تلاقی تنش‌های نظامی هرمز، رکوردشکنی دلار و بازآرایی مرزهای سودآوری در فصل مجامع ۱۴۰۵

گروه اقتصادی: اقتصاد پتروشیمی ایران در تلاقی تیرماه ۱۴۰۵، یکی از پیچیده‌ترین دوره‌های تاریخی خود را تجربه می‌کند؛ نقطه‌ای که در آن ریسک‌های ژئوپلیتیک خلیج فارس، جهش‌های ارزی داخلی و بحران‌های زیرساختی یوتیلیتی هم‌زمان فعال شده‌اند. تحولات روزهای اخیر در خلیج فارس، به ویژه ادعای مقامات کویتی مبنی بر حمله پهپادی به تأسیسات برقی و آب‌شیرین‌کن این کشور و تشدید درگیری‌های موشکی و هوایی میان ایران و ایالات متحده در امتداد سواحل جنوبی، بار دیگر امنیت ترانزیت انرژی را در تنگه هرمز با چالش مواجه کرده است. این تنش‌ها بهای نفت خام برنت را در آخرین روز معاملاتی هفته با جهش هفتگی ۱۳ درصدی به مرز ۸۶.۱۹ دلار در هر بشکه و نفت WTI را به ۸۰.۹۹ دلار رسانده است. التهابی که به شکل بی‌سابقه‌ای اسپرد کرک دیزل نسبت به برنت را به رکورد ۶۶.۲۵ دلار در هر بشکه سوق داده و هزینه‌های حمل‌ونقل دریایی و بیمه کشتی‌های صادراتی ایران را به شدت افزایش داده است.

به گزارش بولتن نیوز، هم‌زمان با نوسانات بازارهای جهانی، صنعت پتروشیمی ایران در بخش داخلی با انتشار گزارش ارزیابی اندیشکده اقتصاد مقاومتی تحت عنوان «ارزیابی آثار حمله به مناطق پتروشیمی ماهشهر و عسلویه» با واقعیت‌های تلخی روبرو شده است. این گزارش فاش می‌کند که به دلیل تمرکز افراطی خدمات جانبی (یوتیلیتی) در ابرمجتمع‌های محدودی نظیر فجر ۱ و ۲، مبین و دماوند، عملاً حدود ۷۵ درصد از کل ظرفیت تولید پتروشیمی ایران در معرض ریسک توقف دومینویی ناشی از قطع این سرویس‌ها قرار دارد. آسیب‌های وارده به زیرساخت‌های پالایشی پارس جنوبی، زنجیره تأمین میعانات گازی را با افت ۲۰۰ هزار بشکه‌ای در روز مواجه کرده و هاب‌های آروماتیک نوری و بوعلی سینا را که شریان تغذیه بیش از ۲۰ مجتمع پایین‌دستی هستند، تحت فشار شدیدی قرار داده است.

در این میان، تنها کاتالیزور تسکین‌دهنده صورت‌های مالی پتروشیمی‌ها، افزایش پرشتاب نرخ دلار حواله در سامانه نیما است که با عبور از مرز ۱۴۹,۶۰۰ تومان (۱,۴۹۶,۲۷۰ ریال) در معاملات ۲۳ تیرماه، پناهگاه ارزی جذابی را برای تسعیر درآمدهای صادراتی فراهم آورده است. این تحول ارزی، در کنار ابلاغیه سازمان توسعه تجارت مبنی بر رفع کامل ممنوعیت‌های صادراتی محصولات پتروشیمی و شیمیایی، انگیزه صادرکنندگان را برای تخلیه انبارهای بنادر جنوبی با وجود چالش‌های دریایی دوچندان کرده است. در بستر بورس تهران نیز، غول‌های پتروشیمی در جریان برگزاری مجامع عمومی سالانه خود موازنه جدیدی میان تقسیم سود نقدی و انباشت منابع برای افزایش سرمایه‌های سنگین—مانند طرح ۹۰۰ درصدی زاگرس و افزایش ۱۲.۳ همتی پارس—برقرار کرده‌اند تا از این مسیر، ریسک ترازنامه‌ای خود را در برابر محدودیت‌های سال جاری مقاوم‌سازی کنند.

