صنعت بیمه در زندگی همه هست؛ اما مردم از پشت پرده پول‌هایشان چه می‌دانند؟

گروه اقتصادی از بیمه شخص ثالث و بدنه خودرو گرفته تا درمان تکمیلی، عمر، مسئولیت، آتش‌سوزی و حوادث، صنعت بیمه به بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی اقتصادی مردم تبدیل شده است؛ صنعتی که در سال ۱۴۰۳ حدود ۴۴۰ هزار میلیارد تومان حق‌بیمه تولید کرده و نزدیک ۲۵۸ هزار میلیارد تومان خسارت پرداخته است، اما بخش بزرگی از جامعه هنوز نمی‌داند شاخص‌هایی مانند توانگری مالی، ذخایر فنی، نسبت خسارت و درآمد سرمایه‌گذاری شرکت بیمه چه ارتباط مستقیمی با پول و حقوق او دارد.

به گزارش بولتن نیوز، شاید کمتر خانواده‌ای در ایران باشد که به شکلی با صنعت بیمه سروکار نداشته باشد؛ اما paradox بزرگ اینجاست که یکی از فراگیرترین صنایع مالی کشور، همچنان برای بسیاری از مردم یکی از ناشناخته‌ترین آنهاست.
مردم بیمه‌نامه می‌خرند، حق‌بیمه پرداخت می‌کنند و هنگام حادثه برای دریافت خسارت به شرکت بیمه مراجعه می‌کنند؛ اما چند نفر هنگام انتخاب شرکت بیمه می‌پرسند توانگری مالی این شرکت چقدر است؟ نسبت خسارت آن چیست؟ منابع حاصل از حق‌بیمه‌ها چگونه سرمایه‌گذاری می‌شود؟ ذخایر شرکت برای تعهدات آینده چه میزان است و سود شرکت از عملیات بیمه‌گری حاصل شده یا از سرمایه‌گذاری؟
ابعاد مالی بازار نشان می‌دهد این پرسش‌ها دیگر تخصصی و متعلق به حسابداران و فعالان بورس نیست. آمار سال ۱۴۰۳ از حدود ۴۴۰ همت حق‌بیمه تولیدی و ۲۵۸ همت خسارت پرداختی حکایت دارد؛ حق‌بیمه تولیدی نیز نسبت به سال قبل ۵۷.۲ درصد افزایش یافته است. البته رشد ریالی در اقتصاد تورمی را نمی‌توان به‌تنهایی معادل توسعه واقعی بازار بیمه دانست.
بیمه کارآفرین؛ یک نمونه برای دیدن آنچه مردم کمتر می‌بینند
نگاهی به خلاصه تصمیمات مجمع عمومی سالانه بیمه کارآفرین، نمونه مناسبی از اطلاعاتی است که در سامانه‌های رسمی منتشر می‌شود اما عمدتاً از دید بیمه‌گذاران عادی دور می‌ماند.
بر اساس سند منتشرشده در کدال، صورت‌های مالی بیمه کارآفرین برای سال مالی منتهی به ۳۰ اسفند ۱۴۰۳ در مجمع بررسی و تصویب شده است.
سود خالص شرکت ۱۴ میلیون و ۲۹۹ هزار و ۳۹۹ میلیون ریال، معادل حدود ۱۴۳۰ میلیارد تومان اعلام شده و سود قابل تخصیص نیز به بیش از ۱۵ هزار میلیارد ریال رسیده است.
سود خالص هر سهم ۷۹۴ ریال بوده، اما مجمع ۲۲۰ ریال سود نقدی برای هر سهم تصویب کرده است. پس از اعمال مصوبات مجمع نیز حدود ۹ هزار و ۲۹ میلیون میلیون ریال سود انباشته باقی می‌ماند.
این ارقام لزوماً محل ایراد نیستند؛ اتفاقاً نگهداری بخشی از سود در یک شرکت بیمه می‌تواند برای افزایش سرمایه، تقویت توان مالی و ظرفیت پذیرش ریسک ضروری باشد.
اما سؤال رسانه دقیقاً از همین‌جا شروع می‌شود:
این منابع در ادامه کجا و چگونه به کار گرفته خواهند شد و در نهایت چه اثری بر امنیت بیمه‌گذار و سهامدار خواهند داشت؟
حق حضور دو برابر شد؛ پاداش هیئت‌مدیره هم افزایش یافت
بخش دیگری از مصوبات مجمع نیز قابل توجه است.
حق حضور اعضای غیرموظف هیئت‌مدیره از ۶۰ میلیون ریال در سال قبل به ۱۲۰ میلیون ریال افزایش یافته است. پاداش هیئت‌مدیره نیز از ۲۲ هزار میلیون ریال به ۳۵ هزار میلیون ریال رسیده و حق حضور اعضای هیئت‌مدیره در کمیته‌های تخصصی از ۵۰ میلیون به ۸۰ میلیون ریال افزایش پیدا کرده است.
افزایش این پرداخت‌ها به خودی خود اثبات‌کننده تخلف یا سوءمدیریت نیست، اما یک پرسش کاملاً مشروع ایجاد می‌کند:
افزایش دریافتی مدیران با چه میزان افزایش بهره‌وری، کیفیت خدمات، سرعت پرداخت خسارت، رضایت بیمه‌گذاران و بهبود عملکرد عملیاتی شرکت همراه بوده است؟
شفافیت واقعی زمانی اتفاق می‌افتد که بیمه‌گذار بتواند پاسخ چنین پرسشی را نیز به سادگی مشاهده کند.
«مسئولیت اجتماعی: صفر»؛ عددی که نیازمند توضیح است
در صفحه سوم همین سند نیز مقابل عنوان «هزینه‌های مسئولیت اجتماعی» عدد صفر درج شده است.
این عدد به تنهایی اثبات نمی‌کند که شرکت هیچ فعالیت اجتماعی نداشته؛ ممکن است اقداماتی در قالب حسابداری یا سرفصل‌های دیگری ثبت شده باشد. اما برای مجموعه‌ای که فعالیت اصلی آن با امنیت اقتصادی، سلامت، حادثه و زندگی مردم ارتباط مستقیم دارد، ثبت صفر در این سرفصل حداقل نیازمند توضیح است.
مردم هنگام خرید بیمه چه چیزی را مقایسه می‌کنند؟
مسئله اساسی صنعت بیمه شاید همین‌جا باشد.
مردم هنگام خرید بیمه معمولاً قیمت، تخفیف و شرایط پرداخت را می‌بینند؛ در حالی که قدرت واقعی یک شرکت بیمه در زمان فروش بیمه‌نامه مشخص نمی‌شود، بلکه روزی مشخص می‌شود که باید تعهد چندصد میلیونی یا چندمیلیاردی خود را اجرا کند.

