گروه اقتصادی، مسئله قاچاق سوخت، هدررفت مواد هیدروکربنی و دشواری نظارت بر زنجیره تولید، انتقال و توزیع فرآورده‌های نفتی، از موضوعاتی است که ضرورت بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در مدیریت انرژی کشور را برجسته می‌کند.
به گزارش بولتن‌نیوز، در همین زمینه، در گفت‌وگویی با دکتر سلیمانی، از فعالان حوزه طراحی سامانه‌های هوشمند، درباره مهم‌ترین چالش‌های مدیریت انرژی و ظرفیت فناوری برای حفاظت از سرمایه‌های ملی پرسش شد.
دانش باید به ثروت و رفاه عمومی تبدیل شود
دکتر سلیمانی در آغاز سخنان خود با ادای احترام به ملت ایران اظهار داشت:
«پیش از هر سخنی در برابر ملت بزرگ، نجیب و غیرتمند ایران سر تعظیم فرود می‌آورم؛ مردمی که در فراز و نشیب‌های تاریخ، با بصیرت، استقامت و همبستگی، پاسدار عزت و اقتدار این سرزمین بوده‌اند.»
وی افزود:
«امروز باور دارم رسالت ما فراتر از بیان مشکلات است. ما باید دانش را به اقتدار، فناوری را به ثروت و ظرفیت‌های ملی را به رفاه عمومی تبدیل کنیم.»
سلیمانی با اشاره به فعالیت‌های خود در زمینه طراحی تجهیزات و سامانه‌های ردیابی و کنترل هوشمند زنجیره هیدروکربنی گفت:
«با اتکا به دانش تخصصی و تجهیزاتی که در این حوزه طراحی و ساخته‌ام، معتقدم امکان ایجاد نظارت جامع بر زنجیره مواد هیدروکربنی و مقابله مؤثر با مسیرهای قاچاق و اتلاف این منابع وجود دارد.»
وی تأکید کرد:
«مسئله فقط جلوگیری از قاچاق سوخت نیست؛ مسئله بازگرداندن ثروت ملی به چرخه اقتصاد کشور و تبدیل آن به توان اقتصادی دولت و در نهایت رفاه مردم است.»
به گفته وی، منابعی که از چرخه رسمی اقتصاد خارج می‌شوند، در صورت حفاظت و مدیریت صحیح می‌توانند در خدمت توسعه زیرساخت‌ها و بهبود معیشت خانوارها قرار گیرند.
نظارت سنتی بر هزاران کیلومتر خط لوله کافی نیست
این فعال حوزه فناوری انرژی با اشاره به گستردگی تأسیسات نفتی کشور اظهار داشت:
«ما هزاران کیلومتر خطوط انتقال نفت و مواد هیدروکربنی، تعداد زیادی پالایشگاه، پتروشیمی، انبار نفت و جایگاه سوخت داریم. حتی اگر تعداد نیروهای نظارتی را چندین برابر کنیم، امکان کنترل لحظه‌به‌لحظه تمام این مجموعه با روش‌های سنتی وجود ندارد.»
وی ادامه داد:
«این موضوع مانند آن است که بخواهیم برای جلوگیری از هرگونه سوءاستفاده در مرزهای کشور، در تمام نقاط مرزی نیروی انسانی مستقر کنیم. چنین روشی به‌تنهایی پاسخگو نیست.»
سلیمانی معتقد است که در کنار نیروی انسانی و نظارت میدانی، استفاده از تجهیزات اندازه‌گیری، حسگرهای هوشمند و سامانه‌های پردازش اطلاعات می‌تواند سرعت شناسایی رویدادهای غیرعادی را افزایش دهد.
قاچاق مواد هیدروکربنی؛ موضوعی فراتر از قاچاق بنزین و گازوئیل
دکتر سلیمانی در بخش دیگری از سخنان خود به آمارهای مطرح‌شده درباره قاچاق سوخت اشاره کرد و گفت:
«در رسانه‌ها ارقامی در حدود ۲۰ تا ۳۰ میلیون لیتر در روز درباره قاچاق سوخت اعلام می‌شود؛ اما نکته مهم این است که موضوع اتلاف و برداشت غیرمجاز مواد هیدروکربنی، تنها به بنزین و گازوئیل محدود نیست.»
