌شده آن، کاهش وابستگی به واردات بنزین و جلوگیری از انتقال کامل هزینه‌های تأمین سوخت به مردم است.

سند کامل طرح پیشنهادی دکتر صمصامی برای عبور اضطراری از ناترازی بنزین در ادامه منتشر شده است:

🔗 [مشاهده و دریافت متن کامل طرح پیشنهادی]

پیشنهاد دکتر صمصامی چیست؟

در متن منتشرشده از سوی دکتر صمصامی در شبکه شخصی خود، طرحی با عنوان «بیشینه‌سازی تولید از طریق به‌کارگیری واحدهای تولید متانول در کشور در طرح اختلاط متانول و افزودنی‌های تثبیت‌کننده» مطرح شده است.

مسئله اصلی طرح، فاصله میان مصرف بنزین و ظرفیت پایدار تولید داخلی عنوان شده است. در این گزارش، متوسط مصرف روزانه بنزین حدود ۱۳۵ میلیون لیتر و ظرفیت تولید پایدار پالایشگاهی حدود ۱۱۲ میلیون لیتر در روز برآورد شده و شکاف موجود حدود ۲۳ میلیون لیتر در روز اعلام شده است.

در همین چارچوب، هزینه سنگین واردات فرآورده و فشار ناشی از تأمین سوخت از خارج، به‌عنوان یکی از دلایل ضرورت بررسی راهکارهای جایگزین مطرح شده است.

نکته مهم در این پیشنهاد آن است که موضوع، جایگزینی کامل متانول با بنزین نیست؛ بلکه سخن از اختلاط کنترل‌شده متانول با بنزین در شرایط اضطراری است.

بر اساس طرح، چنین فرآیندی باید همراه با فرمولاسیون مشخص، افزودنی‌های مناسب، کنترل کیفیت، مدیریت رطوبت، پایش خوردگی و کنترل ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی سوخت انجام شود.

ظرفیت ۱۶ میلیون تنی متانول؛ ظرفیتی که می‌تواند بخشی از شکاف بنزین را پوشش دهد

در گزارش ارائه‌شده، ظرفیت اسمی تولید متانول کشور حدود ۱۶ میلیون تن ذکر شده که با طرح‌های توسعه‌ای می‌تواند از ۲۳ میلیون تن نیز عبور کند.

طبق برآورد طرح، اختصاص تنها بخشی از این ظرفیت، در محدوده ۲ تا ۵ میلیون تن در سال، می‌تواند امکان تولید حدود ۱۰ تا ۱۷ میلیون لیتر بنزین ترکیبی در روز را فراهم کند.

البته در خود گزارش نیز این عدد به‌عنوان یک «پتانسیل قابل بهره‌برداری مشروط» مطرح شده است؛ به این معنا که افت ارزش حرارتی، الزامات مربوط به افزودنی‌ها، محدودیت‌های زیرساختی و سایر ملاحظات فنی باید در محاسبات نهایی لحاظ شوند.

بنابراین این ارقام به هیچ عنوان به معنای امکان عرضه فوری و بدون آزمون این مقدار سوخت به کل ناوگان کشور نیست.

از تجربه متانول ۳۵ درصدی تا فرمولاسیون جدید

یکی از بخش‌های قابل توجه طرح، اشاره به تجربه ایران در سال ۱۳۹۱ است؛ دوره‌ای که نمونه‌هایی از بنزین با درصد بالای متانول، حتی تا حدود ۳۵ درصد، مورد بررسی و رونمایی قرار گرفت، اما به‌دلیل نبود زیرساخت جامع بلندینگ و تمرکز سیاست‌گذاری بر توسعه ظرفیت پالایشگاهی، این مسیر به اجرای گسترده منتهی نشد.

طرح جدید تأکید می‌کند که تجربه گذشته نباید به معنای تکرار همان الگو باشد؛ بلکه باید از تجربیات قبلی برای طراحی مدلی جدید مبتنی بر بلندینگ دقیق، افزودنی‌های تثبیت‌کننده، کنترل کیفیت و آزمون مرحله‌ای استفاده کرد.

به بیان دیگر، مسئله صرفاً افزودن متانول به بنزین نیست؛ بلکه طراحی یک سوخت استاندارد و قابل پایش موضوع اصلی پیشنهاد است.

چرا «پایلوت» قلب پیشنهاد است؟

یکی از مهم‌ترین نکات طرح منتشرشده، مخالفت عملی با اجرای سراسری و شتاب‌زده آن است.

