تلاقی شوک‌های ژئوپلیتیک با کارنامه‌های خیره‌کننده کدال؛ جبهه صنعت در برابر ناترازی و جنگ تاب می‌آورد؟

گروه اقتصادی: در آخرین روز از تیرماه سال ۱۴۰۵، بخش معدن و صنایع معدنی ایران خود را در میانه یک طوفان تمام‌عیار ساختاری و ژئوپلیتیکی می‌یابد؛ تلاقی کم‌سابقه‌ای از تهدیدهای فیزیکی فرامرزی، بحران‌های حاد ناترازی انرژی و در عین حال، فوران سودآوری در گزارش‌های سه ماهه بهار که روی سامانه کدال خودنمایی می‌کنند. تالار شیشه‌ای بورس تهران در جریان معاملات امروز با افت اندک ۳,۴۵۵ واحدی شاخص کل (منفی ۰.۰۷ درصد) مواجه شد و در سطح ۴ میلیون و ۸۸۴ هزار و ۹۶ واحد آرام گرفت. اما این نمای ظاهری سرخ، واگرایی عمیقی را با باطن سبز بازار نشان می‌دهد؛ جایی که شاخص کل هم‌وزن با رشد ۹,۳۸۶ واحدی (معادل ۰.۷ درصد افزایش) به محدوده ۱ میلیون و ۳۵۶ هزار و ۱۰۹ واحد رسید که از اقبال چشمگیر سرمایه‌گذاران به نمادهای کوچک و متوسط زنجیره معدن حکایت دارد.

به گزارش بولتن نیوز، در همین حال، تداوم تنش‌های نظامی فرامرزی و حملات ایذایی به زیرساخت‌های حیاتی انرژی و صنعتی در پهنه جنوبی کشور، قیمت نفت برنت را به کانال ۹۳.۶ دلار سوق داده و بهای جهانی طلا را در اوجی بی‌سابقه به ۴,۱۱۷ دلار در هر اونس رسانده است. این تلاطم‌های فرامرزی در کنار صعود مداوم نرخ فروش دلار حواله نیما به مرز ۱۵۰,۹۱۵ تومان، صادرکنندگان بزرگ صنایع معدنی را با چالش‌های ترخیص گمرکی، بازگشت ارز تعهد شده و البته جهش قیمت پایه‌ای محصولات در بورس کالا مواجه کرده است. از سوی دیگر، زیان ناشی از ناترازی انرژی که اکنون از ۴۰۰ هزار میلیارد تومان فراتر رفته، بار دیگر زنگ خطر را برای پایداری زنجیره‌های ارزش ذوب و احیا به صدا درآورده است.

مرکز پایش اقتصاد معدن و سرمایه‌گذاری ایران در این گزارش تحلیلی، با بررسی جامع صورت‌های مالی کدال، روندهای بورس کالا، داده‌های وزارتخانه‌های صمت و نیرو و بازارهای جهانی، به کالبدشکافی دقیق این تحولات پرداخته و چشم‌انداز پیش روی فعالان اقتصادی، سیاست‌گذاران و سرمایه‌گذاران را ترسیم می‌کند. این گزارش با رویکردی داده‌محور و روایت‌گونه، تلاش دارد تا فراتر از اخبار روزانه، محرک‌های ساختاری اقتصاد معدن ایران را در این مقطع حساس تحلیل نماید.

