رصد اقتصاد معدن ایران با بولتن نیوز: بورس نفس تازه کرد، دلار روی لبه ثبات ایستاد، اما برق هنوز نفس فولاد را می‌گیرد

گروه اقتصادی شانزدهم تیرماه در حالی آغاز شد که اقتصاد ایران از دل یکی از سنگین‌ترین بحران‌های سیاسی-اجتماعی چند دهه اخیر بیرون می‌آمد. پس از رحلت رهبر انقلاب و برگزاری مراسم وداع و تشییع در تهران و قم که سه روز کامل بورس، بانک‌ها و بازار سرمایه را متوقف کرده بود، معاملات امروز با موجی از تقاضا از سر گرفته شد؛ شاخص کل بورس تهران با رشد بیش از دو و نیم درصدی، رکورد تازه‌ای در کانال پنج میلیون و سیصد هزار واحد ثبت کرد و نزدیک به ۹۴ درصد نمادهای بازار سبزپوش شدند. برای بخش معدن و صنایع معدنی که بخش قابل توجهی از وزن شاخص کل را در اختیار دارد، این بازگشایی نه‌فقط یک رویداد فنی، بلکه علامتی از بازگشت اعتماد نسبی به بازار سرمایه پس از هفته‌ها بلاتکلیفی سیاسی بود.

به گزارش بولتن نیوزدر بازار ارز اما تصویر متفاوتی دیده می‌شود. دلار آزاد که در روزهای پیش از تعطیلات جهشی نزدیک به هشت درصدی را از کانال ۱۶۱ هزار تومان تا نزدیکی ۱۷۶ هزار تومان تجربه کرده بود، امروز در محدوده ۱۷۵ هزار و سیصد تا ۱۷۵ هزار و هفتصد تومان، عملاً بدون تغییر محسوس نسبت به روز معاملاتی قبل از تعطیلات، به تعادل نسبی رسید. رشد هفتگی نزدیک به ۱.۷ درصد و افت ماهانه ۱.۴ درصدی ثبت‌شده برای دلار نشان می‌دهد که پس از دوره‌ای از نوسان شدید، بازار در انتظار روشن‌شدن تکلیف مذاکرات سیاسی-امنیتی و مسیر آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده ایران، وارد فاز محتاطانه‌تری شده است؛ در حالی که دلار نسبت به شانزدهم تیر سال گذشته همچنان نزدیک به دو برابر شده و این یعنی صادرکنندگان معدنی از یک مزیت ریالی بی‌سابقه برخوردارند.

در بازار جهانی، مس همچنان در جایگاه ستاره بلامنازع فلزات پایه باقی مانده است. این فلز در بورس فلزات لندن در محدوده بیش از سیزده هزار و سیصد دلار در هر تن معامله می‌شود؛ رقمی که نسبت به هفته گذشته حدود نیم درصد و نسبت به سه ماه قبل بیش از پنج درصد رشد نشان می‌دهد و در فاصله‌ای اندک از سقف تاریخی چند هفته اخیر قرار دارد. طلای جهانی نیز با وجود افت جزئی امروز، در کانال بالای چهار هزار دلار در هر اونس ایستاده است. این ترکیب -فلزات پایه در اوج، دلار در آرامش نسبی، بورس در حال جهش- زمینه یک هفته حساس برای تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران و مدیران صنعتی بخش معدن را فراهم کرده است.

با این حال، در پس این تصویر نسبتاً مثبت بازارهای مالی، بحران انرژی همچنان بدون هیچ نشانه بهبود ساختاری ادامه دارد. از چهاردهم خردادماه، محدودیت برق زنجیره فولاد رسماً برقرار است و به گفته مقامات ایمیدرو، برخی واحدهای بزرگ فولادی هنوز تنها با حدود بیست درصد ظرفیت اسمی خود فعالیت می‌کنند. مرکز پایش اقتصاد معدن و سرمایه‌گذاری ایران در این گزارش، که آن را در ادامه سلسله رصدهای روزانه پیشین (رصد ۱۰ و ۱۱ تیرماه) منتشر می‌کند، تصویر امروز اقتصاد معدن ایران را در نقطه تلاقی بازگشت اعتماد مالی و تداوم گلوگاه انرژی واکاوی می‌کند.