وی با تشریح مسیر انتقال مواد هیدروکربنی از چاه‌های نفت تا واحدهای پالایشی و شبکه توزیع افزود:
«مواد هیدروکربنی از سرچاه وارد خطوط انتقال می‌شوند، به پالایشگاه‌ها و واحدهای پتروشیمی می‌رسند و بخشی نیز در مسیر تولید و توزیع فرآورده‌های نفتی، از طریق انبارها و شبکه حمل‌ونقل به جایگاه‌ها منتقل می‌شود.»
سلیمانی اظهار داشت که در این زنجیره، احتمال بروز برداشت غیرمجاز، نشتی و اتلاف وجود دارد و باید برای شناسایی سریع هر یک از این موارد سازوکار دقیقی طراحی شود.
وی افزود:
«گاهی گزارش می‌شود که انشعاب غیرمجاز از یک خط لوله ایجاد شده و مواد هیدروکربنی برداشت شده است. گاهی نیز خروج مواد از خطوط لوله به فرسودگی، سوراخ‌شدن یا شکستگی خط نسبت داده می‌شود. در هر دو حالت، موضوع مهم شناسایی سریع محل خروج مواد و جلوگیری از ادامه اتلاف است.»
این فعال حوزه انرژی مدعی شد حجم برداشت غیرمجاز و اتلاف مواد هیدروکربنی در مراحل مختلف زنجیره، ممکن است بسیار فراتر از قاچاق فرآورده‌های سوختی باشد؛ ادعایی که تعیین میزان واقعی آن نیازمند آمار و اسناد تخصصی دستگاه‌های مسئول است.
سامانه هوشمند چگونه خروج غیرعادی مواد را شناسایی می‌کند؟
دکتر سلیمانی درباره تجهیزات طراحی‌شده توسط خود توضیح داد:
«در این زمینه حسگرها و نرم‌افزارهایی طراحی و پیاده‌سازی کرده‌ایم که با اتصال بخش‌های مختلف زنجیره، امکان پایش اطلاعات را فراهم می‌کنند.»
وی افزود:
«در طرح ما، از سرچاه تا نقاط مختلف انتقال و توزیع، اطلاعات تجهیزات به یکدیگر متصل می‌شوند و در صورت شناسایی خروج غیرعادی مواد هیدروکربنی، سامانه هشدار صادر می‌کند.»
به گفته وی، تفاوت اصلی سامانه هوشمند با نظارت صرفاً انسانی، سرعت دریافت و پردازش اطلاعات است.
سلیمانی گفت:
«در روش سنتی ممکن است شناسایی یک برداشت غیرمجاز یا نشتی به زمان نیاز داشته باشد و تا هنگام کشف موضوع، بخشی از منابع از دست رفته باشد؛ اما سامانه هوشمند می‌تواند در زمان کوتاه‌تری هشدار لازم را به مجموعه‌های مسئول ارسال کند.»
وی تأکید کرد که هدف از طراحی این تجهیزات، کاهش فاصله زمانی میان وقوع رویداد غیرعادی و اطلاع مسئولان مربوطه است.
با این حال، میزان دقت، دامنه پوشش، توانایی تفکیک نشتی از برداشت غیرمجاز و عملکرد عملیاتی سامانه معرفی‌شده، نیازمند ارائه نتایج آزمون‌های فنی و ارزیابی مستقل است.
از خطوط انتقال تا جایگاه‌های سوخت؛ ضرورت توجه به وقت و آسایش مردم
سلیمانی در ادامه به وضعیت سوخت‌رسانی در جایگاه‌ها پرداخت و گفت:
«یکی از دغدغه‌های مردم، زمانی است که برای سوخت‌گیری در جایگاه‌ها صرف می‌شود. معطلی خودروها، ایجاد صف و مصرف سوخت هنگام انتظار، هزینه‌هایی است که باید در مدیریت انرژی مورد توجه قرار گیرد.»
وی افزود:
«بخشی از رانندگان، به‌ویژه افرادی که در ناوگان حمل‌ونقل عمومی و خدمات اینترنتی فعالیت می‌کنند، زمان قابل توجهی را در مسیر فعالیت روزانه خود سپری می‌کنند. هرگونه دشواری در سوخت‌گیری می‌تواند بر زمان، هزینه فعالیت و درآمد آنان اثر بگذارد.»