بازیابی در دل آتش؛ کالبدشکافی شوک ژئوپلیتیک و بازسازی جهادی زیرساخت‌ها

بزرگ‌ترین شوک فیزیکی به زنجیره فولاد ایران در ماه‌های اخیر، حملات مستقیم و ناجوانمردانه به مجتمع‌های فولاد مبارکه اصفهان و فولاد خوزستان بود که به طور موقت نیروگاه برق و کارگاه‌های ناحیه فولادسازی این دو غول صنعتی را هدف قرار داد. این حملات که با هدف فلج کردن شریان‌های ارزی و قطع ستون فقرات تولید ملی طراحی شده بود، به سرعت با واکنش جهادی و تشکیل ستادهای ویژه بازسازی خنثی شد. بر اساس گزارش‌های واصله از ناظران فنی، کوره ذوب فولاد مبارکه پس از ۴۵ روز بازسازی شبانه‌روزی با موفقیت به مدار تولید بازگشت. همچنین در جریان بازدیدهای نظارتی اواخر تیرماه ۱۴۰۵، بازسازی بخش‌های آسیب‌دیده نیروگاه سیکل ترکیبی ۹۱۴ مگاواتی فولاد مبارکه و مگامدول‌های احیای مستقیم شهید خرازی وارد مراحل نهایی خود شد.

در استان خوزستان نیز نشست‌های فوق‌العاده با حضور معاون اجرایی رئیس‌جمهور، وزیر نیرو و مدیرعامل شرکت فولاد خوزستان تشکیل شد تا برنامه‌ریزی برای جبران سریع خسارت‌ها و بازگشت کامل ۱۷ هزار نیروی متخصص این مجموعه به جبهه تولید نهایی شود. انجمن تولیدکنندگان فولاد آلیاژی ایران طی نامه‌ای به وزرای صمت و نیرو خواستار معافیت صنایع فولادی و آلیاژی از هرگونه محدودیت مصرف برق برای عبور از این شرایط حساس شد.

این رویداد از منظر تحلیل اقتصادی نشان داد که آسیب‌پذیری فیزیکی صنایع مادر، ریسک سیستماتیک شدیدی را بر کل اقتصاد ملی تحمیل می‌کند؛ چرا که فولاد مبارکه و فولاد خوزستان تامین‌کننده بخش عمده‌ای از ورق‌های صنعتی و شمش‌های ساختمانی کشور هستند. از دیدگاه ارزش‌گذاری بازار سرمایه، ثبات در تولید مجدد این دو نماد بزرگ (فولاد و فخوز)، نقش کلیدی در مهار انتظارات تورمی بازار آهن‌آلات دارد. بازندگان این شوک ژئوپلیتیکی، دلالانی بودند که بر روی توقف بلندمدت تولید فولاد و صعود نجومی نرخ میلگرد شرط‌بندی کرده بودند؛ در حالی که برندگان اصلی، پیمانکاران بازسازی داخلی، شرکت‌های بومی‌سازی قطعات و هلدینگ‌های سرمایه‌گذاری بودند که از کف‌های قیمتی سهام فولادی برای افزایش پرامید پرتفوی خود بهره بردند.

در جدول زیر، آخرین قیمت‌های معاملاتی شمش، آهن اسفنجی و مقاطع فولادی در بازار داخلی و بورس کالا به همراه وضعیت نوسان آن‌ها ارائه شده است:

تازیانه ناترازی ۴۰۰ همتی انرژی بر رقابت‌پذیری فولادسازان

یکی دیگر از چالش‌های عمیق و فرساینده این روزهای صنایع معدنی، تشدید محدودیت‌های توزیع برق در فصل تابستان است. بر اساس آمارهای انجمن‌های صنفی، قطعی برق کارخانجات فولاد و آلومینیوم به دو روز در هفته افزایش یافته است که این امر برنامه‌ریزی‌های کلان سالانه تولید را به شدت مختل می‌کند. زیان مستقیم و غیرمستقیم ناشی از ناترازی برق و گاز در زنجیره صنایع معدنی کشور اکنون به رقم سرسام‌آور ۴۰۰ هزار میلیارد تومان (۴۰۰ همت) تجاوز کرده است. اعتراض شدید صمت و تشکل‌های بخش خصوصی سبب شد تا رئیس‌جمهور صراحتاً دستور اولویت‌دهی به تامین برق تولید و عدم قطع برق صنایع کوچک را صادر کند؛ چرا که تاب‌آوری و جریان نقدینگی این واحدها در مواجهه با قطعی‌های طولانی‌مدت به سرعت گسسته می‌شود.