در این پیشنهاد، تشکیل یک کارگروه مشترک میان وزارت نفت، وزارت صنعت، معدن و تجارت، سازمان ملی استاندارد ایران، سازمان حفاظت محیط زیست و دستگاه‌های ذی‌ربط پیش‌بینی شده است.

این کارگروه باید ابتدا فرمولاسیون سوخت را در آزمایشگاه بررسی کند و پس از آن، سوخت موردنظر روی یک ناوگان منتخب مورد آزمون قرار گیرد.

برای مرحله میدانی، آزمون روی ۲۰ خودرو و پیمایش تا سقف ۲۰ هزار کیلومتر پیش‌بینی شده و پایش دوره‌ای نیز در فواصل ۵ هزار کیلومتری پیشنهاد شده است.

در این فرآیند فقط میزان مصرف سوخت مورد توجه نیست؛ بلکه عملکرد موتور، سامانه سوخت‌رسانی، خطاهای احتمالی، وضعیت قطعات، میزان آلایندگی، پایداری سوخت، خوردگی و سازگاری سوخت با خودروهای مورد آزمایش باید به‌صورت مستمر پایش شود.

سوخت قبل از جایگاه باید آزمون پس بدهد

بر اساس نقشه راه ارائه‌شده، مرحله نخست شامل تولید نمونه و فرمولاسیون در آزمایشگاه و انجام آزمون‌هایی از جمله پایداری فاز، کنترل رطوبت، خوردگی و سازگاری اولیه مواد است.

پس از آن، خودروهای منتخب وارد مرحله آزمون میدانی می‌شوند و در طول پیمایش، معاینه فنی، بازدید موتور، کنترل سامانه سوخت‌رسانی، پایش آلایندگی و بررسی خطاهای احتمالی انجام خواهد شد.

در مرحله بعد، نتایج آزمایشگاهی و میدانی در کارگروه مشترک ارزیابی می‌شود و تنها در صورت احراز شرایط فنی، زیست‌محیطی و اجرایی، تصمیم درباره اجرای پایلوت شهری گرفته خواهد شد.

تجربه هند و چین؛ متانول بدون استاندارد، نسخه نیست

این رویکرد با برخی تجربه‌های بین‌المللی نیز همخوانی دارد.

برای نمونه، در هند استاندارد مشخصی برای سوخت M15 شامل ۱۵ درصد متانول و ۸۵ درصد بنزین تدوین شده و دولت این کشور نیز استانداردهای آلایندگی مرتبط با سوخت‌های متانولی را مورد توجه قرار داده است.

در چین نیز استفاده از بنزین‌های متانولی در چند استان سابقه دارد و برای ترکیب‌هایی مانند M15 و M30 استانداردهای محلی ایجاد شده است. استان شانشی نیز از جمله مناطقی است که تجربه استفاده از طیف متنوعی از سوخت‌های متانولی را داشته است.

این تجربیات یک نکته روشن را نشان می‌دهد: متانول زمانی می‌تواند وارد سبد سوخت شود که فرمول سوخت، استاندارد کیفی، خودروهای مجاز، الزامات آلایندگی و روش‌های آزمون همزمان مشخص شده باشند.

استاندارد جهانی چه می‌گوید؟

استفاده از متانول در سوخت خودرو بدون استانداردگذاری دقیق، قابل دفاع نیست.

استاندارد ASTM D4814 برای سوخت خودروهای مجهز به موتورهای جرقه‌ای، مجموعه‌ای از الزامات مربوط به ویژگی‌های سوخت از جمله فرّاریت و تحمل آب را در شرایط مختلف عملیاتی و اقلیمی در نظر می‌گیرد و بنزین‌های حاوی اکسیژنات را نیز در دامنه خود بررسی می‌کند.

از سوی دیگر، تجربه هند نشان می‌دهد حتی برای استفاده از ترکیب M15 نیز استاندارد اختصاصی تعریف شده است.

بنابراین موضوع، صرفاً «مخلوط کردن متانول با بنزین» نیست؛ بلکه فرمول سوخت، مشخصات کیفی، خودروهای مجاز، استاندارد آلایندگی و روش آزمون باید به‌صورت یک بسته واحد تعیین شوند.

بلندینگ در انبارهای نفت؛ حلقه‌ای که اجرای طرح را ممکن می‌کند

طرح پیشنهادی به زیرساخت توزیع نیز توجه کرده است.

