گروه اجتماعی: معاون درمان وزارت بهداشت از دشوارتر شدن تأمین دارو و تجهیزات در شرایط جنگ و تحریم سخن گفته و خواستار مدیریت مصرف شده است. این در حالی است که صورتهای مالی پخش هجرت از رشد ۱۹۸ درصدی فروش و ۳۳۵ درصدی سود خالص حکایت دارد؛ اما همین شرکت با مطالبات سنگین از دانشگاههای علوم پزشکی و جریان نقد عملیاتی منفی مواجه است. از سوی دیگر، رئیس سازمان غذا و دارو تأیید کرده که در برخی موارد، بدهی دانشگاهها مانع تحویل داروی موجود در انبار شرکتهای پخش میشود. پرسش این است: چرا در کنار توصیه به مدیریت مصرف، اصلاح گردش پول و انضباط مالی در نظام سلامت با همان جدیت مطالبه نمیشود؟
به گزارش بولتننیوز، اظهارات تازه دکتر سید سجاد رضوی، معاون درمان وزارت بهداشت، درباره دشواری تأمین دارو و تجهیزات پزشکی در شرایط جنگ و تحریم، بار دیگر موضوع پایداری زنجیره درمان را در کانون توجه قرار داده است.
رضوی در هجدهمین کنگره بینالمللی بیهوشی، مراقبتهای ویژه و درد اعلام کرده است که جنگ و تحریم، تأمین دارو و تجهیزات را دشوارتر کردهاند، هرچند به گفته وی در حوزه مورد بحث کمبودی وجود ندارد. او همچنین بر مدیریت مصرف تأکید کرده و کاهش ۱۰ تا ۱۵ درصدی مصرف را عاملی برای مدیریت بهتر شرایط دانسته است.
توجه به محدودیتهای ناشی از جنگ تجاوزکارانه علیه کشورمان و تحریمهای خارجی ضروری است. محدودیت در تأمین برخی تجهیزات، مواد اولیه، نقلوانتقال منابع مالی و حملونقل میتواند بر فعالیت نظام سلامت اثر بگذارد.
اما پرسش مهمتر این است که آیا همه دشواریهای تأمین دارو را میتوان با جنگ و تحریم توضیح داد؟
اسناد مالی شرکتهای دارویی و اظهارات رسمی مسئولان سازمان غذا و دارو نشان میدهد بخشی از مشکلات به نحوه پرداخت مطالبات، مدیریت منابع دانشگاههای علوم پزشکی و گردش نقدینگی در داخل کشور مربوط است.
پخش هجرت؛ فروش و سود بالا، جریان نقد منفی
بررسی صورتهای مالی ششماهه منتهی به شهریور ۱۴۰۵ شرکت پخش هجرت نشان میدهد درآمد عملیاتی این شرکت به حدود ۳۷ هزار و ۲۷۲ میلیارد تومان رسیده است؛ یعنی رشدی نزدیک به ۱۹۸ درصد نسبت به دوره مشابه سال قبل.
سود خالص شرکت نیز با افزایش حدود ۳۳۵ درصدی، به هزار و ۸۶۹ میلیارد تومان رسیده است.
این ارقام از فعالیت اقتصادی گسترده و سودآوری قابل توجه شرکت حکایت دارد و نشان میدهد در بخش توزیع دارو، ظرفیت فروش و درآمدزایی وجود دارد.
البته افزایش فروش ریالی را نباید معادل افزایش مقداری داروی توزیعشده دانست. افزایش قیمت محصولات و تغییر ترکیب فروش نیز در رشد درآمد اثرگذار است.
با وجود این عملکرد سودآور، صورت جریان وجوه نقد پخش هجرت تصویر دیگری را نیز نشان میدهد.
خالص جریان نقد عملیاتی شرکت در ششماهه نخست سال جاری حدود منفی ۶۳۷ میلیارد تومان بوده؛ در حالی که این شاخص در دوره مشابه سال گذشته حدود مثبت ۳۰۳ میلیارد تومان ثبت شده است.
این وضعیت به معنای غیرواقعی بودن سود شرکت نیست؛ اما نشان میدهد رشد درآمد و سودآوری الزاماً به معنای ورود متناسب وجه نقد به شرکت نیست.
سؤال اینجاست: وقتی بازار فروش فعال است و شرکت سود شناسایی میکند، چه عواملی مانع گردش بهموقع منابع مالی در زنجیره تأمین دارو میشوند؟
۹ هزار میلیارد تومان طلب از دانشگاههای علوم پزشکی
پاسخ بخشی از این پرسش را میتوان در یادداشتهای توضیحی صورتهای مالی پخش هجرت جستوجو کرد.
بر اساس یادداشت شماره ۱۶، مطالبات خالص شرکت از مراکز وابسته به دانشگاههای علوم پزشکی در پایان شهریور ۱۴۰۵ به حدود ۹ هزار و ۳۱۱ میلیارد تومان رسیده است.
این رقم در پایان اسفند ۱۴۰۴ حدود ۴ هزار و ۴۷۷ میلیارد تومان بود و طی شش ماه بیش از دو برابر شده است.