از جنبه تحلیل سیاست‌گذاری و اقتصادی، وزارت صمت و نیرو با امضای توافقی مقرر کردند که با اولویت‌بخشی به واحدهای داخلی، صادرات برق در شرایط اوج بار متوقف شود تا پایداری شبکه صنعتی حفظ گردد. اما مشکل ریشه‌ای‌تر در بخش قیمت‌گذاری نهفته است؛ رئیس ایمیدرو با انتقاد شدید از اجبار صنایع به ساخت نیروگاه‌های اختصاصی اعلام کرد که بهای برق صنعتی در ایران تحت مکانیزم‌های بورس انرژی و بازار آزاد برق سبز، تا ۱۵ برابر گران‌تر از تعرفه‌های خانگی محاسبه می‌شود. برق آزاد در روزهای اوج بار از مرز ۱۲۰,۰۰۰ ریال به ازای هر کیلووات ساعت فراتر رفته است، در حالی که قیمت پایه فیزیکی برق کمتر از ۵,۰۰۰ ریال است. این جهش سرسام‌آور هزینه‌ها، سهم انرژی را در بهای تمام‌شده شمش فولادی تا ۴ برابر افزایش داده و حاشیه سود فولادسازان الکتریکی را به شدت منقبض کرده است.

در این میان، هلدینگ‌هایی برنده هستند که پیشتر در بخش نیروگاهی سرمایه‌گذاری کرده و زنجیره تامین خود را تا حدی خودکفا ساخته‌اند؛ نظیر فولاد خوزستان که با تملک نیروگاه ۵۴۰ مگاواتی سیکل ترکیبی سبزوار، گامی بلند در جهت رهایی از وابستگی به شبکه سراسری برداشته است. بازندگان اصلی این روند، ذوب‌آهن‌های کوچک القایی و کارخانجات نورد مستقلی هستند که توانایی مالی لازم برای خرید برق‌های گران‌قیمت بازار آزاد یا احداث نیروگاه‌های خورشیدی را ندارند و شوک‌های پی‌درپی قطع ناگهانی برق، تجهیزات و کوره‌های آن‌ها را با خطرات فنی و انفجار روبه‌رو می‌سازد.

طوفان سودآوری در تالار شیشه‌ای؛ انفجار خاموش بهار ۱۴۰۵ در آینه کدال

تضاد عجیب اقتصاد معدنی ایران زمانی آشکار می‌شود که از فضای فیزیکی کارخانه‌ها به تالار بورس تهران و صورت‌های مالی سه ماهه بهار منتقل شویم. انتشار گزارش‌های فصلی روی سامانه کدال نشان می‌دهد که هلدینگ‌های بزرگ معدنی، علیرغم تمامی فشارهای ناترازی و تنش‌های منطقه‌ای، حماسه‌ای از سودآوری را ثبت کرده‌اند.

شرکت فولاد هرمزگان جنوب (هرمز) با انتشار گزارش سه ماهه منتهی به خرداد ۱۴۰۵، تمامی تحلیل‌ها را به چالش کشید؛ این واحد تجاری توانست ۲۳,۲۹۱ میلیارد تومان درآمد عملیاتی شناسایی کند که در مقایسه با دوره مشابه سال قبل رشد ۹۷ درصدی نشان می‌دهد. نکته حیرت‌انگیز، سود عملیاتی ۶,۷۷۶ میلیارد تومانی هرمز است که جهش خیره‌کننده ۸۲۳ درصدی را نسبت به بهار سال گذشته به ثبت رسانده است. سود خالص شرکت نیز با صعودی چشمگیر از ۳۷۰ میلیارد تومان به ۴,۱۷۰ میلیارد تومان افزایش یافت تا به ازای هر سهم ۲۹۹ ریال سود در یک فصل محقق شود.