طوفان ژئوپلیتیک در هرمز و رکوردشکنی اسپردهای پالایشی در بازار جهانی انرژی

جهش ناگهانی بهای نفت خام برنت به محدوده ۸۶.۱۹ دلار و وست تگزاس اینترمدیت به ۸۰.۹۹ دلار در پایان هفته منتهی به ۲۷ تیر ۱۴۰۵، برآیند مستقیم فعال شدن شدید حباب ریسک ژئوپلیتیک در خلیج فارس است. حملات تلافی‌جویانه هوایی ایالات متحده به سواحل جنوبی ایران و پاسخ موشکی و پهپادی به پایگاه‌های نظامی در کشورهای همسایه، جریان ترانزیت کالا و نفت از تنگه هرمز را به شدت کند کرده است. ادعای اخیر کویت درباره هدف قرار گرفتن نیروگاه‌ها و واحدهای شیرین‌سازی آب شرب توسط پهپادها، بر شدت بحران افزوده و ترسی عمیق از وقوع جنگ همه‌جانبه بر سر زیرساخت‌های انرژی منطقه را به بازار تزریق کرده است. بهای نفت برنت اکنون شامل یک حق مرغوبیت ریسک جنگی حداقل ۴ دلاری است که در صورت ادامه انسداد ترافیکی هرمز، پتانسیل پرواز به سمت کانال ۱۲۰ تا ۱۵۰ دلار بر بشکه را داراست.

یکی از بارزترین پیامدهای این تنش‌ها، ثبت رکورد تاریخی ۶۶.۲۵ دلار برای کرک اسپرد گازوئیل (دیزل) نسبت به برنت است که نشان‌دهنده کمیابی شدید محصولات میان‌تقطیر در بازار اروپا و آسیا به دلیل محدودیت‌های صادراتی روسیه و ترانزیت خلیج فارس است. این وضعیت اگرچه سودآوری پالایشگاه‌های مایع را بالا برده، اما از طرف دیگر هزینه‌های لجستیک و کرایه حمل کانتینری مسیرهای آسیایی را بین ۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰ دلار به ازای هر کانتینر افزایش داده و پتروشیمی‌های صادرات‌محور ایران را در بازارهای هدف با چالش جدی در رقابت با رقبای فرامنطقه‌ای مواجه کرده است.

کالبدشکافی نقاط شکست واحد؛ بررسی عمق آسیب‌پذیری زیرساختی صنعت پتروشیمی ایران

بر اساس یافته‌های گزارش اندیشکده اقتصاد مقاومتی، ساختار فیزیکی خوشه‌های پتروشیمی ایران در دو منطقه ویژه ماهشهر و عسلویه به شدت در برابر حوادث و حملات فیزیکی آسیب‌پذیر است. تجمیع و تمرکز خدمات حیاتی یوتیلیتی در واحدهای متمرکزی همچون فجر ۱ و ۲ با ظرفیت فراتر از ۱۴۰۰ مگاوات برق و ۱۷۹۰ تن بر ساعت بخار، اگرچه در گذشته هزینه‌های احداث اولیه را کاهش داده، اما امروز به عنوان یک «نقطه شکست واحد» عمل می‌کند. آسیب‌پذیری این سیستم به گونه‌ای است که قطع برق یا بخار این دو هاب یوتیلیتی، به توقف اتوماتیک و ناگهانی تولید در حدود ۷۵ درصد از کل مجتمع‌های پتروشیمی کشور منجر می‌شود.

علاوه بر یوتیلیتی، اختلال در تأمین گاز طبیعی و میعانات گازی به دلیل آسیب به پالایشگاه‌های گازی عسلویه، به کاهش روزانه ۲۰۰ هزار بشکه میعانات گازی منجر شده است. این کاهش تأمین، به طور مستقیم هاب‌های آروماتیک کشور یعنی پتروشیمی نوری و پتروشیمی بوعلی سینا را تحت تأثیر قرار داده است. از آنجا که نوری و بوعلی سینا تغذیه‌کننده اصلی بیش از ۲۰ مجتمع پایین‌دستی با محصولاتی نظیر بنزن، پارازایلن و مخلوط زایلین‌ها هستند، هرگونه توقف تولید در این واحدها—مشابه توقف تولید یک‌ماهه بوعلی از ۱۵ فروردین تا ۱۵ اردیبهشت‌ماه به دلیل قطع یوتیلیتی—به سرعت در تمام زنجیره ارزش پایین‌دستی پلی‌استایرن، PET و PVC منتشر شده و تولید را فلج می‌کند.

