واشینگتن بازار داخلی‌اش را «مدیریت» می‌کند، تهران اقتصاد را «آزاد» می‌کند؛ اما هزینه را مردم می‌دهند

گروه اقتصادی وقتی در مارس ۲۰۲۶، وزارت انرژی آمریکا از آزادسازی ۱۷۲ میلیون بشکه نفت از ذخایر راهبردی این کشور خبر داد، این اقدام تنها بخشی از یک ماشین‌روبی گسترده‌تر بود: آژانس بین‌المللی انرژی با مشارکت ۳۲ کشور عضو، هم‌زمان ۴۰۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده را به بازار تزریق کرد تا از جهش قیمت‌ها در پی تنش‌های خاورمیانه جلوگیری کند. هم‌زمان، واشینگتن در اقدامی کمتر دیده‌شده، تحریم‌های نفت روسیه را برای ۳۰ روز به حالت تعلیق درآورد تا «نفت به آسیب‌پذیرترین کشورها برسد». حتی گمانه‌زنی‌هایی درباره کاهش تحریم نفت ایران نیز مطرح شد؛ ترامپ در ژوئن ۲۰۲۵، پس از جنگ ۱۲ روزه، اعلام کرد چین می‌تواند به خرید نفت ایران ادامه دهد. در سطح داخلی نیز دولت آمریکا با تعلیق موقت قانون «جونز اکت» به کشتی‌های خارجی اجازه داد سوخت را بین بنادر آمریکا جابه‌جا کنند و استانداردهای بنزین را موقتاً منعطف کرد تا عرضه افزایش یابد.

به گزارش بولتن نیوز اما در ایران، مسیر متفاوت بود. پس از جنگ ۱۲ روزه ژوئن ۲۰۲۵، دولت مسعود پزشکیان که پیش‌تر وعده اصلاحات ساختاری داده بود، به جای تزریق منابع یا تعلیق سیاست‌های انقباضی، بر سرعت «آزادسازی اقتصادی» افزود. نتیجه، ترکیبی از حذف نرخ ارز ترجیحی، انتقال یارانه‌ها به انتهای زنجیره و انضباط مالی سخت‌گیرانه بود که در شرایط جنگی و پس از آن، فشار معیشتی را بر خانوارها چند برابر کرد.

مهم‌ترین اقدام، حذف تدریجی نرخ ارز ترجیحی ۲۸۵٬۰۰۰ ریالی برای واردات کالاهای اساسی بود. بانک مرکزی زیر نظر فرزین همتی، رئیس جدید خود، هدف را «تک‌نرخی‌سازی» و حذف رانت ناشی از چندنرخی بودن ارز اعلام کرد. اما این حذف در دسامبر ۲۰۲۵ با شوک ارزی همراه شد: ریال در یک سال حدود ۸۴ درصد ارزش خود را از دست داد و تورم مواد غذایی به ۷۲ درصد رسید. هم‌زمان، بودجه سال ۱۴۰۵ که در نوامبر ۲۰۲۵ تقدیم مجلس شد، مالیات‌ها را از ۴۲ به ۵۷ درصد درآمدهای دولت افزایش می‌داد و رشد دستمزدهای بخش عمومی را کمتر از نصف نرخ تورم پیش‌بینی‌شده (۴۶ درصد) تعیین می‌کرد. دولت برای جبران، از ژانویه ۲۰۲۶ مبلغ ۱۰ میلیون ریال (حدود ۷ دلار) اعتبار ماهانه به ازای هر نفر به کارت خانوارها واریز کرد； رقمی که در برابر تورم افسارگسیخته عملاً «کمک هزینه» بود، نه جبران‌کننده.

این مجموعه سیاست‌ها—تک‌نرخی‌سازی ارز، جراحی یارانه‌ها، انقباض بودجه‌ای و کاهش قیمت‌گذاری دستوری—در ادبیات اقتصادی «آزادسازی» نامیده می‌شود. اما در شرایطی که کشور تازه از یک جنگ کوتاه اما شوک‌آور بیرون آمده و ذخایر ارزی‌اش محدود است، همان سیاست‌ها به جای «کارآمدی»، «فشار» تولید کردند. آمریکا با آزادسازی ذخایر و انعطاف در تحریم‌ها، تلاش کرد تا با مداخله در بازار به نفع مردم اقدام کند اما در ایران دولت با آزادسازی اقتصاد داخلی، قیمت‌ها را به سمت سفره‌ها رها کرد.