پیشنهاد بولتن نیوز به بانک مرکزی؛ به‌جای تعقیب قیمت دلار، «مرجع قیمت‌سازی» را هدف بگیرید

گروه اقتصادی سال‌هاست سیاست ارزی کشور عمدتاً بر مدیریت عرضه ارز، بازار حواله، اسکناس و رصد بازارهای سنتی منطقه متمرکز بوده است؛ اما پرسش بولتن نیوز این است: وقتی بخشی از انتظارات ارزی جامعه در تمام ساعات شبانه‌روز با نرخ تتر و بازارهای آنلاین شکل می‌گیرد، آیا می‌توان با ابزارهای دیروز، بازار امروز را مدیریت کرد؟ پیشنهاد بولتن نیوز به بانک مرکزی، نه مسدودسازی شتاب‌زده رمزارزها، بلکه ورود به مرحله تازه‌ای از حکمرانی ارزی است؛ مرحله‌ای که در آن بانک مرکزی باید مرجعیت کشف قیمت را به داخل کشور بازگرداند.
به گزارش بولتن نیوز، مسئله نرخ ارز در ایران دیگر صرفاً به میزان اسکناس موجود در بازار یا قیمت حواله در چند بازار منطقه‌ای محدود نیست. طی سال‌های اخیر، گسترش معاملات رمزارزی و به‌ویژه استفاده گسترده از تتر، یک بازار تقریباً ۲۴ ساعته ایجاد کرده که می‌تواند بر انتظارات معامله‌گران و حتی قیمت پیشنهادی دلار در بازار آزاد اثر بگذارد.
این تغییر، یک پرسش اساسی را مقابل سیاست‌گذار پولی قرار می‌دهد:
اگر زمین بازی تغییر کرده، چرا ابزار مدیریت بازار ارز متناسب با آن تغییر نکند؟
تتر؛ فقط یک رمزارز نیست
برای بخش قابل توجهی از فعالان بازار ایران، قیمت تتر به یکی از شاخص‌های لحظه‌ای سنجش ارزش دلار تبدیل شده است.
اهمیت مسئله دقیقاً همین‌جاست.

در گذشته ممکن بود با مدیریت عرضه اسکناس، حواله درهم یا تحولات بازارهای منطقه‌ای، بخشی از انتظارات بازار ارز را کنترل کرد؛ اما اکنون بازاری وجود دارد که شبانه‌روزی فعال است و تغییرات قیمت آن ظرف چند دقیقه در تلفن همراه میلیون‌ها نفر قابل مشاهده است.
بنابراین حتی اگر بانک مرکزی در بازار رسمی اقدام مناسبی انجام دهد، ممکن است همزمان موج دیگری در فضای آنلاین شکل بگیرد و انتظارات را در جهت مخالف حرکت دهد.
بولتن نیوز معتقد است بانک مرکزی باید تتر و بازار رمزارز را رسماً به یکی از متغیرهای سیاست‌گذاری و پایش بازار ارز تبدیل کند.
پیشنهاد اول؛ اتاق رصد ۲۴ ساعته «ریال ـ تتر ـ دلار»
بانک مرکزی باید سامانه‌ای ایجاد کند که به‌صورت شبانه‌روزی حجم معاملات، عمق بازار، فاصله خرید و فروش، تغییرات ناگهانی قیمت و جریان‌های غیرعادی در بازارهای ریالی رمزارز را رصد کند.
هدف، تعیین دستوری قیمت تتر نیست.
هدف این است که سیاست‌گذار بداند قیمت دلار در فضای دیجیتال چگونه، با چه حجمی و تحت تأثیر چه جریان‌هایی شکل می‌گیرد.
اگر یک جهش قیمتی با حجم واقعی و گسترده معاملات همراه باشد، معنایی دارد و اگر همان جهش در بازاری کم‌عمق و با تعداد محدودی سفارش ایجاد شده باشد، معنای دیگری خواهد داشت.
پیشنهاد دوم؛ صرافی‌های رمزارزی را کور نکنید؛ شفاف کنید