همچنین مطالبات خالص شرکت از مراکز وابسته به تأمین اجتماعی حدود ۲ هزار و ۹۲۹ میلیارد تومان و از سایر مراکز دولتی حدود ۲ هزار و ۶۲۵ میلیارد تومان گزارش شده است.
باید تأکید کرد همه این مطالبات الزاماً معوق نیستند و شرکت نیز از بهبود دوره وصول مطالبات و دریافت بخشی از بدهیها خبر داده است.
بااینحال، افزایش قابل توجه مطالبات در کنار جریان نقد عملیاتی منفی، ضرورت بررسی سازوکار پرداخت مراکز درمانی را نشان میدهد.
داروی امروز؛ تسویه با اوراق سال ۱۴۰۸!
در بخش دیگری از صورتهای مالی پخش هجرت آمده است که پس از پایان دوره مالی، ۳ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان از مطالبات دانشگاههای علوم پزشکی از طریق دریافت اوراق اخزا با سررسید سال ۱۴۰۸ تسویه شده است.
دریافت اوراق مالی میتواند در چارچوب مقررات، راهکاری برای تسویه بدهی باشد؛ اما دریافت اوراق بلندمدت با دریافت فوری وجه نقد یکسان نیست.
شرکتهای پخش برای خرید دارو، پرداخت به تولیدکنندگان، نگهداری موجودی، حملونقل و استمرار فعالیت روزانه به سرمایه در گردش نیاز دارند.
اگر تسویه مطالبات با اوراقی انجام شود که سررسید آنها چند سال بعد است، باید روشن باشد هزینه احتمالی تبدیل زودهنگام این اوراق به نقد و تأمین مالی فاصله زمانی چگونه محاسبه و جبران میشود.
آیا متولیان بودجه و نظام سلامت، آثار این شیوه تسویه را بر توان شرکتهای پخش برای تأمین داروی بعدی بررسی کردهاند؟
هشدار رئیس سازمان غذا و دارو؛ دارو هست، اما بدهی مانع تحویل میشود
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که اظهارات رئیس سازمان غذا و دارو را نیز کنار اسناد مالی قرار دهیم.
دکتر مهدی پیرصالحی در اظهاراتی که بولتننیوز با عنوان "«دارو در انبار هست، اما بدهی دانشگاهها مانع تحویل آن میشود»" (https://www.bultanews.com/fa/news/897848) منتشر کرده، توضیح داده است که در برخی موارد، دارو در انبار شرکتهای پخش موجود است، اما به دلیل بدهی دانشگاه، شرکت توزیعکننده از تحویل آن خودداری میکند.
او همچنین به مسئله نحوه هزینهکرد منابع حاصل از فروش دارو و تجهیزات پزشکی در برخی دانشگاهها اشاره کرده و هشدار داده است که مصرف این منابع در محلهای دیگر میتواند به چرخه تأمین آسیب برساند.
این اظهارات اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا نشان میدهد اختلال در دسترسی به دارو، دستکم در برخی موارد، ممکن است ناشی از نبود کالا در کشور نباشد، بلکه از مشکل پرداخت و تسویه بدهیها ناشی شود.
البته این اظهارات، بهتنهایی ثابت نمیکند که پخش هجرت نیز تحویل دارو به دانشگاه مشخصی را متوقف کرده است.
اما برای مطالبه بررسی دقیق وضعیت پرداختها و انضباط مالی دانشگاههای علوم پزشکی، مبنای روشنی فراهم میکند.
بولتننیوز پیشتر هشدار داده بود
بولتننیوز در ادامه بررسیهای مستند خود درباره اقتصاد سلامت، در گزارش "«پرونده پخش هجرت؛ چرا با تصمیمات مالی نادرست، سلامت جامعه را به خطر میاندازید؟»" (https://www.bultanews.com/fa/news/897929) به بررسی رشد سودآوری، مطالبات دانشگاههای علوم پزشکی، جریان نقد عملیاتی منفی و تسویه بخشی از بدهیها با اوراق سال ۱۴۰۸ پرداخته بود.
این گزارش نشان داد که برای ارزیابی وضعیت شرکتهای دارویی، نباید به رقم فروش و سود خالص بسنده کرد؛ بلکه کیفیت وصول مطالبات و توان تأمین سرمایه در گردش نیز اهمیت دارد.
اکنون اظهارات معاون درمان وزارت بهداشت، در کنار هشدار رئیس سازمان غذا و دارو، ضرورت ادامه این بررسیها را افزایش داده است.
مسئله دیگر صرفاً وضعیت مالی یک شرکت نیست؛ موضوع اصلی، کارآمدی نظام تأمین مالی درمان و تأثیر احتمالی آن بر دسترسی مردم به داروست.
چرا فقط از مدیریت مصرف سخن میگوییم؟
مدیریت مصرف دارو و تجهیزات پزشکی، بهویژه در شرایط جنگ و تحریم، اقدامی ضروری است؛ مشروط بر آنکه به معنای جلوگیری از اسراف، مصرف غیرضروری و استفاده غیراصولی از منابع باشد.
