قطار هم از سفره مردم دور می‌شود؟ گرانی بلیت و پرسشی که مسئولان نباید از کنار آن بگذرند

گروه اقتصادی:قطار برای بسیاری از خانواده‌های ایرانی فقط وسیله سفر نیست؛ راهی برای رسیدن به پدر و مادر، دیدار فرزندان، مراجعه به مراکز درمانی یا زیارت است. حالا در آستانه پیش‌فروش بلیت‌های آبان، خبر افزایش ۳۹ درصدی نرخ بلیت قطارهای شرکت ریل گردش ایرانیان، بار دیگر پرسشی جدی را پیش روی متولیان حمل‌ونقل قرار داده است: آیا در تصمیم‌های مربوط به قیمت بلیت، همان اندازه که هزینه شرکت‌ها دیده می‌شود، توان پرداخت مردم نیز اهمیت دارد؟

به گزارش بولتن نیوز، شرکت ریل گردش ایرانیان در اطلاعیه تازه خود از افزایش ۳۹ درصدی نرخ بلیت قطارهای مسافری این شرکت از ابتدای آبان ۱۴۰۵ خبر داده است؛ افزایشی که بر اساس اعلام شرکت، با استناد به مصوبه ستاد تنظیم بازار و ابلاغ راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران انجام می‌شود.

از آنجا که قطارهای این شرکت در گروه پنج‌ستاره قرار دارند، افزایش اعلام‌شده مربوط به خدمات همین شرکت است و نباید آن را به همه قطارهای مسافری کشور تعمیم داد.

بااین‌حال، اهمیت موضوع زمانی بیشتر می‌شود که به یاد بیاوریم در ۱۷ خرداد امسال نیز نرخ بلیت قطارهای مسافری به‌طور عمومی ۲۱ درصد افزایش یافته بود.

سفر خانوادگی؛ هزینه‌ای که دیگر ساده نیست

برای خانواده‌ای چهار نفره که قصد دارد از تهران به مشهد سفر کند، قیمت بلیت فقط یک عدد روی صفحه فروش اینترنتی نیست.

هزینه رفت‌وبرگشت چهار نفر، رفت‌وآمد شهری و مخارج اقامت می‌تواند بخش قابل توجهی از بودجه خانواده را مصرف کند.

در خردادماه، قیمت هر صندلی برخی قطارهای پنج‌ستاره تهران–مشهد حدود دو میلیون و ۹۹۰ هزار تومان گزارش شده بود.

اگر یک خانواده چهار نفره چنین بلیتی را برای مسیر رفت‌وبرگشت خریداری می‌کرد، فقط هزینه بلیت قطار به حدود ۲۳ میلیون و ۹۲۰ هزار تومان می‌رسید؛ آن هم بدون احتساب سایر هزینه‌های سفر.

این عدد صرفاً نمونه‌ای از قیمت گزارش‌شده در خرداد است و نباید آن را قیمت امروز یا نرخ قطعی آبان تلقی کرد.

اما همین مثال نشان می‌دهد چرا هر افزایش تازه در قیمت سفر ریلی، برای خانواده‌ها اهمیت دارد.

قطار پنج‌ستاره است؛ اما پرسش درباره حق انتخاب مردم پابرجاست

ممکن است گفته شود قطار پنج‌ستاره خدمت ویژه‌ای ارائه می‌کند و طبیعی است قیمت آن با قطارهای اقتصادی تفاوت داشته باشد.

این استدلال در اصل قابل قبول است.

اما موضوع فقط قیمت یک قطار لوکس نیست؛ موضوع سیاست کلی حمل‌ونقل مسافری کشور است.

وقتی هزینه سفر باکیفیت و ایمن افزایش می‌یابد، باید اطمینان حاصل شود که خانواده‌ها همچنان به تعداد کافی قطار اقتصادی، استاندارد و قابل‌پرداخت دسترسی دارند.

نباید شرایط به‌گونه‌ای پیش برود که بخشی از مردم برای کاهش هزینه، ناچار به انتخاب شیوه‌های سفر نامناسب با نیاز یا توان جسمی خود شوند.

راه‌آهن باید روشن کند هم‌زمان با اصلاح قیمت خدمات ویژه، چه برنامه‌ای برای حفظ ظرفیت و دسترسی به خدمات اقتصادی دارد.

تولیدکننده خدمات ریلی هم باید بتواند سرپا بماند

بولتن نیوز دشواری‌های شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی را نادیده نمی‌گیرد.

