مراکش؛ سرزمین چهارراه‌ها با نخستین زن در رأس دولت

به گزارش بولتن نیوز، مراکش را نمی‌توان تنها با کوچه‌های رنگارنگ مراکش، سواحل کازابلانکا یا بازارهای قدیمی فاس شناخت. این کشور در منتهی‌الیه غرب جهان عرب، جایی میان آفریقا، اروپا، مدیترانه و اقیانوس اطلس ایستاده است؛ سلطنتی ریشه‌دار که هم‌زمان انتخابات و رقابت حزبی دارد، جامعه‌ای مسلمان که در معرض مستقیم فرهنگ اروپایی قرار گرفته و اقتصادی که می‌کوشد از جغرافیای استثنایی خود برای تبدیل‌شدن به یکی از حلقه‌های اتصال آفریقا و اروپا استفاده کند. حالا انتخاب فاطمه زهرا المنصوری به‌عنوان نخستین زن در رأس دولت، بار دیگر نگاه‌ها را متوجه این کشور متفاوت شمال آفریقا کرده است.
کشوری که یک پایش در آفریقا و پای دیگرش کنار اروپاست

برای فهم مراکش باید ابتدا نقشه را نگاه کرد.
در شمال، تنها چند کیلومتر آب آن را از اسپانیا و قاره اروپا جدا می‌کند؛ در غرب به اقیانوس اطلس می‌رسد و در شرق و جنوب در دل جغرافیای شمال آفریقا قرار گرفته است.
همین موقعیت، طی قرن‌ها به مراکش هویتی چندلایه داده است؛ کشوری عربی و مسلمان با ریشه‌های عمیق آمازیغی که هم با آفریقا زندگی می‌کند، هم با جهان عرب پیوند دارد و هم اروپا را درست در آن سوی آب می‌بیند.
رباط پایتخت سیاسی آن است، کازابلانکا قلب اقتصادی‌اش، طنجه یکی از مهم‌ترین دروازه‌های تجاری آن و شهرهایی مانند فاس و مراکش حافظ بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی این سرزمین‌اند.

سلطنتی که فقط تشریفاتی نیست

اما شاید جذاب‌ترین بخش شناخت مراکش، ساختار سیاسی آن باشد.
محمد ششم، پادشاه مراکش، برخلاف پادشاهان تشریفاتی برخی کشورهای اروپایی، در ساختار قدرت این کشور جایگاهی مؤثر دارد. در کنار پادشاه، پارلمان، انتخابات، احزاب و رئیس دولت نیز حضور دارند.
قانون اساسی مراکش مقرر کرده است که پادشاه رئیس دولت را از حزب سیاسی که در انتخابات مجلس نمایندگان در جایگاه نخست قرار گرفته منصوب کند.
همین سازوکار این روزها دوباره مورد توجه قرار گرفته است.
حزب «اصالت و معاصرت» در انتخابات سراسری اخیر با کسب ۹۷ کرسی از مجموع ۳۹۵ کرسی مجلس نمایندگان در جایگاه نخست قرار گرفت و محمد ششم نیز فاطمه زهرا المنصوری را مأمور تشکیل دولت کرد.
اما ۹۷ کرسی برای تشکیل اکثریت کافی نیست؛ بنابراین نخستین زن رئیس دولت در تاریخ مراکش، نخستین آزمون بزرگ خود را در مذاکره برای تشکیل یک ائتلاف پارلمانی خواهد داشت.

فاطمه زهرا المنصوری؛ زنی که به رأس دولت رسید

المنصوری برای سیاست مراکش چهره‌ای تازه‌وارد نیست.
او سابقه وزارت و شهرداری شهر مراکش را در کارنامه دارد و از چهره‌های اصلی حزب اصالت و معاصرت محسوب می‌شود.
اما انتصاب او این بار معنای دیگری دارد.
برای نخستین‌بار در تاریخ سیاسی مراکش، یک زن مأمور تشکیل و هدایت دولت شده است؛ آن هم در جامعه‌ای که سنت، مذهب، سلطنت و مدرنیزاسیون اجتماعی به شکل هم‌زمان در آن حضور دارند.
به همین دلیل اتفاق اخیر را نمی‌توان تنها یک جابه‌جایی معمول سیاسی دانست؛ این تحول دست‌کم از منظر حضور زنان در بالاترین سطوح اجرایی مراکش، نقطه‌ای تاریخی محسوب می‌شود.