به اعتقاد وی، اصلاح فرایندهای سوخت‌رسانی باید علاوه بر اهداف نظارتی، آسایش مردم و کاهش زمان انتظار در جایگاه‌ها را نیز در نظر بگیرد.
پیشنهاد حذف کارت سوخت با جایگزینی سامانه هوشمند
دکتر سلیمانی در تشریح یکی دیگر از پیشنهادهای خود اظهار داشت:
«ما معتقدیم می‌توان با استفاده از فناوری‌های هوشمند، سازوکاری طراحی کرد که نیاز به کارت فیزیکی سوخت کاهش یابد یا در صورت فراهم‌شدن الزامات فنی و قانونی، حذف شود.»
وی توضیح داد که در طرح موردنظرش، استفاده از تجهیزات موقعیت‌یابی و اطلاعات مرتبط با خودرو می‌تواند به شناسایی الگوهای تردد و مصرف سوخت کمک کند.
سلیمانی گفت:
«در این زمینه تجهیزاتی مبتنی بر موقعیت‌یابی طراحی کرده‌ایم تا اطلاعات موردنیاز برای مدیریت مصرف و بررسی الگوهای غیرعادی در اختیار سامانه قرار گیرد.»
البته اجرای چنین طرحی مستلزم بررسی دقیق مسائل مربوط به حریم خصوصی شهروندان، امنیت اطلاعات، هزینه تجهیز خودروها و حقوق مصرف‌کنندگان است.
کنترل کیفیت و مقدار سوخت تحویلی به خودرو
این فعال حوزه فناوری انرژی، کنترل کیفیت سوخت و دقت تجهیزات اندازه‌گیری در جایگاه‌ها را از دیگر محورهای طرح خود معرفی کرد.
وی اظهار داشت:
«گاهی رانندگان پس از سوخت‌گیری با مشکلاتی در عملکرد خودرو مواجه می‌شوند و نمی‌دانند علت آن کیفیت سوخت است یا نقص فنی خودرو.»
سلیمانی مدعی شد حسگرهای طراحی‌شده توسط مجموعه او می‌توانند اطلاعاتی درباره میزان سوخت دریافتی و برخی ویژگی‌های آن ثبت کنند.
وی افزود:
«هدف ما این است که خودرو نیز به یکی از نقاط نظارتی در زنجیره سوخت تبدیل شود تا میزان سوخت تحویلی با اطلاعات ثبت‌شده در سامانه قابل مقایسه باشد.»
او همچنین معتقد است چنین سازوکاری می‌تواند در شناسایی مغایرت‌های احتمالی میان حجم سوخت تحویلی و مقدار ثبت‌شده در تجهیزات جایگاه مؤثر باشد.
در بخش کنترل کیفیت نیز لازم است مشخصات فنی حسگرها، نوع ترکیبات قابل اندازه‌گیری و نتایج آزمایشگاهی تجهیزات ارائه شود تا حدود توانایی واقعی آن‌ها مشخص شود.
ثروت ملی باید به چرخه اقتصاد بازگردد
دکتر سلیمانی در جمع‌بندی بخش نخست گفت‌وگو، بار دیگر بر ضرورت استفاده از فناوری برای جلوگیری از هدررفت منابع تأکید کرد و اظهار داشت:
«ثروت ایران باید در خدمت ملت ایران باشد، نه اینکه در مسیر قاچاق، انحراف و اتلاف از دست برود.»
وی افزود:
«اگر بتوانیم از ابتدای زنجیره تولید مواد هیدروکربنی تا مرحله توزیع و مصرف، نظارت مؤثری برقرار کنیم، امکان کاهش اتلاف منابع و جلوگیری از بخشی از خسارت‌های اقتصادی فراهم خواهد شد.»
سلیمانی تأکید کرد که از نگاه او، حکمرانی هوشمند انرژی باید به ابزاری برای حفاظت از بیت‌المال، کاهش هزینه‌های غیرضروری و ارتقای کیفیت خدمات به مردم تبدیل شود.
به باور وی، فناوری زمانی ارزش واقعی خود را نشان می‌دهد که نتیجه آن در اقتصاد کشور و زندگی مردم قابل مشاهده و اندازه‌گیری باشد.
ادامه دارد...
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com