همچنین شرکت آهن و فولاد غدیر ایرانیان (فغدیر) با ثبت حاشیه سود عملیاتی ۲۰ درصدی، فاصله‌ای معنادار با میانگین ۱۲.۸ درصدی صنعت ثبت کرد و مجمع عمومی آن تصویب نمود که از ۳,۸۰۰ میلیارد تومان سود دوره جاری، ۳,۲۰۰ میلیارد تومان سود نقدی مستقیماً بین سهامداران توزیع شود. در همین حال، غول‌های بالادستی یعنی شرکت معدنی و صنعتی چادرملو (کچاد) با ثبت سود خالص ۱۴ همتی در عملکرد شش‌ماهه و شرکت معدنی و صنعتی گل‌گهر (کگل) با صادرات گسترده و فروش ۶۷.۵ همتی تا پایان بهار (رشد ۱۳۹.۸ درصدی)، تداوم پویایی بالادست زنجیره را بیمه کرده‌اند.

از جنبه تحلیل بازار سرمایه، این گزارش‌های درخشان به عنوان تکیه‌گاهی مستحکم مانع از ریزش‌های شدید بازار در مواجهه با اخبار منفی سیاسی شدند. اگرچه امروز شاخص کل به دلیل شناسایی سودهای کوتاه‌مدت توسط برخی معامله‌گران در آستانه تعطیلات آخر هفته با افت جزئی ۳,۴۵۵ واحدی روبه‌رو شد و جریان خروج ۷۹۵ میلیارد تومانی پول حقیقی را تجربه کرد، اما رشد مداوم شاخص هم‌وزن نشان‌دهنده آن است که کلیت بازار ارزش ذاتی این سودسازی‌ها را درک کرده است. نسبت قدرت خرید به فروش حقیقی‌ها در سطح منفی ۱.۳۹ ایستاد که حاکی از غلبه موقت فروشندگان بزرگ برای تامین نقدینگی است، اما تحلیلگران بنیادی معتقدند که با فروکش کردن تنش‌های مرزی، بازار سهام پتانسیل جهش‌های قیمتی بزرگی را با لیدری نمادهای مس و فولاد داراست.

نوسانات ارز نیما و تنش‌های ژئوپلیتیک تجاری

سیاست ارزی حاکم بر کشور همچنان اثرگذارترین فاکتور بر قیمت‌های بورس کالا و تراز صادراتی صنایع معدنی است. در روزهای پایانی تیرماه، نرخ رسمی فروش هر دلار در سامانه نیما با شیب ملایم روزانه (افزایش ۲,۲۶۵ ریالی) به مرز ۱۵۰,۹۱۵ تومان (۱,۵۰۹,۱۵۰ ریال) رسیده است. این سیاست که با هدف تک‌نرخی کردن ارز و ثبات بازار اتخاذ شده، فاصله دلار نیمایی با دلار بازار آزاد (که در حدود ۱۹۰,۰۰۰ تومان معامله می‌شود) را تا حدودی کاهش داده است. با این حال، به گفته اعضای کمیسیون اقتصادی مجلس، این روند تاکنون نتوانسته به اهداف ثبات کامل ارزی دست یابد؛ چرا که از زمان اجرای این طرح، نرخ‌های رسمی و آزاد هر دو دچار پرش‌های قیمتی شده و از سوی دیگر، به دلیل نقص‌های نظارتی در کارگروه‌های بازگشت ارز، بخش قابل توجهی از درآمدهای ارزی صادرکنندگان بخش خصوصی هنوز به سیستم تعهد تعبیه شده بازنگشته است.

