گروه اقتصادی: وقتی بانکی سود اعلام می‌کند، آیا تمام آن سود پشتوانه اقتصادی قابل اتکا دارد؟ آیا مطالباتی که سال‌ها وصول نشده‌اند همچنان می‌توانند مبنای شناسایی درآمد باشند؟ هشدار تازه ولی‌الله سیف، رئیس‌کل اسبق بانک مرکزی، درباره زیان‌های پنهان و سودهای فاقد پشتوانه، بار دیگر یکی از حساس‌ترین مسائل نظام بانکی کشورمان را مطرح کرده است؛ مسئله‌ای که آثار آن می‌تواند از ترازنامه بانک‌ها فراتر رود و بر سرمایه بانک‌ها، تأمین مالی تولید و اعتماد عمومی تأثیر بگذارد.
سودی که اعلام می‌شود، الزاماً پول وصول‌شده نیست
به گزارش بولتن نیوز، ولی‌الله سیف، رئیس‌کل اسبق بانک مرکزی، ششم آبان‌ماه در همایش راهبری شرکتی، نسبت به آثار شناسایی‌نشدن زیان‌های پنهان و ثبت سودهای فاقد پشتوانه اقتصادی در صورت‌های مالی بانک‌ها هشدار داد.
او تأکید کرد که اصلاح نظام بانکی بدون شناخت واقعی وضعیت دارایی‌ها، کیفیت درآمدها و میزان زیان‌های شناسایی‌نشده امکان‌پذیر نیست.
این هشدار از آن جهت اهمیت دارد که سود حسابداری بانک‌ها همواره با میزان وجه نقد وصول‌شده یکسان نیست.
بانک ممکن است بر اساس استانداردهای حسابداری، درآمدی را پیش از دریافت وجه نقد شناسایی کند؛ موضوعی که در صورت رعایت ضوابط، بخشی از فرآیند عادی حسابداری است.
اما اگر وصول مطالبات با تردید جدی مواجه باشد یا ذخایر لازم برای پوشش زیان احتمالی منظور نشده باشد، سود گزارش‌شده ممکن است تصویری بیش از واقعیت از عملکرد بانک ارائه کند.
مسئله اصلی، غیرنقدی بودن درآمد نیست؛ قابلیت وصول آن و صحت محاسبه سود است.
مطالباتی که تمدید می‌شوند؛ آیا مشکل واقعاً حل شده است؟
یکی از موضوعات مهم مطرح‌شده از سوی رئیس‌کل اسبق بانک مرکزی، وضعیت تسهیلاتی است که بازپرداخت آنها با مشکل مواجه شده است.
ممکن است بانکی برای کمک به بازپرداخت بدهی یک بنگاه، قرارداد تسهیلات را تمدید یا بازسازی کند.
چنین اقدامی اگر بر اساس ارزیابی معتبر توان بازپرداخت و برنامه اقتصادی مشخص انجام شود، لزوماً نادرست نیست.
اما اگر تمدید تسهیلات صرفاً برای عقب انداختن شناسایی مطالبات مسئله‌دار باشد، مشکل واقعی بانک حل نخواهد شد.
در چنین شرایطی باید روشن شود بانک چه میزان از مطالبات خود را واقعاً وصول کرده، چه میزان همچنان در معرض خطر عدم وصول قرار دارد و برای آن چه ذخیره‌ای در نظر گرفته است.
پرسش مهم این است: آیا افزایش درآمد ثبت‌شده بانک‌ها با بهبود واقعی وصول مطالبات همراه بوده است؟
سود تسعیر ارز؛ دارایی قابل دسترس است یا فقط یک عدد در حساب‌ها؟
موضوع دیگری که باید در بررسی کیفیت سود بانک‌ها مورد توجه قرار گیرد، درآمد ناشی از تغییر نرخ تسعیر دارایی‌ها و بدهی‌های ارزی است.
افزایش نرخ ارز می‌تواند ارزش ریالی برخی دارایی‌های ارزی را در صورت‌های مالی تغییر دهد.
اما در ارزیابی این درآمد، قابلیت دسترسی به دارایی ارزی و امکان استفاده اقتصادی از آن اهمیت اساسی دارد.
اگر وصول یک مطالبه ارزی با محدودیت جدی مواجه باشد، صرف افزایش ارزش ریالی آن نمی‌تواند به‌تنهایی نشانه تقویت واقعی توان مالی بانک تلقی شود.
بانک مرکزی در مقررات مرتبط با گزارشگری مالی بانک‌ها بر ضرورت توجه به طبقه‌بندی مطالبات ارزی، ذخایر لازم و وضعیت دارایی‌های دارای محدودیت تأکید کرده است.
بنابراین لازم است مشخص شود بانک‌ها هنگام شناسایی سود تسعیر ارز، این الزامات را چگونه رعایت کرده‌اند.
سود ناشی از تغییر نرخ ارز نباید با وجه نقد قابل استفاده یا درآمد پایدار عملیاتی اشتباه گرفته شود.
تقسیم سود؛ چه زمانی به سرمایه بانک آسیب می‌زند؟
هشدار مهم دیگر سیف، به تقسیم سودهایی مربوط است که پشتوانه اقتصادی کافی ندارند.
اگر بانکی درآمدی را بیش از میزان قابل اتکا شناسایی کند و بر مبنای آن سود تقسیم شود، ممکن است منابعی از بانک خارج شود که برای پوشش زیان‌های احتمالی و حفظ سرمایه مورد نیاز بوده است.
این مسئله به‌ویژه زمانی اهمیت پیدا می‌کند که بانک با مطالبات مشکوک‌الوصول، دارایی‌های کم‌نقدشونده یا کمبود سرمایه مواجه باشد.