نگهداری واگن، تأمین قطعات، دستمزد کارکنان، خدمات پذیرایی و الزامات ایمنی هزینه‌بر است.

هیچ‌کس نمی‌خواهد شرکت‌های ریلی به دلیل نبود منابع کافی، کیفیت خدمات یا استانداردهای ایمنی را کاهش دهند.

اما میان ضرورت تأمین هزینه شرکت‌ها و انتقال پی‌درپی فشار به مسافر، باید تعادل برقرار شود.

اگر افزایش قیمت واقعاً برای حفظ کیفیت خدمات ضروری است، متولیان می‌توانند با ارائه اطلاعات روشن درباره هزینه‌ها و تعهدات خدماتی، افکار عمومی را در جریان منطق تصمیم قرار دهند.

مردم انتظار ندارند خدمات بدون هزینه ارائه شود؛ انتظار دارند بدانند در برابر پول بیشتری که پرداخت می‌کنند، چه کیفیت و تعهدی دریافت خواهند کرد.

اعتماد عمومی با اعلام درصدهای تازه تقویت نمی‌شود

یکی از مسائل مهم اقتصاد کشور، احساس ثبات و قابلیت پیش‌بینی هزینه‌های زندگی است.

خانواده‌ای که برای سفر درمانی یا دیدار بستگان برنامه‌ریزی می‌کند، باید بتواند هزینه سفر خود را با اطمینان نسبی برآورد کند.

وقتی افزایش قیمت‌ها با فاصله‌های کوتاه اعلام می‌شود، برنامه‌ریزی خانوار دشوارتر خواهد شد؛ حتی اگر هر تصمیم به‌تنهایی توجیه اقتصادی داشته باشد.

به همین دلیل، مسئولان نباید آثار اجتماعی تصمیم‌های قیمتی را کمتر از آثار مالی آنها بدانند.

اعتماد مردم زمانی تقویت می‌شود که احساس کنند در تصمیم‌گیری اقتصادی، فقط تراز درآمد و هزینه شرکت‌ها مطرح نیست و شرایط زندگی خانواده‌ها نیز دیده می‌شود.

چهار پرسش از راه‌آهن و ستاد تنظیم بازار

نخست: افزایش ۳۹ درصدی اعلام‌شده برای قطارهای ریل گردش ایرانیان بر اساس چه محاسباتی تصویب شده و چه بخشی از آن ناشی از افزایش واقعی هزینه ارائه خدمات است؟

دوم: آیا در محاسبات این افزایش، رشد ۲۱ درصدی عمومی نرخ بلیت در خرداد نیز لحاظ شده است و قیمت نهایی مسیرهای مختلف چه تغییری نسبت به ابتدای سال خواهد داشت؟

سوم: در برابر افزایش قیمت، چه تعهدات مشخصی درباره کیفیت خدمات، نظم حرکت قطارها، نگهداری واگن‌ها و حقوق مسافران وجود دارد؟

چهارم: راه‌آهن چه برنامه‌ای برای حفظ و افزایش ظرفیت قطارهای اقتصادی دارد تا سفر ریلی برای اقشار مختلف جامعه همچنان در دسترس بماند؟

قطار نباید فقط برای کسانی بماند که توان پرداخت بیشتری دارند

توسعه حمل‌ونقل ریلی، فقط یک برنامه صنعتی و اقتصادی نیست؛ بخشی از سیاست رفاه عمومی، ایمنی سفر و عدالت در دسترسی به خدمات است.

افزایش قیمت قطارهای پنج‌ستاره ممکن است با توجه به هزینه‌ها و نوع خدمات آنها قابل توجیه باشد، اما این تصمیم باید در کنار سیاستی روشن برای حمایت از دسترسی عمومی به سفر ریلی قرار گیرد.

از وزارت راه و شهرسازی، شرکت راه‌آهن و ستاد تنظیم بازار انتظار می‌رود علاوه بر توضیح مبنای افزایش نرخ‌ها، تصویر روشنی از آینده قیمت بلیت و ظرفیت قطارهای اقتصادی ارائه کنند.

مردم حق دارند بدانند قطاری که قرار بود راهی ایمن و قابل اعتماد برای سفر باشد، در آینده تا چه اندازه با توان مالی خانواده‌ها سازگار خواهد ماند.

مسئله فقط ۳۹ درصد افزایش نرخ یک شرکت نیست؛ مسئله این است که قطار در سیاست‌گذاری حمل‌ونقل کشور، همچنان وسیله‌ای در دسترس برای مردم باقی بماند.