از اشغال چندساعته تا بازدارندگی فراقارهای؛ روایت صعودی که معادلات استعماری را به چالش کشید

گروه بین الملل در تازهترین اظهارنظر راهبردی، یاسمین میزر، سردبیر نشریه کریتیک و پژوهشگر ارشد دانشگاه آکسفورد، هشدار داد که در صورت ادامه مشارکت نظامی انگلیس در جنگهای منطقهای، ایران نهتنها توانایی پاسخگویی، بلکه ظرفیت ضربهزدن به خاک این کشور را دارد. این سخنان که بازتاب گستردهای در محافل سیاسی و رسانهای داشت، بار دیگر نگاهها را به تحول شگرف معادلات قدرت در غرب آسیا معطوف کرد.

به گزارش بولتن نیوز اما آنچه این هشدار را از یک تحلیل سیاسی صرف فراتر میبرد، خاطره تاریخیای است که در اذهان ایرانیان نقش بسته است؛ روزگاری نهچندان دور که در جنگ جهانی دوم، ارتشهای متفقین ظرف تنها چند ساعت، شمال و جنوب ایران را اشغال کردند و کشور را به صحنه رقابت ابرقدرتهای آن روزگار بدل ساختند. آن دوران، نماد نفوذپذیری و ضعف در برابر اراده بیگانگان به شمار میرفت.

با این حال، نقطه عطف این روایت، انقلاب اسلامی و خون شهدایی است که به باور بسیاری، نهتنها استقلال سیاسی را بازآفرید، بلکه بستر بازدارندگی فعال را در حوزه نظامی و امنیتی فراهم آورد. از موشکهای دوربرد تا توان پهپادی و فناوریهای هوافضا، امروز ایران به کشوری تبدیل شده که تحلیلگران غربی، از جمله میزر، آن را در جایگاه یک بازیگر فرامنطقهای با قابلیت «ضربه متقابل» ارزیابی میکنند.

این تغییر وضعیت، تنها یک پیشرفت فنی یا تسلیحاتی نیست؛ بلکه بازتعریف هویتی است که در آن، «ضعف تاریخی» جای خود را به «قدرت چانهزنی» داده است. سخنان اخیر پژوهشگر آکسفورد، اگرچه از منظر یک ناظر خارجی مطرح شده، اما درونمایهای از اذعان به واقعیت جدیدی را حمل میکند: ایران امروز، دیگر کشورِ اشغالپذیرِ دیروز نیست و هرگونه ماجراجویی نظامی، هزینههایی فراتر از محاسبات سنتی برای مهاجمان به همراه خواهد داشت.

با این حال، کارشناسان تأکید دارند که این توانمندی، نه به معنای گرایش به تنش، بلکه ابزاری برای بازدارندگی و حفظ امنیت منطقهای است. خون شهدا و میراث انقلاب، در این روایت، سرمایهای نمادین و راهبردی تلقی میشود که مرزهای «نمیتوانیم» را به «میتوانیم» بدل کرده و معادلاتی را رقم زده که حتی در محافل آکادمیک غرب نیز انکارناپذیر مینماید.

آنچه از ترکیب اظهارات میزر و واکنشهای داخلی برمیآید، تصویر روشنی از گذار تاریخی ایران است؛ گذاری که در آن، خاطره اشغال چندساعته، جای خود را به هشدارهایی درباره پاسخگویی فراقارهای داده است. این همان میراثی است که به باور بسیاری، وارثان انقلاب اسلامی آن را نه در شعار، که در سامانههای موشکی و معادلات نظامی به اثبات رساندهاند.