بازیابی سودآوری پتروشیمی‌ها در سایه صعود شتابان دلار نیما و بورس کالا

تسعیر نرخ ارز به یکی از اصلی‌ترین موتورهای محرک حاشیه سود ریالی شرکت‌های پتروشیمی تبدیل شده است. در معاملات سه شنبه ۲۳ تیرماه ۱۴۰۵، نرخ فروش دلار در سامانه نیما به رقم بی‌سابقه ۱۴۹,۶۲۷ تومان (۱,۴۹۶,۲۷۰ ریال) رسید، در حالی که نرخ دلار بازار آزاد در محدوده ۱۸۴,۳۰۰ تومان نوسان می‌کرد. این افزایش مداوم دلار نیما، گپ قیمتی با بازار آزاد را به حدود ۱۸ درصد کاهش داده و ضمن تضعیف صرفه اقتصادی قاچاق معکوس، حاشیه سود ریالی صادرکنندگان متانول، اوره و پلیمرها را به شدت تقویت کرده است.

در رینگ بورس کالای ایران نیز، قیمت پایه محصولات پتروشیمی بر مبنای دلار حواله بازار مبادله تعیین می‌شود. عرضه پلیمری بورس کالا در تیرماه با رقابت‌های شدیدی برای گریدهای خاص همراه بوده است؛ به طوری که در معاملات ۲۴ تیرماه، گرید فیلم پلی‌پروپیلن پتروشیمی رجال با دلار کشف‌شده بالای ۲۰۸,۰۰۰ تومانی و رقابت ۴۰.۵ درصدی معامله شد که نشان از تقاضای به شدت بالای صنایع پایین‌دستی برای مواد اولیه در فصول گرم سال دارد. این پویایی بورس کالا، آسیب‌های ناشی از کاهش مقداری تولید را از منظر درآمدی برای شرکت‌های بزرگ جبران می‌کند.

تحلیل اختصاصی وضعیت بنیادی و ترازنامه‌ای غول‌های پتروشیمی ایران

بررسی عملکرد مالی و گزارش‌های افشا شده در سامانه کدال نشان می‌دهد که شرکت‌های بزرگ در مواجهه با چالش‌های ژئوپلیتیک و ناترازی‌های انرژی، استراتژی‌های متفاوتی را در پیش گرفته‌اند:

پتروشیمی بوعلی سینا (بوعلی)

این مجتمع آروماتیکی پس از تجربه یک دوره خاموشی کامل ناشی از شرایط جنگی و قطع یوتیلیتی از ۱۵ فروردین تا ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، موفق شد از اواسط اردیبهشت‌ماه با ۷۵ درصد ظرفیت به مدار تولید بازگردد. بررسی گزارش‌های فعالیت ماهانه بوعلی نشان می‌دهد که شرکت در خردادماه به فروش فوق‌العاده ۱۱.۱۲ همت دست یافته که رشد چشمگیری را نسبت به فروش ۵.۵ همتی اردیبهشت ثبت کرده است. صورت‌های مالی سال مالی منتهی به ۲۹ اسفند ۱۴۰۴ (حسابرسی شده) بوعلی حاکی از فروش کل ۱۰۵.۹ همتی با رشد ۴۸.۵ درصدی درآمد عملیاتی است، هرچند سود خالص شرکت با کاهش ۴۰.۸ درصدی به ۷.۳ همت (EPS معادل ۳۶۵ تومان با سرمایه قبلی) تنزل یافته که علت اصلی آن ناشی از افزایش شدید بهای تمام‌شده نفتای مصرفی و توقف‌های اواخر سال بوده است. مجمع فوق‌العاده شرکت افزایش سرمایه ۵۰ درصدی از محل سود انباشته را به تصویب رساند و سرمایه شرکت را به ۲۰۹۰ میلیارد تومان ارتقا داد تا بنیه ترازنامه‌ای خود را حفظ کند. مجمع سالانه بوعلی در تاریخ ۳۱ تیر ۱۴۰۵ برگزار خواهد شد.