از نظر تحلیل زنجیره ارزش و ریسک، افزایش نرخ دلار نیمایی به طور مستقیم قیمت پایه‌ای شمش و مقاطع فولادی را در بورس کالا افزایش می‌دهد، زیرا فرمول بورس کالا بر اساس ضرب قیمت جهانی بیلت در نرخ دلار نیمایی محاسبه می‌شود. این موضوع هزینه خرید مواد اولیه (مانند آهن اسفنجی و کنسانتره) را برای واحدهای پایینی زنجیره به شدت افزایش می‌دهد و به تورم ساختاری دامن می‌زند. با این حال، برای شرکت‌های بزرگی چون ملی صنایع مس ایران (فملی) که بیش از ۶ میلیارد دلار پروژه‌های جاری در دست ساخت دارند و بازدهی ۱۱۱ درصدی را در بورس تهران ثبت کرده‌اند، افزایش نرخ ارز صادراتی یک فرصت بزرگ جهت تامین منابع ریالی طرح‌های بزرگ و ثبت حاشیه‌های سود بی‌نظیر است.

در جدول زیر، آخرین قیمت‌های جهانی فلزات اساسی و کالاهای استراتژیک در بازارهای جهانی ارائه شده است که تاثیر مستقیم بر فرمول‌های قیمت‌گذاری بورس کالای ایران دارند:

شناسایی گلوگاه‌های فعال اقتصاد معدنی کشور

تحلیل عمیق شرایط جاری نشان می‌دهد که تداوم توسعه صنعتی در زنجیره ارزش فولاد، مس و آلومینیوم مستلزم مهار و رفع گلوگاه‌های زیرساختی و مقرراتی است. در جدول زیر، فعال‌ترین گلوگاه‌های شناسایی شده از سوی این مرکز به همراه جزئیات اقتصادی، متولیان دولتی و راهکارهای اجرایی ارائه شده است:

افق‌های نوین توسعه؛ شناسایی فرصت‌های یازده‌گانه در کانون‌های معدنی

بررسی‌های ساختاری نشان می‌دهد که فراتر از چالش‌های روزمره، پتانسیل‌های بی‌نظیری برای ارتقای جایگاه سرمایه‌گذاری در بخش معدن ایران وجود دارد. این فرصت‌ها به تفکیک بخش‌های کلیدی به شرح زیر تبیین می‌شوند:

فرصت‌های فلزی و معدنی (مس، فولاد، سنگ‌آهن، طلا، آلومینیوم و عناصر نادر خاکی)

●     مس (مسیر طلایی فلز سرخ): تقاضای جهانی مس به دلیل انقلاب خودروهای برقی و توسعه هوش مصنوعی در حال ثبت رکوردهای جدید است. پروژه کاتد خاتون‌آباد و طرح‌های جاری ۶ میلیارد دلاری شرکت ملی مس ایران، بهترین بستر برای ایجاد خوشه‌های تخصصی صنایع پایین‌دستی مس با ارزش افزوده بالا در پهنه کرمان و آذربایجان به شمار می‌روند.

●     فولاد (تغییر آرایش به سمت گریدهای خاص): با اشباع نسبی بازار شمش و مقاطع ساختمانی ساختاری، سرمایه‌گذاری روی ورق‌های آلیاژی ضدزنگ، فولادهای استنلس استیل با برندهای نوین چون تایتان، و ورق‌های الکتریکی خودرویی، فرصتی طلایی جهت انحصار بازار داخل و صادرات به بازارهای با تعرفه بالا ایجاد کرده است.

●     سنگ‌آهن (نهضت عمق‌بخشی به باطله‌ها): بازیابی باطله‌های معدنی هماتیت و باطله‌های کم‌عیار چادرملو و گل‌گهر با استفاده از تکنولوژی‌های نوین فلوتاسیون و جداسازی مغناطیسی، پتانسیل تولید گندله کشور را بدون نیاز به باز کردن پیت‌های جدید معدنی، تا ۱۰ میلیون تن در سال افزایش می‌دهد.