بازگشایی امروز بورس تهران پس از سه روز تعطیلی، یکی از پرقدرت‌ترین روزهای معاملاتی چند ماه اخیر را رقم زد. شاخص کل با رشد ۱۲۴ هزار و ۲۶۰ واحدی -معادل ۲.۴ درصد- به سطح پنج میلیون و ۳۱۱ هزار و ۵۲۷ واحد رسید و بیش از چهار هزار و ۱۷۶ میلیارد تومان پول حقیقی تازه، عمدتاً از محل خروج سرمایه از صندوق‌های درآمد ثابت، وارد بازار سهام شد. این جابه‌جایی نقدینگی به‌روشنی نشان می‌دهد که پس از فروکش‌کردن التهاب امنیتی، ریسک‌پذیری سرمایه‌گذاران داخلی افزایش یافته و آن‌ها بار دیگر نمادهای صادرات‌محور و کالامحور -از جمله فلزی‌ها و فولادی‌ها- را به‌عنوان سپر تورمی و ارزی انتخاب کرده‌اند.

تحلیل اختصاصی: برای شرکت‌های بزرگ زنجیره معدن که پیش‌تر افزایش سرمایه از محل سود انباشته و برنامه‌های توسعه‌ای خود را با ایمیدرو نهایی کرده‌اند، بازگشایی امروز فرصتی است تا با تکیه بر ترکیب دلار بالا، قیمت جهانی مس نزدیک به اوج و نقدینگی تازه‌وارد، ارزش بازار خود را ترمیم کنند. اما این رشد لزوماً پیام روشنی درباره سلامت بنیادی تولید ندارد؛ بخشی از آن، بازتاب هیجانی تخلیه‌شده طی روزهای تعطیلی و تمایل به پوشش عقب‌ماندگی نسبت به تورم است، نه لزوماً بهبود واقعی در ظرفیت تولید که همچنان اسیر محدودیت برق است. سرمایه‌گذار محتاط باید میان «رونق قیمتی سهام» و «رونق واقعی تولید» تمایز قائل شود.

پس از جهش هشت‌درصدی هفته گذشته که در رصد ۱۱ تیرماه به‌تفصیل بررسی شد، دلار آزاد در نخستین روز معاملاتی پس از تعطیلات در محدوده ۱۷۵ هزار و سیصد تا ۱۷۵ هزار و هفتصد تومان متوقف ماند؛ برخی گزارش‌ها حتی از افت جزئی حدود ۰.۲ تا ۰.۲۳ درصدی نسبت به روز قبل خبر می‌دهند. در مقابل، نرخ دلار حواله‌ای در مرکز مبادله ارزی با رشدی ملایم به کانال ۱۴۸ هزار و صد تومان رسیده است. این هم‌گرایی نسبی دو نرخ، نشانه‌ای از کاهش هیجان کوتاه‌مدت بازار ارز است، هرچند در مقایسه سالانه، دلار نسبت به شانزدهم تیر ۱۴۰۴ -که در محدوده کمتر از ۹۰ هزار تومان بود- همچنان رشدی نزدیک به دو برابر ثبت کرده است.

تحلیل اختصاصی: این آرامش نسبی را نباید با ثبات ساختاری اشتباه گرفت. بازار ارز اکنون در انتظار سه متغیر کلیدی است: نتیجه دور جدید مذاکرات دوحه، وضعیت تنگه هرمز پس از حوادث اخیر برای شناورهای تجاری، و سرنوشت نزدیک به شش میلیارد دلار از دارایی‌های بلوکه‌شده ایران که به گفته مقامات قطر هنوز به حساب‌های ایرانی واریز نشده است. برای شرکت‌های بزرگ صادرات‌محور معدنی -به‌ویژه ملی مس و فولاد مبارکه- سطح فعلی دلار به معنای تثبیت یک مزیت ریالی بی‌سابقه در صورت‌های مالی است؛ اما برای واحدهای کوچک و متوسط با ورودی‌های وارداتی، این ثبات نسبی صرفاً به معنای توقف زیان فزاینده است، نه بازگشت به حاشیه سود قابل‌قبول.