پتروشیمی پارس (پارس)

پتروشیمی پارس در سال مالی گذشته سال سختی را به دلیل اورهال‌های طولانی، افت قیمت‌های جهانی و چالش‌های ترانزیتی تجربه کرد. با این حال، در مجمع عمومی عادی سالیانه شرکت که در ۲۴ تیر ۱۴۰۵ برگزار شد، صورت‌های مالی تصویب و ۴۴۰ ریال سود نقدی به ازای هر سهم بر مبنای سرمایه جدید تقسیم گردید. مدیرعامل شرکت از راه‌اندازی مجدد واحد استایرن منومر (SM) و بازگشت آن به ۷۰ درصد ظرفیت اسمی خبر داد. همچنین فرآیند افزایش سرمایه ۱۲ هزار و ۳۰۰ میلیارد تومانی شرکت از محل سود انباشته پیش از مجمع نهایی شد تا شرکت از معافیت‌های مالیاتی مربوطه به طور کامل بهره‌مند شود.

پتروشیمی زاگرس (زاگرس)

بزرگ‌ترین تولیدکننده متانول کشور در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ با ثبت فروش قدرتمند ۱۱ همتی (ثبت ۵.۹ همت فروش فقط در خردادماه) شروعی فراتر از انتظار داشته است. با وجود فشار شدید بر قیمت‌های صادراتی متانول در چین که به کف ۱۵ هفته‌ای خود رسیده است، زاگرس با تکیه بر فرمول جدید نرخ خوراک گاز متانول‌سازان (تخفیف ۵ درصدی مشروط به تسویه ماهانه) و رشد دلار نیما، حاشیه سود خود را مدیریت کرده است. هیئت‌مدیره زاگرس پیشنهاد افزایش سرمایه فوق‌العاده ۹۰۰ درصدی (از ۲۴۰ میلیارد تومان به ۲۴۰۰ میلیارد تومان) از محل سود انباشته را به منظور اصلاح ساختار مالی و جلوگیری از خروج وجه نقد در پروژه پایانه صادراتی خود مصوب کرده است. مجمع سالانه زاگرس برای تاریخ ۳۰ تیر ۱۴۰۵ دعوت شده است.

پتروشیمی پردیس (شپدیس)

پردیس به عنوان قطب اصلی تولید اوره خاورمیانه، در ۶ ماهه نخست سال مالی خود منتهی به اسفند ۱۴۰۴ با جهش چشمگیر ۱۳۴.۸ درصدی درآمدهای عملیاتی، موفق به ثبت فروش ۵۶.۵ همتی و سود خالص خیره‌کننده ۲۷.۷ همتی شده است. حاشیه سود خالص شرکت در محدوده ۴۹ درصد تثبیت شده که بازدهی ممتازی به شمار می‌رود. مجمع پردیس نرخ مصوب اوره حمایتی کشاورزی را بر اساس فرمول جدید (اضافه شدن سالانه ۲۰ درصد میانگین موزون بورس کالا به نرخ پایه ۴.۸ میلیون تومانی سال ۱۴۰۳) مورد پیگیری قرار داده است. در بخش صادرات، پردیس از فرصت جهش موقت قیمت‌های اوره در شمال آفریقا و اروپا به دلیل طرح‌های حمایتی دولت فرانسه نهایت بهره را برده است.

بازارهای جهانی کودها و پلیمرها؛ روندشناسی متانول، اوره و پلاستیک‌ها

در حوزه کودهای نیتروژنه، بازارهای جهانی در اواسط جولای ۲۰۲۶ رفتاری دوگانه نشان می‌دهند. قیمت اوره که پس از بازگشت صادرات چین و تخلیه انبارهای خاورمیانه به کانال ۳۹۵ تا ۴۲۰ دلار بر تن اصلاح شده بود، با اعلام یارانه غیرمنتظره ۵۰ تا ۷۰ یورویی دولت فرانسه برای خریداران مستقیم کودهای نیتروژنه، مجدداً با تقاضای شدید مواجه شد و قیمت‌های محلی در اروپا ظرف ۴۸ ساعت به ۴۹۵ یورو بر تن رسید. در همین حال، بهای اوره گرانول مصر به دلیل انسداد و توقف ترانزیت ۸۵۰ هزار تن اوره در تنگه هرمز با رشد ۲۶ درصدی به فراتر از ۵۰۰ دلار صعود کرد؛ چرا که خریداران جهانی به دنبال جایگزین‌های مطمئن‌تری در آفریقای شمالی و جنوب شرق آسیا هستند.