●     طلا (مقاوم‌ترین دارایی در برابر شوک‌ها): افزایش قیمت جهانی اونس طلا به بالای ۴,۱۰۰ دلار، توجیه اقتصادی معادن طلای ایران را چند برابر کرده است. تسریع در طرح‌های توسعه‌ای شرکت زرین فزر و تسهیل ورود بخش خصوصی به اکتشاف طلا، نرخ بازگشت سرمایه این بخش را به کمتر از دو سال کاهش داده است.

●     آلومینیوم (سرمایه‌گذاری روی کارخانه‌های آلیاژی): صعود جهانی بهای آلومینیوم به بالای ۳,۱۸۰ دلار، بازارهای هدف کشورهای همسایه را برای شمش آلومینیوم خلوص بالا بسیار جذاب ساخته است. توسعه واحدهای فرآوری پایین‌دستی آلومینیوم نظیر پروفیل‌های آلیاژی هوانوردی و صنایع پیشرفته خودرویی، حاشیه سود این صنعت را تا ۵۰ درصد افزایش می‌دهد.

●     عناصر نادر خاکی (REEs): بهره‌برداری از آنومالی‌های بزرگ ایران مرکزی به ویژه در پهنه سنگان و چغارت جهت استخراج نئودیمیوم و دیسپروزیوم، علاوه بر خنثی‌سازی تحریم‌های دسترسی به آهنرباهای صنعتی، موقعیت ژئوپلیتیک ایران را در زنجیره ارزش فناوری‌های نوین به شدت تقویت می‌کند.

فرصت‌های زیرساختی و توسعه‌ای (صادرات، سرمایه‌گذاری خارجی، بازار سرمایه، انرژی و فناوری)

●     صادرات (کریدورهای تجاری نوین): توافقات دوجانبه با اعضای اتحادیه اقتصادی اوراسیا و رشد ۳۳ درصدی واردات متقابل، پنجره جدیدی برای صادرات مقاطع ساختمانی و ورق‌های فولادی بدون مواجهه با دیوارهای تعرفه‌ای کشورهای غربی باز کرده است.

●     سرمایه‌گذاری خارجی (جذب سرمایه‌های شرقی): مدل‌های سرمایه‌گذاری مشترک با شرکت‌های بزرگ چینی و روسی در قالب قراردادهای ساخت، بهره‌برداری و واگذاری (BOT) در پهنه معدنی چابهار و سیستان، راه را برای ورود تکنولوژی‌های پیشرفته استخراج زیرزمینی هموار می‌سازد.

●     بازار سرمایه (صندوق‌های پروژه و اوراق مرابحه): بازار سرمایه بهترین بستر برای تامین منابع مالی پروژه‌های معطل مانده معدنی است. ایجاد صندوق‌های زمین و ساختمان معدنی و پذیرش شرکت‌های فرآوری کوچک در بازار نوآفرین فرابورس، جریان‌های بزرگ نقدینگی سرگردان جامعه را به سمت پیشران تولید هدایت می‌کند.

●     انرژی (سرمایه‌گذاری در برق سبز): ایجاد نیروگاه‌های خورشیدی و بادی اختصاصی توسط معادن بزرگ و فروش مازاد تولید در تابلوهای سبز بورس انرژی، علاوه بر تضمین عدم قطع برق کارخانه‌ها در تابستان، جریان درآمدی ثانویه و معاف از مالیات ارزشمندی را به همراه دارد.

●     فناوری (بومی‌سازی ماشین‌آلات کاغذ از سنگ): فناوری نوین ساخت ماشین‌آلات تولید کاغذ از سنگ آهنی بومی در ازنا، گامی شگرف جهت صیانت از محیط زیست، کاهش وابستگی به واردات پالپ چوب و ایجاد ارزش افزوده بسیار بالا از باطله‌های آهکی سنگ‌بری‌ها به شمار می‌رود.