پشت کارت‌پستال‌های مراکش چه می‌گذرد؟
تصویری که بسیاری از مردم جهان از مراکش دارند، تصویر گردشگری است؛ بازارهای سنتی، معماری متفاوت، کوچه‌های قدیمی، سواحل اقیانوس اطلس و شهرهایی که سالانه میلیون‌ها گردشگر را جذب می‌کنند.
اما مراکش امروز فقط با گردشگری زندگی نمی‌کند.
صنعت خودرو، صنایع هوافضا، فسفات و کودهای شیمیایی، کشاورزی، صنایع غذایی، انرژی‌های تجدیدپذیر و مجموعه بزرگ بندری طنجه‌مد، بخش دیگری از تصویر اقتصادی این کشور را تشکیل می‌دهند.
مراکش طی سال‌های گذشته تلاش کرده از مهم‌ترین دارایی طبیعی خود ــ یعنی موقعیت جغرافیایی ــ یک مزیت اقتصادی بسازد.
کالا می‌تواند در شمال آفریقا تولید شود و بازار اروپا تنها آن سوی مدیترانه باشد؛ همان موقعیتی که این کشور را برای بخشی از سرمایه‌گذاری‌های صنعتی جذاب کرده است.

سیاست خارجی بر مدار منفعت
یک ویژگی دیگر مراکش، عمل‌گرایی در روابط خارجی است.
رباط روابط گسترده‌ای با اروپا دارد، در آفریقا فعال است، بخشی از جهان عرب محسوب می‌شود و هم‌زمان تلاش می‌کند شبکه روابط اقتصادی و سیاسی خود را متنوع نگه دارد.
در بسیاری از تصمیمات خارجی مراکش، تجارت، سرمایه‌گذاری، امنیت و به‌ویژه مسئله صحرای غربی نقش تعیین‌کننده‌ای دارند.
به همین دلیل سیاست خارجی این کشور را بیش از هر چیز می‌توان سیاست حرکت میان چند جغرافیا دانست؛ اروپا، آفریقا و جهان عرب.

اما همه‌چیز در مراکش کارت‌پستالی نیست

پشت تصویر شهرهای توریستی و پروژه‌های بزرگ اقتصادی، مراکش با مسائل مهم داخلی نیز روبه‌روست.
اشتغال جوانان، مشارکت اقتصادی پایین زنان، نابرابری‌های اجتماعی و منطقه‌ای و به‌خصوص بحران آب و خشکسالی از چالش‌های جدی این کشور هستند.
همین نقطه اهمیت دولت جدید را بیشتر می‌کند.
المنصوری تنها قرار نیست عنوان «نخستین زن رئیس دولت مراکش» را با خود حمل کند؛ دولتی که او تشکیل خواهد داد باید با مطالبات اقتصادی و اجتماعی جامعه‌ای روبه‌رو شود که بخش جوان آن خواهان فرصت‌های شغلی و خدمات عمومی بهتر است.
در سوی دیگر، مراکش خود را برای یکی از بزرگ‌ترین ویترین‌های بین‌المللی تاریخش نیز آماده می‌کند: میزبانی مشترک جام جهانی فوتبال ۲۰۳۰ در کنار اسپانیا و پرتغال.

مراکش؛ کشوری میان دیروز و فردا

شاید بهترین توصیف مراکش همین باشد:
سرزمینی که نمی‌خواهد برای مدرن‌شدن، گذشته خود را کاملاً کنار بگذارد.
سلطنت همچنان یکی از ستون‌های اصلی ساختار سیاسی است؛ مساجد و سنت‌های اسلامی بخشی جدایی‌ناپذیر از جامعه‌اند؛ هویت عربی و آمازیغی در کنار یکدیگر حضور دارند؛ اما در همان کشور، صنایع مدرن رشد می‌کنند، قطار سریع‌السیر حرکت می‌کند، بنادر عظیم به زنجیره تجارت جهانی متصل شده‌اند و اکنون یک زن نیز برای نخستین‌بار مأمور تشکیل دولت شده است.
مراکش دقیقاً در همین تضادها و پیوندها جذاب می‌شود؛
کشوری مسلمان در شمال آفریقا، چند کیلومتر آن‌طرف‌تر از اروپا؛ سلطنتی ریشه‌دار با صندوق رأی و احزاب سیاسی؛ سرزمینی با بازارهای چندصدساله که هم‌زمان به دنبال خودرو، هوافضا، انرژی‌های نو و جام جهانی است.
و شاید به همین دلیل، خبری که این هفته از کاخ سلطنتی رباط بیرون آمد فقط درباره فاطمه زهرا المنصوری نبود؛ پنجره‌ای بود برای دوباره دیدن کشوری که سال‌هاست آرام و کم‌سروصدا می‌کوشد میان سنت و مدرنیته، آفریقا و اروپا و سلطنت و سیاست انتخاباتی، مسیر مخصوص خودش را پیدا کند.