قیمت مس در بورس فلزات لندن در محدوده بیش از ۱۳ هزار و ۳۸۰ دلار در هر تن معامله می‌شود؛ رشدی نزدیک به نیم درصد نسبت به هفته گذشته و بیش از پنج درصد نسبت به سه ماه قبل. این فلز که به گفته گزارش رصد دهم تیرماه، نسبت به مدت مشابه سال قبل رشدی معادل ۳۴ درصد ثبت کرده، همچنان تنها حدود شش درصد پایین‌تر از سقف تاریخی اردیبهشت‌ماه امسال است. طلای جهانی نیز با وجود افت نسبی ۰.۷۴ درصدی امروز به ۴,۱۳۴ دلار در هر اونس، در انتظار انتشار صورت‌جلسه نشست ژوئن فدرال رزرو، در محدوده‌ای نزدیک به رکوردهای اخیر باقی مانده است.

تحلیل اختصاصی: تداوم قیمت‌های بالای مس همزمان شده با بازگشایی رسمی صندوق سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت ارزی ملی صنایع مس ایران که در رصد دهم تیرماه به آن اشاره شده بود؛ ابزاری که می‌تواند بخشی از منافع ارزی رشد قیمت جهانی مس را به‌صورت مستقیم به سرمایه‌گذاران خرد منتقل کند. اما پرسش اصلی همچنان پابرجاست: آیا زیرساخت برق و لجستیک صادراتی کشور امکان بهره‌برداری کامل از این فرصت قیمتی را فراهم می‌کند؟ تا زمانی که پاسخ این پرسش منفی است، بخش قابل‌توجهی از این فرصت طلایی، به تعبیر رصدهای پیشین، «صرفاً روی کاغذ» باقی خواهد ماند.

در حالی که بازارهای مالی امروز روزی پرهیجان را پشت سر گذاشتند، در پست‌های توزیع برق صنایع فولادی هیچ تغییری رخ نداده است. محدودیت برق که از ۱۴ خردادماه بر واحدهای زنجیره فولاد اعمال شده، طی روزهای برگزاری مراسم وداع و تشییع نیز ادامه داشت و برخی واحدهای بزرگ -به‌ویژه در آذربایجان شرقی، خوزستان و کرمان- کماکان تنها با حدود بیست درصد ظرفیت اسمی خود فعالیت می‌کنند. بر اساس آمار توانیر، ناترازی برق کشور نسبت به سال گذشته از حدود ۲۰ هزار مگاوات به ۱۲ هزار مگاوات کاهش یافته، اما شکاف میان تولید و مصرف در ساعات اوج -ده صبح تا هشت شب- که دقیقاً منطبق بر ساعات فعالیت واحدهای صنعتی است، همچنان عمیق باقی مانده است.

تحلیل اختصاصی: نکته نگران‌کننده این است که این بحران انرژی اکنون در آستانه اوج واقعی تابستان -مرداد و شهریورماه- قرار دارد، یعنی درست زمانی که بار مصرف خانگی به بالاترین سطح خود می‌رسد و رقابت میان تخصیص برق خانگی و صنعتی به تنگناتنگ‌ترین نقطه خود نزدیک می‌شود. برای معادنی مانند سنگان که یک‌سوم خوراک زنجیره فولاد کشور را تأمین می‌کنند، ترکیب ثبات چهارساله قیمت داخلی سنگ‌آهن، جهش نزدیک به چهار برابری هزینه‌های تولید، و اکنون تشدید احتمالی قطعی برق در اوج تابستان، می‌تواند بار دیگر توجیه اقتصادی تولید را زیر سؤال ببرد؛ دقیقاً همان ریسکی که در رصدهای پیشین این مرکز به‌عنوان «هزینه فرصت انرژی» نام‌گذاری شده بود.

ردیف ۹۸ همت تومانی حقوق دولتی معادن در لایحه بودجه ۱۴۰۵ که در رصدهای پیشین به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ریسک‌های سیاستی معرفی شده بود، همچنان بدون تصمیم نهایی باقی مانده است. نمایندگان مجلس و فعالان بخش معدن بر این باورند که این رقم، به‌ویژه برای معادنی مانند سنگان که هم‌زمان با ثبات قیمت داخلی سنگ‌آهن و قطعی برق دست‌وپنجه نرم می‌کنند، می‌تواند مرز میان تاب‌آوری و فرسایش تولید باشد. معاونان ایمیدرو نیز بار دیگر بر ضرورت بازگشت این سازمان به اساسنامه توسعه‌ای مصوب مجلس تأکید کرده‌اند؛ پیش‌شرطی که بدون تحقق آن، جذب سرمایه‌گذاری خارجی موردنیاز بخش معدن -که برآوردها آن را بین ۴۰ تا ۵۵ میلیارد یورو در سال‌های آینده تخمین می‌زنند- دشوار خواهد ماند.