بر اساس پیشنهاد، متانول گرید مناسب می‌تواند از پتروشیمی‌های داخلی تأمین و به مخازن استراتژیک شرکت ملی پخش در شهرهای دارای ناترازی منتقل شود.

در مرحله بعد، استفاده از سامانه‌های بلندینگ برخط و تجهیزات تزریق و اندازه‌گیری دقیق در مبادی انبار نفت پیشنهاد شده تا بنزین پایه و متانول با نسبت مشخص و کنترل‌شده، پیش از بارگیری در تانکرهای توزیع، مخلوط و همگن شوند.

در این بخش، کنترل دقیق ورود آب، نمونه‌گیری مستمر و رعایت الزامات ایمنی مربوط به سمیت و مخاطرات حریق متانول از الزامات اساسی طرح عنوان شده است.

هدف اقتصادی؛ کاهش فشار ارزی، نه وعده بنزین ارزان

منطق اقتصادی طرح بر استفاده از متانول تولید داخل در مقابل واردات فرآورده استوار شده است.

گزارش با اشاره به هزینه ارزی واردات سوخت، اختصاص بخشی از متانول تولید داخل به سبد سوخت را راهی برای کاهش فشار بر منابع ارزی می‌داند.

با این حال، حتی در خود طرح نیز تأکید شده که هزینه‌های زیرساخت، افزودنی‌ها، افت ارزش حرارتی و الزامات فنی باید در محاسبات اقتصادی لحاظ شود.

بنابراین مزیت اقتصادی این پیشنهاد، مشروط به اثبات فنی و محاسبه دقیق هزینه تمام‌شده است و نباید آن را به‌عنوان تضمین قطعی کاهش قیمت بنزین تلقی کرد.

نسخه پیشنهادی برای عبور از بحران؛ اول آزمون، بعد جایگاه

جمع‌بندی طرح منتشرشده از سوی دکتر صمصامی، تشکیل کمیته‌ای متشکل از وزارت نفت، وزارت صمت، سازمان ملی استاندارد ایران، سازمان حفاظت محیط زیست و نمایندگان مرتبط صنعت خودرو است.

این کمیته باید در کوتاه‌ترین زمان، فرمولاسیون‌های پیشنهادی را نهایی و آزمون‌های آزمایشگاهی را انجام دهد؛ سپس آزمون میدانی مرحله‌ای روی ناوگان منتخب تا سقف ۲۰ هزار کیلومتر صورت گیرد و نتایج عملکرد، آلایندگی و سلامت سامانه سوخت‌رسانی به‌صورت مستند ارزیابی شود.

پس از آن، در صورت احراز موفقیت فنی، زیست‌محیطی و اجرایی، اجرای یک پایلوت شهری یا منطقه‌ای پیشنهاد شده و تصمیم درباره توسعه طرح به مرحله بعد موکول شود.

در واقع، پیام اصلی این پیشنهاد روشن است: در شرایطی که توسعه ظرفیت پالایشگاهی به زمان و سرمایه‌گذاری سنگین نیاز دارد، می‌توان بخشی از ظرفیت متانول کشور را به‌عنوان یک راهکار اضطراری و موقت برای مدیریت ناترازی بنزین مورد بررسی قرار داد؛ اما این مسیر تنها زمانی قابل دفاع است که آزمون، استاندارد، پایش و نظارت، مقدم بر عرضه عمومی سوخت باشند.

به این ترتیب، طرح منتشرشده از سوی دکتر صمصامی را نمی‌توان صرفاً پیشنهاد «اضافه کردن متانول به بنزین» دانست؛ بلکه با یک زنجیره کامل مواجهیم: تأمین متانول، فرمولاسیون، افزودنی، بلندینگ برخط، آزمون موتور، پایش آلایندگی، معاینه فنی، اجرای پایلوت و ارزیابی نهایی.

زنجیره‌ای که هدف اعلام‌شده آن، استفاده از ظرفیت داخلی برای کاهش فشار ناشی از ناترازی بنزین، کاهش وابستگی به واردات و جلوگیری از تحمیل هزینه‌های سنگین تأمین سوخت به مردم است.

نقطه کلیدی این پیشنهاد نیز همین است: نه نسخه شتاب‌زده برای کل کشور، نه رها کردن ظرفیت موجود؛ بلکه آزمون محدود، استاندارد دقیق و تصمیم‌گیری بر اساس نتیجه.