فروش نفت بالا رفته، اما رشد بخش نفت منفی ۱۰.۱ درصد؛ کدام عدد را باید باور کرد؟

به گزارش بولتن نیوز، در حالی که از فروش بیش از ۱۱ میلیارد دلار نفت در چهار ماه نخست سال خبر داده شده، آمار رشد اقتصادی بهار ۱۴۰۵ از رشد منفی ۱۰.۱ درصدی بخش نفت حکایت دارد؛ اختلافی که یک پرسش مهم را پیش می‌کشد: این دو عدد دقیقاً چه چیزی را اندازه‌گیری می‌کنند و چرا تصویر ارائه‌شده از وضعیت نفت در دو آمار رسمی تا این اندازه متفاوت است؟

انتشار همزمان آمارهای مربوط به فروش نفت و رشد اقتصادی، بار دیگر مسئله تفاوت در تعاریف و روش محاسبه شاخص‌های اقتصادی را به موضوعی قابل‌توجه تبدیل کرده است.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، وزارت نفت از فروش بیش از ۱۱ میلیارد دلار نفت در چهار ماه نخست سال خبر داده است؛ رقمی که در نگاه نخست می‌تواند نشانه‌ای از تداوم درآمدزایی بخش نفت باشد.

در مقابل، آمار رشد اقتصادی بهار ۱۴۰۵، رشد بخش نفت را منفی ۱۰.۱ درصد اعلام کرده است؛ عددی که در ظاهر با تصویری که از افزایش فروش نفت ارائه می‌شود، سازگار به نظر نمی‌رسد.

با این حال، این دو شاخص لزوماً یک مفهوم واحد را اندازه‌گیری نمی‌کنند. «فروش نفت» می‌تواند ناظر بر ارزش صادرات و درآمد حاصل از فروش باشد، در حالی که «رشد بخش نفت» در حساب‌های ملی بر مبنای ارزش افزوده و تغییرات تولید واقعی محاسبه می‌شود.

به همین دلیل، اختلاف موجود نباید صرفاً به عنوان تناقض یا خطای آماری تلقی شود؛ بلکه اتفاقاً می‌تواند فرصتی برای شفاف شدن نحوه محاسبه شاخص‌های اقتصادی باشد.

پرسش اصلی این است که در چهار ماه نخست سال چه اتفاقی برای حجم تولید، میزان صادرات، قیمت فروش، ارزش افزوده و سهم نفت در رشد اقتصادی رخ داده است؟

اگر ارزش فروش نفت افزایش یافته اما تولید یا ارزش افزوده بخش نفت کاهش پیدا کرده باشد، این دو عدد می‌توانند همزمان وجود داشته باشند. اما برای افکار عمومی و فعالان اقتصادی، توضیح دقیق این تفاوت ضروری است.

از سوی دیگر، تفاوت آمارهای رسمی زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که قرار باشد بر اساس آنها درباره عملکرد اقتصادی کشور، درآمدهای ارزی و وضعیت بودجه تصمیم‌گیری شود.

در چنین شرایطی، انتظار می‌رود دستگاه‌های متولی به جای انتشار اعداد جداگانه، زنجیره کامل داده‌های نفتی را منتشر کنند؛ از میزان تولید و صادرات گرفته تا قیمت متوسط فروش، درآمد حاصل از صادرات، ارزش افزوده بخش نفت و نحوه محاسبه رشد اقتصادی.

شفاف شدن این زنجیره می‌تواند مشخص کند که افزایش یا کاهش هر شاخص دقیقاً ناشی از کدام متغیر بوده است.

در نهایت، مسئله اصلی نه انتخاب یکی از دو عدد، بلکه پاسخ به یک سؤال روشن است:

فروش نفت، تولید نفت و سهم نفت در رشد اقتصادی در بهار و چهار ماه نخست سال دقیقاً چه مسیری را طی کرده‌اند؟

پاسخ مستند به این سؤال می‌تواند تصویر دقیق‌تری از وضعیت واقعی بخش نفت ارائه کند و مانع از آن شود که هر دستگاه اقتصادی تنها بخشی از تصویر را منتشر کند.