در بخش متانول، بازار جهانی به دلیل ظرفیت‌های مازاد تولید در قاره آمریکا تحت فشار شدید عرضه قرار دارد. قیمت‌ها در بازار چین به کمترین میزان در ۱۵ هفته اخیر تنزل یافته است، اما تشدید تحریم‌های ایالات متحده علیه صنایع ایران، مسیر صادراتی کشور را بیش از گذشته به سمت بنادر هند هدایت کرده که این امر نرخ‌های وارداتی در بنادر هند را تقویت کرده است. هم‌زمان، انتشار اولین شاخص‌های قیمت e-methanol و Methanol-to-Jet (MtF) توسط مؤسسه آرگوس پس از تأیید فرآیند تولید سوخت پایدار هوانوردی (e-SAF)، افق‌های جدیدی را برای توسعه زنجیره متانول سبز در کلاس جهانی گشوده است.

در حوزه پلیمرها، بازار با یک بحران اساسی در سمت هزینه‌های خوراک مواجه است. عبور نفت خام از مرزهای بالا در اوایل سال ۲۰۲۶، قیمت پلاستیک‌های بکر را بیش از ۳۰ درصد نسبت به پلاستیک‌های بازیافتی گران‌تر کرده است. این شکاف قیمتی، تقاضا را برای پلیمرهای بازیافتی که ۷۵ درصد کربن و انرژی کمتری مصرف می‌کنند، به شدت افزایش داده است. در بخش محصولات بکر، پلی‌پروپیلن و پلی‌اتیلن در بازارهای آسیایی به دلیل تعطیلات تابستانی و عرضه تهاجمی محصولات صادراتی چین که برآورد می‌شود حجم صادرات PP آن در سال ۲۰۲۶ به مرز بی‌سابقه ۵ میلیون تن برسد، با روندی نزولی و انقباضی روبرو هستند.

گلوگاه‌های فعال و آسیب‌رسان صنعت پتروشیمی ایران

کالبدشکافی دقیق چالش‌های عملیاتی نشان می‌دهد که چهار گلوگاه ساختاری هم‌اکنون سودآوری و تداوم تولید در این صنعت را تهدید می‌کنند:

نخست، سیستم متمرکز تأمین خدمات جانبی (یوتیلیتی) در ماهشهر و عسلویه است که قطع یا آسیب به آن، تولید ۷۵ درصد از پتروشیمی‌های کشور را متوقف می‌کند. خسارت اقتصادی ناشی از خاموشی‌های ناخواسته این بخش سالانه صدها میلیون دلار برآورد می‌شود و پتروشیمی‌های بوعلی، پارس و پردیس از درگیرترین شرکت‌ها در این حوزه هستند. دستگاه مسئول برای حل این چالش، شرکت ملی صنایع پتروشیمی (NPC) با همکاری هلدینگ خلیج فارس است که باید احداث واحدهای یوتیلیتی پشتیبان و غیرمتمرکز را با فوریت بسیار بالا در دستور کار قرار دهد.

دوم، ناترازی فزاینده تأمین گاز طبیعی و میعانات گازی در پالایشگاه‌های پارس جنوبی است که به افت ۲۰۰ هزار بشکه‌ای خوراک واحدهای آروماتیک منجر شده است. این چالش حاشیه سود پتروشیمی نوری و بوعلی سینا را تهدید می‌کند. وزارت نفت و شرکت ملی گاز مسئولیت مستقیم توسعه فازهای گازی و مهار فلرها را بر عهده دارند که نیازمند اقدامات فوری است.

