ذلت در طاعت خدا، به عزت نزدیکتر است

گروه دین و اندیشه: حجت الاسلام دکتر سوزنچی از اساتید دانشگاه، هر روز یک آیه قرآن را با ترجمه و چند حدیث تفسیری و چند نکته در تدبر آن آیه منتشر می کند. بولتن نیوز نیز در راستای ترویج چنین اقدامات ارزشی این سلسله مطالب را به صورت روزانه منتشر می کند.

به گزارش خبرنگار بولتن نیوز، در مطلب امروز به آیه 21 سوره قلم پرداخته شده و در آن آمده است:

فَتَنادَوْا مُصْبِحينَ

سوره قلم (68) آیه 21

ترجمه
پس صبحدم یکدیگر را صدا زدند،

شأن نزول

تفصیل داستان (صاحبان آن باغ) از زبان ابن‌‌عباس (قسمت دوم) [عبارات داخل گیومه همگی متن آیات است]

ابن عباس گفت: چون صبح شد «یکدیگر را صبحدم صدا زدند، که بامدادان به سوی کِشته‌هایتان بروید اگر می‌خواهید آنها را بچینید؛ پس به راه افتادند، در حالی که در «تخافت» بودند».
شخصی پرسید: ابن‌عباس! تخافت چیست؟ گفت: با هم نجواکنان حرف می‌زدند که مبادا کس دیگری سخنشان را بشنود.
پس گفتند: «مواظب باشید که امروز نیازمندی بر شما وارد نشود؛ و صبحگاهان در حالى كه خود را بر منع [بينوايان‏] توانا مى‏ديدند، رفتند.» و در ذهنشان این بود که باغ را می‌چینند و نمی‌دانستند که از قهر و غضب خدا چه بر سر آنها آمده است. «پس هنگامی که آن را دیدند» و دیدند که چه بر سرشان آمده است «گفتند ما قطعا راه گم کرده‌ایم؛ بلکه ما محروم شده‌ایم» پس خداوند آنان را از آن روزی محروم کرد به سبب گناهی که از آنان سر زده بود و هیچ ظلمی بدانان نکرد. پس «میانه‌روترین‌شان گفت: آیا نگفتم که چرا [خدا را] تنزیه نمی‌گویید. گفتند منزه است پروردگار ما، همانا ما ظالم بوده‌ایم؛ پس برخی از آنان شروع به ملامت برخی دیگر کردند» خودشان را ملامت کردند به خاطر تصمیمی که گرفته بودند. «گفتند: وای بر ما که ما طغیانگر بوده‌ایم؛ اميد است كه پروردگارمان بهتر از آن را به ما عوض دهد، زيرا ما به پروردگارمان مشتاقيم.» پس خداوند فرمود: «عذاب این چنین است و عذاب آخرت بزرگتر است، اگر که می‌دانستند.»     تفسير القمي، ج‏2، ص382

حدیث

1) از امیرالمومنین ع روایت شده است: هشدار که ذلت در طاعت خدا، به عزت نزدیکتر است از همکاری در معصیت خدا.     تحف العقول، ص217

تدبر

1️⃣ بسیار می‌شود که کسانی برای انجام کاری باطل دست به دست هم می‌دهند: اصحاب این باغ چنان در باطلشان اتفاق نظر داشتند که صبحدم همه همدیگر را خبر کردند.

2️⃣ چرا حرف «فـ: پس» آورد؟ و حرف «و» نیاورد؟ (یعنی چرا فرمود «پس» صبحدم یکدیگر را صدا زدند؛ و نفرمود: «و» صبحدم یکدیگر را صدا زدند؟)

الف. این آیه عطف و متفرع بر آیه17 (إِذْ أَقْسَمُوا لَيَصْرِمُنَّها مُصْبِحينَ: آن گاه که سوگند خوردند که صبحدم [محصولات] آن را حتماً می‌چینیم) می‌باشد (التحرير و التنوير، ج‏29، ص78).
ب. شاید بتوان گفت عطف به همان آیه قبل (پس [آن باغ] همچون شب تاریک گردید) است؛ یعنی می‌خواهد بفرماید به محض اینکه به دستور خداوند باغ نابود شد، آنها اقدامشان را شروع کردند؛ یعنی همین که تصمیم گرفتند و هنوز شروع به اقدام نکرده بودند عذابشان نازل شد چنانکه وقتی عذاب کامل شد، تازه، آنگاه بود که اینها اقدامشان را شروع کردند.

ثمره حقوقی اخلاقی

برخی گمان می‌کنند که صرف نیت، به تنهایی موجب عذاب نمی‌شود و حتما باید شخص اقدام کرده باشد تا عذاب شامل وی گردد. ظاهرا این تعبیر نشان می‌دهد که این تلقی درست نیست، و گاه همین که افراد نیتشان قطعی گردید مشمول عذاب می‌شوند چنانکه شروع اقدام آنها، عملاً بعد از آن است که عذاب نازل گردیده است.