البته هر سود غیرنقدی، سود موهوم نیست و هر سود حسابداری نیز الزاماً قابلیت تقسیم ندارد.
تشخیص سود قابل تقسیم باید مطابق مقررات بانک مرکزی، استانداردهای حسابداری و وضعیت مالی واقعی بانک انجام شود.
آنچه باید بررسی شود، فاصله میان سود گزارش‌شده، کیفیت دارایی‌ها و مبلغی است که مجمع بانک مجاز به تقسیم آن بوده است.
تعارض منافع دولت؛ وقتی سود بیشتر، درآمد بیشتری ایجاد می‌کند
رئیس‌کل اسبق بانک مرکزی در بخش دیگری از سخنان خود به احتمال تعارض منافع در شناسایی سود بانک‌های دولتی اشاره کرده است.
دولت ممکن است از محل سود سهام و مالیات بانک‌های دولتی، از گزارش سود بیشتر منتفع شود.
اما اگر سود گزارش‌شده پشتوانه اقتصادی کافی نداشته باشد، چنین منافعی می‌تواند در بلندمدت به تضعیف سرمایه بانک منجر شود.
این موضوع به معنای اثبات وقوع تخلف در بانک‌های دولتی نیست؛ بلکه ضرورت نظارت مستقل و بررسی دقیق صورت‌های مالی را نشان می‌دهد.
دولت به‌عنوان سهامدار، بانک مرکزی به‌عنوان نهاد ناظر و حسابرسان مستقل باید نقش‌ها و مسئولیت‌های مشخص خود را در حفظ سلامت مالی بانک‌ها ایفا کنند.
حسابرسان کجا ایستاده‌اند؟
یکی از مهم‌ترین پرسش‌های این پرونده به نقش حسابرسان مستقل بازمی‌گردد.
حسابرس باید درباره صورت‌های مالی و موارد بااهمیتی که بر قابلیت اتکای آنها اثر می‌گذارند، مطابق استانداردهای حرفه‌ای اظهارنظر کند.
در بررسی بانک‌ها، کیفیت مطالبات، کفایت ذخایر، ارزش دارایی‌های تملیکی، معاملات با اشخاص وابسته و وضعیت نقدشوندگی دارایی‌ها از موضوعات حساس هستند.
اگر حسابرس درباره وصول مطالبات یا ارزش دارایی‌ها ابهام بااهمیتی مطرح کرده باشد، سهامداران و نهاد ناظر باید آثار آن را جدی بگیرند.
همچنین باید روشن شود بندهای حسابرس در دوره‌های بعدی چگونه تعیین تکلیف شده‌اند.
صورت مالی بانکی زمانی ابزار اعتماد عمومی است که ارقام آن در برابر رسیدگی مستقل قابل دفاع باشد.
پنج پرسش از بانک مرکزی و مدیران بانک‌ها
اول: بانک مرکزی برای ارزیابی کیفیت سود بانک‌ها، چه شاخص‌هایی را به‌صورت مستمر بررسی می‌کند؟
دوم: چه میزان از درآمد شناسایی‌شده بانک‌ها به مطالباتی مربوط است که وصول آنها با تأخیر یا تردید جدی مواجه شده است؟
سوم: آیا ذخایر منظورشده برای مطالبات غیرجاری و دارایی‌های مسئله‌دار، با میزان ریسک واقعی آنها تناسب دارد؟
چهارم: سود حاصل از تسعیر دارایی‌های ارزی دارای محدودیت، چگونه شناسایی و در تعیین سود قابل تقسیم کنترل می‌شود؟
پنجم: بانک مرکزی و حسابرسان مستقل چه سازوکاری برای جلوگیری از تقسیم سود فاقد پشتوانه اقتصادی و پیگیری بندهای حسابرسی دارند؟
اصلاح بانک‌ها با شفاف شدن حساب‌ها آغاز می‌شود
سلامت نظام بانکی صرفاً مسئله سهامداران بانک‌ها نیست.
بانک‌ها در تأمین مالی تولید، حفظ جریان اعتبارات و پشتیبانی از فعالیت اقتصادی کشورمان نقش مهمی دارند.
اگر صورت‌های مالی نتوانند تصویر قابل اتکایی از کیفیت دارایی‌ها و میزان سود ارائه دهند، تصمیم‌گیری درباره افزایش سرمایه، تقسیم سود و اصلاح ساختار بانک‌ها نیز با دشواری مواجه خواهد شد.
در مقابل، شناسایی دقیق زیان‌ها و تفکیک درآمدهای پایدار از درآمدهای غیرتکرارشونده می‌تواند به تقویت انضباط مالی و اعتماد عمومی کمک کند.
در شرایط اقتصادی امروز، ضرورت دارد سیاست‌های اصلاح نظام بانکی بر پایه اطلاعات واقعی و قابل رسیدگی اجرا شوند.
نه می‌توان هر سود غیرنقدی را موهوم نامید و نه می‌توان بدون بررسی قابلیت وصول مطالبات، هر رقم سود اعلام‌شده را نشانه سلامت مالی بانک دانست.
اکنون انتظار می‌رود بانک مرکزی، مدیران بانک‌ها و حسابرسان مستقل، اطلاعات لازم برای ارزیابی کیفیت سود و وضعیت واقعی دارایی‌های بانکی را با رعایت الزامات قانونی منتشر کنند.
مطالبه روشن است: سود بانک‌ها باید قابل اتکا باشد؛ زیان‌های پنهان نیز نباید پشت ارقام ظاهراً مثبت باقی بمانند.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com