در هشت‌ماهه سال ۱۴۰۳ نیز درمان، شخص ثالث و مازاد، زندگی، بدنه خودرو و مسئولیت روی هم ۸۷.۶ درصد حق‌بیمه بازار را تشکیل می‌دادند؛ نشانه‌ای روشن از اینکه بیمه مستقیماً با زندگی روزمره خانوارها و بنگاه‌ها گره خورده است.
اما بیمه‌گذار باید بتواند قبل از خرید پاسخ چند سؤال ساده را بفهمد: شرکت موردنظر چه سطحی از توانگری مالی دارد؟ نسبت خسارت آن چقدر است؟ چه مقدار خسارت معوق دارد؟ منابعش را کجا سرمایه‌گذاری کرده؟ وضعیت شکایات بیمه‌گذاران چگونه است؟ و مهم‌تر از همه، در زمان خسارت چقدر سریع و کامل به تعهدات خود عمل می‌کند؟
رشد ۵۷ درصدی الزاماً به معنی توسعه ۵۷ درصدی نیست
یک نکته مهم دیگر نیز نباید در هیاهوی اعداد گم شود.
رشد حق‌بیمه تولیدی در سال ۱۴۰۳ حدود ۵۷ درصد بوده است؛ اما افزایش مبلغ ریالی بیمه‌نامه‌ها در شرایط تورمی الزاماً به معنی آن نیست که مردم ۵۷ درصد بیشتر یا بهتر بیمه شده‌اند. حتی در گزارش‌های آماری بیمه مرکزی نیز تصریح شده که تورم می‌تواند نقش مهمی در افزایش حق‌بیمه داشته باشد.
بنابراین سؤال واقعی این نیست که:
صنعت بیمه چند درصد بزرگ‌تر شده است؟
سؤال مهم‌تر این است:
مردم چقدر بیشتر «بیمه شده‌اند» و چقدر فقط «بیشتر پول بیمه داده‌اند»؟
این تفاوت می‌تواند یکی از مهم‌ترین معیارهای ارزیابی عملکرد صنعت باشد.
صنعت بیمه به یک «نهضت شفاف‌سازی عمومی» نیاز دارد
صورت‌های مالی، گزارش حسابرس، نسبت‌های توانگری و اطلاعات فنی شرکت‌های بیمه منتشر می‌شود، اما انتشار اطلاعات با قابل فهم بودن اطلاعات برای مردم یکسان نیست.
صنعتی که صدها هزار میلیارد تومان از منابع مردم و بنگاه‌ها را مدیریت می‌کند باید بتواند کارنامه هر شرکت را به زبان ساده مقابل بیمه‌گذار قرار دهد؛ همان‌طور که مردم قیمت بیمه‌نامه را مقایسه می‌کنند، باید امکان مقایسه توانگری مالی، سرعت پرداخت خسارت، شکایت مشتریان، کیفیت پاسخگویی و عملکرد سرمایه‌گذاری شرکت‌ها را نیز داشته باشند.
پرونده بیمه کارآفرین فقط یک نمونه است و اعداد این مجمع به تنهایی مبنای قضاوت درباره عملکرد کلی شرکت نیست. برای چنین داوری‌ای باید صورت‌های مالی، گزارش حسابرس، ذخایر فنی، ترکیب پرتفوی و عملکرد چندساله شرکت نیز بررسی شود.
اما همین نمونه یک سؤال بسیار بزرگ‌تر را مقابل صنعت بیمه قرار می‌دهد:
صنعتی که تقریباً با زندگی همه مردم ایران سروکار دارد، چرا هنوز برای بخش بزرگی از همان مردم ناشناخته است؟
و شاید وقت آن رسیده باشد که مردم بدانند از هر ۱۰۰ تومان حق‌بیمه‌ای که می‌پردازند، چه مقدار صرف خسارت می‌شود، چه میزان برای تعهدات آینده ذخیره می‌شود، چه مقدار هزینه اداره شرکت است و چه میزان نهایتاً به سود تبدیل می‌شود.
این همان شفافیتی است که می‌تواند بیمه‌گذار را از یک «پرداخت‌کننده حق‌بیمه» به یک مشتری آگاه و مطالبه‌گر تبدیل کند.