گروه اقتصادی: بحران آب در ایران، داستانی تکراری و نگرانکننده است که هر ساله با خشکسالیها و کاهش بارشها، ابعاد گستردهتری به خود میگیرد. در حالی که شهروندان پیوسته به صرفهجویی در مصرف آب دعوت میشوند، آمارهای تکاندهندهای از هدررفت چشمگیر آب در شبکه توزیع، پرده از بخش پنهان این بحران برمیدارد. بر اساس گزارشها، به طور متوسط 28 درصد از آب شرب شهری تولیدی دولت در سال 1402، به عنوان "آب بدون درآمد" شناخته شده است؛ رقمی که در دو استان خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد به مرز 50 درصد نیز میرسد. این حجم عظیم از آب که با هزینههای گزاف تولید و تصفیه میشود، هرگز به دست مصرفکننده نمیرسد و در لولههای فرسوده و زیرساختهای ناکارآمد، به سادگی هدر میرود.
به گزارش بولتن نیوز "آب بدون درآمد" اصطلاحی است که به آبی اطلاق میشود که توسط دولت تولید و به شبکه توزیع تزریق میشود، اما به دلیل نشتیها، شکستگیها، اتصالات غیرمجاز و عدم اندازهگیری دقیق، هیچ عایدی مالی برای دولت به همراه ندارد. این پدیده نه تنها به معنای هدررفت منابع آبی حیاتی است، بلکه بار مالی سنگینی را نیز بر دوش دولت و در نهایت شهروندان میگذارد. آب بدون درآمد، نه تنها شامل آب فیزیکی از دست رفته میشود، بلکه شامل آب مصرفی از انشعابات غیرمجاز و نیز خطاهای اندازهگیری و صورتحسابنویسی نیز میشود. با این حال، بخش عمدهای از این هدررفت به فرسودگی و نقص در زیرساختهای انتقال و توزیع آب بازمیگردد.
تصور کنید از هر 10 لیتر آبی که تصفیه و پمپاژ میشود، نزدیک به 3 لیتر آن هرگز به مقصد نمیرسد و در مواردی مانند خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد، این نسبت به 5 لیتر از هر 10 لیتر افزایش مییابد. این آمار در حالی ارائه میشود که حجم فعلی آب ذخیرهشده در سدهای تهران به حدود 14 درصد ظرفیت مخازن رسیده است و پایتخت با جدیترین بحران آبی سالهای اخیر خود دست و پنجه نرم میکند.
سالهاست که گفتمان غالب در مواجهه با بحران آب، بر "مدیریت مصرف توسط مردم" متمرکز شده است. رسانهها، برنامههای آموزشی و کمپینهای مختلف، همگی شهروندان را به صرفهجویی در مصارف خانگی و کشاورزی فرا میخوانند. اما این رویکرد، بدون توجه به سهم قابل توجه هدررفت آب در شبکه توزیع، به نظر میرسد که تنها نیمی از معادله را مد نظر قرار میدهد.
نکته قابل تامل اینجاست که مسئولین در کنترل و مدیریت بحران آب، عمدتاً بر صرفهجویی آب توسط مردم تاکید دارند، در حالی که بازسازی و نوسازی زیرساختها که نقش حیاتی در بهرهبرداری بهینه از آب دارد، عمدتاً مغفول مانده است. این در حالی است که در عصر حاضر، مدیریت مصرف در سطح جهانی با سیاستگذاری دولتها در حوزه "اقتصاد آب" گره خورده است. اقتصاد آب، رویکردی جامع است که تمامی ابعاد تولید، توزیع، مصرف و بازیافت آب را در بر میگیرد و بر کارایی، بهرهوری و ارزشگذاری صحیح آب به عنوان یک منبع حیاتی تاکید دارد.
نقش دولت در بحران آب: از "آب بدون درآمد" تا "اقتصاد آب"
کاهش "آب بدون درآمد" و سرمایهگذاری در بازسازی زیرساختها، نه تنها به معنای حفظ منابع آبی است، بلکه از نظر اقتصادی نیز توجیه پذیر است. هزینههای هنگفتی که برای تولید، تصفیه و پمپاژ آب به هدر میرود، میتواند با سرمایهگذاری در شبکههای مدرن و کارآمد، به شکل چشمگیری کاهش یابد.
برخی از راهکارهای اساسی که دولت میتواند در این زمینه دنبال کند عبارتند از:
بازسازی و نوسازی شبکه توزیع: تعویض لولههای فرسوده، شناسایی و رفع نقاط نشت، و استفاده از فناوریهای نوین در تشخیص و رفع شکستگیها، از جمله اقدامات ضروری است.
استفاده از فناوریهای هوشمند: به کارگیری کنتورهای هوشمند، سیستمهای پایش آنلاین و تحلیل دادهها برای شناسایی الگوهای مصرف و هدررفت، میتواند به مدیریت بهینهتر شبکه کمک کند.
مدیریت فشار شبکه: کنترل و کاهش فشار آب در ساعات غیر اوج مصرف، میتواند به کاهش نشتیها و شکستگیها منجر شود.
برخورد با انشعابات غیرمجاز: شناسایی و قطع انشعابات غیرمجاز که سهم قابل توجهی در "آب بدون درآمد" دارند، از اهمیت بالایی برخوردار است.
سیاستگذاری در حوزه اقتصاد آب: تعیین قیمتهای واقعی برای آب و تشویق به استفاده بهینه از طریق مکانیزمهای اقتصادی، میتواند به تغییر الگوهای مصرف منجر شود.
بحران آب در ایران، نیازمند رویکردی جامع و چندوجهی است که نه تنها بر صرفهجویی شهروندان، بلکه بر مسئولیتپذیری دولت در حفظ و مدیریت بهینه منابع آبی تاکید کند. تا زمانی که حجم قابل توجهی از آب تولیدی، در مسیری ناپیدا و بدون هیچ عایدی هدر میرود، نمیتوان انتظار داشت که تنها با درخواست از مردم برای صرفهجویی، این بحران به طور کامل مهار شود.
سرمایهگذاری در زیرساختها و پیادهسازی سیاستهای "اقتصاد آب"، گامی اساسی در جهت تضمین آینده آبی کشور خواهد بود.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com