سوم، ناترازی برق شبکه سراسری در فصول گرم سال است که به قطعی منظم دو روز در هفته برای کارخانه‌های مستقر در شهرک‌های صنعتی منجر شده و راندمان خطوط تولید پلیمری را پایین آورده است. وزارت نیرو و ایمیدرو با ملزم کردن صنایع بزرگ به احداث نیروگاه‌های اختصاصی خود تأمین باید این ناترازی را کنترل کنند.

چهارم، نارسایی در سیستم‌های حمل‌ونقل دریایی، جهش نرخ بیمه کشتی‌ها و افزایش هزینه‌های ترانزیت کانتینری از طریق تنگه هرمز و دریای سرخ است که انتقال عواید ارزی را کند کرده است. سازمان بنادر و دریانوردی با همکاری بانک مرکزی موظف به تسهیل روش‌های پوشش بیمه‌ای ملی و تأمین ابزارهای مالی تأمین مالی زنجیره لجستیک با فوریت بالا هستند.

فرصت‌های نوین توسعه زنجیره ارزش و فناوری‌های آینده

با وجود چالش‌ها، سه حوزه فرصت‌ساز کلیدی در افق ۱۴۰۵ خودنمایی می‌کنند:

توسعه پارک‌های شیمیایی و زنجیره پایین‌دستی متانول و اوره با نگاه به تحول دیجیتال و هوش مصنوعی در بهینه‌سازی مصرف انرژی، یکی از جذاب‌ترین مسیرهای جذب سرمایه‌گذاری داخلی است. راه‌اندازی پروژه‌های تولید e-methanol و سوخت‌های سبز هوانوردی (e-SAF) با توجه به استانداردهای سخت‌گیرانه جدید اتحادیه اروپا که از جولای ۲۰۲۶ اعمال می‌شوند، بازارهای صادراتی نوین و بسیار سودآوری را برای متانول‌سازان ایرانی نظیر زاگرس و فناوران در هند و اروپا ایجاد خواهد کرد.

همچنین، آزادسازی کامل ممنوعیت‌های صادراتی فرصت بی‌نظیری را برای تخلیه محموله‌های پلیمری انباشته شده به بازارهای صادراتی جدید در حوزه کشورهای همسود (CIS) و آفریقا فراهم می‌آورد. در حوزه صنایع بازیافتی نیز، با توجه به افزایش ۳۰ درصدی قیمت پلاستیک‌های بکر، توسعه واحدهای بازیافت پلیمرها و اقتصاد چرخشی پتانسیل بالایی برای تأمین پایدار نیاز داخل با هزینه‌های بسیار کمتر داراست.

سناریوهای استراتژیک پیش روی پتروشیمی ایران

با تلاقی متغیرهای بررسی شده، سه سناریوی محتمل برای مسیر آینده صنعت متصور است:

در سناریوی اول که از احتمال ۶۰ درصدی برخوردار است، پتروشیمی‌ها با تکیه بر جهش‌های ممتد دلار نیما تا سطح ۱۵۰ هزار تومان، کاهش اثر قطعی گاز در تابستان و پیشرفت فیزیکی بازسازی‌های زیرساختی، به بازیابی حاشیه سود خود پرداخته و مجامع سالانه با تصویب افزایش سرمایه‌ها ساختار مالی را مستحکم می‌کنند.

در سناریوی دوم با احتمال ۲۵ درصد، تداوم ناترازی شدید برق در تابستان و گاز در زمستان مانع از رسیدن ظرفیت تولید به بالای ۷۵ درصد شده و با وجود ارز گران‌قیمت صادراتی، سودآوری مقداری شرکت‌ها در وضعیت انقباضی باقی می‌ماند.

در سناریوی سوم با احتمال ۱۵ درصد، با افزایش مجدد شعله‌های درگیری در سواحل جنوبی و انسداد کامل عبور و مرور از هرمز، بهای نفت برنت به بالای ۱۲۰ دلار جهش کرده و با دپو شدن محصولات پتروشیمی در بنادر به دلیل نبود کشتی، خطوط تولید کشور به حالت خاموشی کامل فرو می‌روند.