سناریوهای پیش رو

مسیر پیش روی اقتصاد معدنی ایران در ماه‌های آینده تحت تاثیر دو متغیر کلیدی یعنی میزان پایداری شبکه انرژی کشور و سطح تنش‌های ژئوپلیتیکی، در قالب سه سناریوی محتمل قابل ترسیم است:

سناریوی اول: رونق تکنولوژیک در سایه تنش‌زدایی و ثبات انرژی (احتمال ۴۰ درصد)

در این سناریو، ارسال سیگنال‌های مثبت دیپلماتیک جهت دستیابی به راهکارهای مسالمت‌آمیز، منجر به تثبیت نرخ ارز در کانال‌های تعادلی و کاهش نااطمینانی‌های بازار سرمایه می‌شود. با اتمام موفقیت‌آمیز بازسازی مگامدول‌های احیا و نیروگاه اختصاصی فولاد مبارکه، روند تولید فیزیکی با تمام ظرفیت از سر گرفته شده و هماهنگی وزارت صمت و نیرو مانع از هرگونه قطعی برق در صنایع معدنی می‌گردد. در این سناریو، با رشد همزمان تقاضای بورس کالا و دسترسی روان به قطعات یدکی خارجی، بازدهی و سودآوری غول‌های بورسی جهش پایداری را تجربه خواهد کرد.

سناریوی دوم: فرسایش ناترازی و پایداری لایه‌ای تولید (احتمال ۵۰ درصد)

در این حالت، ناترازی شبکه برق و گاز به عنوان یک واقعیت ساختاری ادامه می‌یابد و صنایع همچنان با محدودیت دو روز در هفته دست‌وپنجه نرم می‌کنند. نرخ دلار نیما به حرکت صعودی ملایم خود به سمت نرخ آزاد ادامه می‌دهد تا جذابیت صادرات و حاشیه سود را در سطحی متوسط حفظ کند. حملات فیزیکی تکرار نمی‌شوند اما هزینه‌های بالای بیمه حمل بار دریایی و کرایه‌های سنگین حمل ریلی مانع از جهش صادراتی می‌گردد. شرکت‌های بزرگ با حاشیه سود کمتر اما باثبات (نظیر فغدیر با توزیع سود بالا) جذاب‌ترین دارایی‌های بازار سهام باقی می‌مانند.

سناریوی سوم: تشدید تحریم‌های یک‌جانبه و اختلال فیزیکی در لجستیک (احتمال ۱۰ درصد)

با بالا گرفتن مجدد درگیری‌های نظامی فرامرزی و آسیب احتمالی به زیرساخت‌های صادراتی بنادر جنوبی، زنجیره صادرات با ایست موقت روبه‌رو می‌گردد. در این سناریو، قطعی‌های گسترده برق به دلیل آسیب به نیروگاه‌های بزرگ، تولید شمش را به شدت کاهش داده و بورس کالا با شوک عرضه مواجه می‌شود. خروج نقدینگی از بازار سرمایه به سمت دارایی‌های فیزیکی نظیر طلا شتاب گرفته و بنگاه‌های کوچک معدنی به دلیل عدم دسترسی به نقدینگی و ناتوانی در پوشش هزینه‌های انرژی گران‌قیمت آزاد، در خطر تعطیلی و بیکاری کارگران قرار می‌گیرند.

جدول شاخص‌های روز

مرکز پایش اقتصاد معدن و سرمایه‌گذاری ایران بر مبنای برآیند آمارهای میدانی، متغیرهای اقتصاد کلان و روندهای معاملاتی بازارها، نمرات شاخص‌های هفت‌گانه معدنی را در روز ۳۱ تیر ۱۴۰۵ به شرح زیر محاسبه و ارزیابی می‌کند:

امتیازدهی نهایی و الگوهای تفسیری

میانگین کل شاخص‌های هفت‌گانه معدنی ایران در روز جاری نمره ۶۵ از ۱۰۰ را نشان می‌دهد. این نمره گویای آن است که پویایی‌های ساختاری و فاکتورهای مثبت بازارهای جهانی (شاخص جذابیت ۷۶ و بازار جهانی ۸۴) پایداری کلی زنجیره را در سطحی مطلوب نگه داشته‌اند و مانع از فروپاشی آن در اثر تازیانه‌های ناترازی انرژی (شاخص ۸۸) و ریسک‌های بالای سیاسی شده‌اند. جریان نقدینگی هوشمند بازار به جای فرار از بورس، در حال جابجایی درون‌گروهی به سمت شرکت‌هایی است که از حاشیه سود عملیاتی بالا و جریان نقدی ارزی مستقل برخوردارند.

جمع‌بندی تحلیلی نهایی

تحلیل جامع وضعیت اقتصاد معدن ایران در ۳۱ تیر ۱۴۰۵، گویای مقاومت قهرمانانه بخش تولید ملی در برابر طوفان شوک‌های فیزیکی و ناترازی‌های ساختاری است. بازگشت سریع کوره ذوب فولاد مبارکه به خط تولید و بازسازی جهادی نیروگاه اختصاصی آن، نشان داد که صنایع مادر کشور پتانسیل بالایی برای جذب ضربات سیستماتیک ژئوپلیتیک دارا هستند. گزارش‌های فوق‌العاده کدال، به ویژه جهش ۸۲۳ درصدی سود عملیاتی فولاد هرمزگان، مهر تاییدی بر این واقعیت است که ارزش ذاتی و حاشیه سود غول‌های معدنی به دلیل اهرم‌های قیمتی بورس کالا و جهش نرخ جهانی فلزات پایه، در سطحی ممتاز قرار دارد.

با این حال، تداوم این روند صعودی بدون برطرف کردن ریشه‌ای ناترازی‌های انرژی و اصلاح سیاست‌های ارزی بانک مرکزی، در میان‌مدت و بلندمدت رقابت‌پذیری صادراتی محصولات ایرانی را تهدید خواهد کرد. سیاست‌گذاران کشور باید دریابند که بستن موقت چشمان بر روی واقعیت‌های نرخ بازار آزاد ارز و اجبار صنایع به نیروگاه‌سازی با تعرفه‌های گران‌قیمت، راهکاری پایدار برای توسعه نیست و باید با ایجاد کریدورهای تسهیل‌شده ارزی و تکنولوژیک، مسیر ورود بخش خصوصی واقعی را به کلان‌پروژه‌های فرآوری باز کنند.

●     مهم‌ترین فرصت روز: گزارش‌های خیره‌کننده مالی سه ماهه بهار روی سامانه کدال (جهش سود خالص هرمز به ۴.۱۷ همت و حاشیه سود ۲۰ درصدی فغدیر) که نشان‌دهنده ارزندگی و کف‌سازی قوی بنیادی سهام فولادی در بازار سرمایه است.

●     مهم‌ترین تهدید روز: تداوم ناترازی حاد برق شبکه سراسری و افزایش خاموشی کارخانه‌ها به دو روز در هفته که منجر به از دست رفتن پتانسیل تولید فیزیکی و تحمیل خسارت‌های سنگین تعمیراتی به کوره ها می‌گردد.

●     مهم‌ترین ریسک سیاستی: فاصله نرخ فروش ارز تجاری نیما (۱۵۰ هزار تومان) با نرخ بازار آزاد (۱۹۰ هزار تومان) و تداوم مجادلات پیرامون آیین‌نامه‌های ارزی که انگیزه بازگشت ۱۰۰ درصدی ارزی صادرکنندگان را کاهش می‌دهد.

مهم‌ترین متغیر فردا: روند نوسان نرخ تتر و اونس جهانی طلا در واکنش به مواضع دیپلماتیک اعلامی و سیگنال‌های دریافتی از واشنگتن جهت حل دیپلماتیک بحران‌های خاورمیانه