اما کاهش مصرف نباید به محدودکردن درمان ضروری بیماران منجر شود.
وقتی از مردم و کادر درمان خواسته میشود مصرف را مدیریت کنند، منطقی است که از مدیران اقتصادی و درمانی نیز انتظار داشته باشیم مدیریت منابع مالی، تسویه مطالبات و تخصیص اعتبارات را با جدیت دنبال کنند.
مدیریت مصرف بدون مدیریت بدهیها و گردش نقدینگی، پاسخ کاملی به مشکلات زنجیره درمان نیست.
بازار فعال و سودآوری؛ فرصتی که نباید با مشکلات مالی تضعیف شود
نکته مهم در بررسی پخش هجرت این است که نباید رشد فعالیت و سودآوری شرکت را نادیده گرفت.
افزایش فروش و سود خالص نشان میدهد این شرکت توانسته در دوره مورد بررسی فعالیت اقتصادی قابل توجهی داشته باشد.
این ظرفیت، برای نظام سلامت یک فرصت است.
اما پایداری فعالیت شرکتهای پخش تنها به میزان سود حسابداری وابسته نیست. وصول بهموقع مطالبات، تأمین سرمایه در گردش و پیشبینیپذیری پرداختهای مراکز درمانی نیز اهمیت دارد.
از سوی دیگر، نمیتوان از عملکرد یک شرکت نتیجه گرفت که تمام بازار دارو از نظر مالی در وضعیت مطلوب قرار دارد. برای چنین قضاوتی، باید صورتهای مالی سایر شرکتهای تولید و پخش، آمار مقداری تأمین و توزیع و وضعیت پرداختهای نظام سلامت نیز بررسی شود.
هدف از طرح این موضوع، تضعیف شرکتهای فعال و سودآور نیست؛ بلکه جلوگیری از آن است که مشکلات قابل اصلاح مالی، ظرفیت تولید و توزیع دارو را تحت فشار قرار دهد.
پنج پرسش از وزارت بهداشت و متولیان اقتصادی
اول: چه میزان از بدهی دانشگاههای علوم پزشکی به شرکتهای پخش دارو سررسیدگذشته است و برنامه زمانبندیشده تسویه آن چیست؟
دوم: چه سازوکاری برای اطمینان از هزینهکرد منابع حاصل از فروش دارو و تجهیزات پزشکی در محل قانونی و تعیینشده وجود دارد؟
سوم: در تسویه مطالبات با اوراق بلندمدت، هزینه احتمالی تأمین نقدینگی و تنزیل اوراق چگونه محاسبه و جبران میشود؟
چهارم: وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو چه آماری از موارد تأخیر یا توقف تحویل دارو به علت بدهی مراکز درمانی دارند؟
پنجم: پیشنهاد کاهش ۱۰ تا ۱۵ درصدی مصرف دقیقاً شامل چه اقلام و چه نوع مصارفی است و چگونه تضمین میشود که درمان ضروری بیماران تحت تأثیر قرار نگیرد؟
پاسخ به این پرسشها باید با ارائه آمار، گزارش عملکرد و برنامه اصلاحی همراه باشد.
سلامت مردم را نمیتوان تنها با توصیه به صرفهجویی حفظ کرد
جنگ و تحریم، محدودیتهای واقعی برای نظام سلامت ایجاد میکنند و تلاش کادر درمان، تولیدکنندگان و شرکتهای پخش در حفظ خدمات درمانی کشورمان شایسته توجه است.
اما همین شرایط، ضرورت انضباط مالی و مدیریت دقیق منابع داخلی را بیشتر میکند.
وقتی رئیس سازمان غذا و دارو از تأثیر بدهی دانشگاهها بر تحویل دارو سخن میگوید و صورتهای مالی یک شرکت پخش از مطالبات سنگین و جریان نقد منفی حکایت دارد، لازم است مسئولان توضیح دهند چه اقداماتی برای جلوگیری از تکرار این مشکلات انجام دادهاند.
نباید همه دشواریهای تأمین دارو را به جنگ و تحریم نسبت داد و از اصلاح مشکلات داخلی نظام پرداخت غافل شد.
مردم حق دارند اطمینان داشته باشند که منابع اختصاصیافته به درمان، بهموقع و در مسیر درست هزینه میشود.
داروی بیمار را نمیتوان با وعدههای چندساله تأمین مالی کرد. سلامت جامعه نیازمند تصمیمات بهموقع، انضباط مالی و پاسخگویی روشن است؛ همانقدر که به مدیریت مصرف نیاز دارد.
---
منابع و مستندات: اظهارات دکتر سید سجاد رضوی، معاون درمان وزارت بهداشت، در خبر ۲۷ آبان ۱۴۰۵ ایسنا؛ صورتهای مالی حسابرسینشده ششماهه ۱۴۰۵ پخش هجرت با شماره پیگیری ۱۶۱۲۳۲۸ در کدال؛ یادداشت شماره ۱۶ و صورت جریان وجوه نقد؛ گزارشهای پیشین بولتننیوز درباره مطالبات دارویی و اظهارات رئیس سازمان غذا و دارو.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com