جدول شاخص‌های روز اقتصاد پتروشیمی و پایداری سرمایه‌گذاری (مبنای ۲۷ تیر ۱۴۰۵)

جمع‌بندی تحلیلی و گزاره‌های تصمیم‌ساز روز

تحلیل جامع متغیرهای اقتصادی و ژئوپلیتیک پتروشیمی ایران در تاریخ ۲۷ تیر ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که این صنعت در میان‌مدت به سمت بازآرایی ساختار مالی و پدافند غیرعامل در زیرساخت‌های انرژی حرکت می‌کند. افزایش دلار نیما به عنوان ضربه‌گیر نوسانات جهانی عمل کرده و سیاست‌های جدید ترازنامه‌ای، نقدینگی را برای اجرای پروژه‌های بهبود پایداری در داخل مجتمع‌ها قفل می‌کند.

●     مهم‌ترین فرصت روز: جهش تاریخی نرخ دلار نیما به سطح ۱۴۹,۶۲۰ تومان در کنار رفع کامل ممنوعیت‌های صادراتی که پتانسیل درآمدزایی ریالی هلدینگ‌های صادراتی را به شدت افزایش داده است.

●     مهم‌ترین تهدید روز: آسیب‌پذیری ساختاری ۷۵ درصدی ظرفیت تولید پتروشیمی کشور به دلیل تکیه افراطی به یوتیلیتی‌های متمرکز فجر و مبین در عسلویه و ماهشهر.

●     مهم‌ترین ریسک سیاستی: ابهامات فرمولی نرخ گاز خوراک و سوخت در بودجه سالانه و برنامه هفتم، تحت تأثیر نوسانات شدید گاز در بازار اروپا به دنبال تنش‌های ال‌ان‌جی خلیج فارس.

●     مهم‌ترین متغیر اثرگذار فردا: روند بازگشایی نمادهای کلیدی آروماتیک و متانول پس از پایان مجامع سالانه تیرماه و میزان جذب پول داغ حقیقی در بازار سهام.

توصیه‌های تحلیلی برای ذی‌ربطان صنعت پتروشیمی

برای سرمایه‌گذاران بازار سرمایه

سرمایه‌گذاران باید در تحلیل بنیادی شرکت‌های پتروشیمی، فاکتور «تاب‌آوری تولید و تأمین یوتیلیتی مستقل» را به عنوان یک وزن استراتژیک لحاظ کنند. پتروشیمی‌های اوره‌ساز نظیر پردیس با حاشیه سود خالص ممتاز ۴۹ درصدی و پتروشیمی‌های متانولی نظیر زاگرس که افزایش سرمایه سنگین از سود انباشته را برای توسعه پروژه‌های خود کلید زده‌اند، در برابر شوک‌های تولیدی پایداری بیشتری از خود نشان خواهند داد.

برای مدیران صنعت پتروشیمی

تمرکز کامل بر خروج از مدل تأمین تک‌منبعی یوتیلیتی و طراحی پروژه‌های مینی‌یوتیلیتی درون‌مجتمعی (مانند بویلرهای اختصاصی و مولدهای گازی تولید برق) برای مواقع اضطراری باید در اولویت برنامه‌ریزی سالانه قرار گیرد. همچنین تسریع در اجرای طرح‌های توسعه زنجیره ارزش متانول به سمت محصولات پیشرفته‌ای نظیر سوخت‌های سبز هوانوردی (e-SAF) برای خروج از تله قیمت‌های رو به کاهش متانول در بازار چین ضروری است.

برای سیاست‌گذاران و مدیران ارشد اقتصادی

وزارت نفت و شرکت ملی صنایع پتروشیمی باید بر اساس توصیه‌های پدافندی گزارش اندیشکده اقتصاد مقاومتی، بازطراحی شبکه یوتیلیتی عسلویه و ماهشهر را به منظور ایجاد اتصالات متقابل پشتیبان (Cross-connections) بین مجتمع‌های فجر، دماوند و مبین با قید فوریت در دستور کار قرار دهند. همچنین بازنگری در ساختار تسهیم میعانات گازی پالایشگاه‌ها برای تضمین خوراک پایدار هاب‌های آروماتیک نوری و بوعلی در زمان ناترازی‌های زمستانه و تابستانه گازی حیاتی است.