یکی از اشتباهات احتمالی می‌تواند برخورد صرفاً مسدودکننده با صرافی‌های داخلی باشد.
اگر فعالیت اقتصادی از بسترهای شفاف داخلی به کانال‌های ناشناس، معاملات فردبه‌فرد یا پلتفرم‌های خارجی منتقل شود، قدرت نظارتی بانک مرکزی نیز کاهش پیدا خواهد کرد.
راه جایگزین، تنظیم‌گری سخت‌گیرانه همراه با حفظ بازار شفاف داخلی است.
صرافی‌های بزرگ داخلی می‌توانند موظف شوند اطلاعات تجمیعی و غیرشخصی مربوط به حجم معاملات، عمق سفارش‌ها، جریان ورود و خروج ریال و رفتارهای غیرعادی بازار را در اختیار نهاد ناظر قرار دهند.
پیشنهاد سوم؛ معامله غیرعادی را از «قیمت واقعی» تفکیک کنید
یکی از آسیب‌های بازارهای آنلاین آن است که گاهی آخرین معامله انجام‌شده، بدون توجه به حجم و عمق بازار، تبدیل به عدد مرجع در شبکه‌های اجتماعی و کانال‌های قیمت‌گذاری می‌شود.
بانک مرکزی و نهادهای ناظر باید سازوکاری ایجاد کنند که مشخص شود قیمت اعلامی حاصل یک بازار عمیق است یا نتیجه معاملات محدود و هیجانی.
این مسئله در ساعات کم‌معامله، تعطیلات و هنگام انتشار اخبار سیاسی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
پیشنهاد چهارم؛ ایران به یک مرجع قیمت ۲۴ ساعته نیاز دارد
این شاید مهم‌ترین بخش پیشنهاد بولتن نیوز باشد.
تا زمانی که فعال اقتصادی ایرانی برای فهمیدن ارزش لحظه‌ای ارز مجبور باشد ابتدا نرخ تتر یا قیمت بازارهای بیرونی را نگاه کند، بخشی از مرجعیت قیمت‌گذاری از اختیار سیاست‌گذار داخلی خارج خواهد بود.
بانک مرکزی باید یک بازار قانونی، شفاف، عمیق و قابل اعتماد برای کشف قیمت ایجاد کند که توان رقابت با مرجعیت بازارهای غیررسمی و دیجیتال را داشته باشد.

بازار را نمی‌توان با دستور مجبور کرد یک عدد را باور کند؛ اما می‌توان مرجعی ساخت که به دلیل عمق، حجم معاملات و امکان واقعی معامله، عدد آن برای فعال اقتصادی معتبرتر باشد.
پیشنهاد پنجم؛ عملیات ارزی و مدیریت انتظارات همزمان شود
تزریق ارز بدون مدیریت انتظارات ممکن است تنها منابع بانک مرکزی را مصرف کند.
از طرف دیگر، عملیات رسانه‌ای بدون پشتوانه واقعی عرضه ارز نیز دوام چندانی ندارد.
بنابراین سیاست جدید باید سه جزء را همزمان درگیر کند:
عرضه واقعی ارز + مدیریت بازار دیجیتال + مدیریت انتظارات.
هر زمان فشار غیرعادی روی بازار شکل گرفت، سیاست‌گذار باید بتواند منشأ حرکت را تشخیص دهد و متناسب با آن اقدام کند؛ نه اینکه برای هر افزایش قیمتی یک نسخه واحد بپیچد.
یک هشدار؛ با تتر نمی‌توان تمام مشکلات ریال را توضیح داد
بولتن نیوز در عین ارائه این پیشنهاد تأکید می‌کند که تتر علت همه افزایش‌های نرخ دلار نیست.
رشد نقدینگی، تورم، کسری بودجه، محدودیت دسترسی به منابع ارزی، میزان بازگشت ارز صادراتی، تراز تجاری و تحولات سیاسی و امنیتی همچنان از عوامل بنیادی بازار ارز هستند.
اگر این عوامل اصلاح نشوند، مدیریت بازار رمزارز به‌تنهایی قادر به تثبیت پایدار ارزش پول ملی نخواهد بود.
اما عکس این گزاره نیز قابل تأمل است:
نادیده گرفتن بازاری که شبانه‌روز در حال تولید سیگنال قیمتی برای دلار است نیز دیگر قابل دفاع نیست.
پیشنهاد بولتن نیوز؛ به‌جای جنگ با معلول، زمین بازی را تغییر دهید
بانک مرکزی یک بار این سناریو را به‌صورت کارشناسی و محدود آزمایش کند:
بازار تتر ـ ریال را شبانه‌روزی رصد کند، عمق واقعی معاملات را بسنجد، رفتارهای غیرعادی را شناسایی کند، داده‌های صرافی‌های داخلی را تجمیع کند و همزمان مرجع داخلی کشف قیمت ارز را تقویت نماید.
سپس نتیجه را اندازه‌گیری کند.
اگر سهم تتر در شکل‌دهی انتظارات ارزی ناچیز است، داده‌ها آن را نشان خواهند داد؛ اما اگر مشخص شود تغییرات این بازار در جهش‌های دلار نقش قابل توجهی دارد، بانک مرکزی یک ابزار مهم را سال‌ها نادیده گرفته است.
پرسش پایانی بولتن نیوز از بانک مرکزی ساده است:
وقتی بازار ارز ایران دیگر فقط در چهارراه استانبول، هرات، سلیمانیه و دبی قیمت نمی‌خورد و بخشی از نبض آن به تلفن همراه مردم منتقل شده است، آیا زمان آن نرسیده که سیاست ارزی کشور نیز وارد قرن بیست‌ویکم شود؟
بانک مرکزی نباید فقط برای پایین آوردن قیمت دلار تلاش کند؛ باید مرجع تعیین‌کننده قیمت دلار را نیز به داخل اقتصاد ایران بازگرداند.