سناریوی خوش‌بینانه: در صورت پیشرفت محسوس در مذاکرات دوحه، آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده و کاهش تنش در تنگه هرمز، می‌توان انتظار تثبیت بیشتر دلار، تداوم روند صعودی بورس و در نتیجه بهبود فضای جذب سرمایه‌گذاری خارجی در بخش معدن را داشت؛ به‌ویژه اگر وزارت نیرو و ایمیدرو بتوانند در تابستان امسال برنامه مشخصی برای کاهش قطعی برق زنجیره فولاد ارائه دهند.

سناریوی میانی: تداوم وضعیت فعلی -آرامش نسبی و شکننده در بازار ارز، رونق موقت بورس، اما بدون هیچ تغییر در زیرساخت برق- محتمل‌ترین مسیر پیش‌روست. در این حالت، شرکت‌های بزرگ صادرات‌محور سودآوری ریالی خود را حفظ می‌کنند، اما تولید واقعی فولاد و اشتغال در واحدهای کوچک‌تر همچنان زیر فشار باقی می‌ماند.

سناریوی بدبینانه: تشدید ناگهانی تنش‌های منطقه‌ای -به‌ویژه در تنگه هرمز- یا شکست مذاکرات دوحه می‌تواند بار دیگر جهشی شدید در نرخ دلار رقم بزند و هم‌زمان با ورود به اوج مصرف برق تابستانی، محدودیت انرژی صنایع فولادی را به سطحی برساند که برخی واحدهای متوسط و کوچک را عملاً از چرخه تولید خارج کند.

منبع امتیازها: برآورد تحلیلی مرکز پایش اقتصاد معدن و سرمایه‌گذاری ایران بر پایه داده‌های کدال، بورس تهران، بورس کالا، ایمیدرو، وزارت صمت، بانک مرکزی، وزارت نیرو و بازارهای جهانی فلزات.

وضعیت کل بخش معدن: خنثی رو به مثبت

وضعیت بازار جهانی فلزات: مثبت

وضعیت سرمایه‌گذاری: خنثی رو به مثبت

وضعیت تامین مالی: خنثی

سطح ریسک کل: بالا

اگر امروز فقط یک نکته از این گزارش باید به خاطر سپرده شود، آن نکته این است: اقتصاد معدن ایران در روزی که بازار سرمایه پس از یکی از سنگین‌ترین بحران‌های سیاسی-اجتماعی چند دهه اخیر نفس تازه کرد، همچنان در دو مسیر موازی و متضاد حرکت می‌کند. از یک سو، بازگشایی پرقدرت بورس، آرامش نسبی دلار و نزدیکی مس به سقف تاریخی، تصویری از بازگشت تدریجی اعتماد به بازارهای مالی ترسیم می‌کند. از سوی دیگر، بحران انرژی -که حتی در روزهای تعطیلی ملی هم متوقف نشد- و ابهام بودجه‌ای پیرامون حقوق دولتی معادن، نشان می‌دهد ریسک‌های ساختاری بخش معدن هنوز حل‌نشده باقی مانده‌اند. تا زمانی که زیرساخت برق و چارچوب سیاست‌گذاری معدنی کشور با سرعت بازگشت اعتماد بازارهای مالی هماهنگ نشود، رونق امروز بورس نمی‌تواند به‌تنهایی تضمین‌کننده رونق پایدار تولید معدنی در تابستان پیش‌رو باشد.

مهم‌ترین فرصت روز: بازگشایی پرقدرت بورس تهران با ورود بیش از چهار هزار میلیارد تومان نقدینگی تازه و سبزپوشی ۹۴ درصد نمادها، همزمان با تثبیت قیمت مس در نزدیکی سقف تاریخی.

مهم‌ترین تهدید روز: تداوم بی‌وقفه محدودیت برق زنجیره فولاد از ۱۴ خردادماه در آستانه اوج مصرف تابستانی، با فعالیت برخی واحدهای بزرگ در سطح تنها بیست درصد ظرفیت اسمی.

مهم‌ترین ریسک سیاستی: ابهام تداوم‌یافته پیرامون ردیف ۹۸ همت تومانی حقوق دولتی معادن در بودجه ۱۴۰۵ و تأخیر در بازگشت ایمیدرو به اساسنامه توسعه‌ای مصوب مجلس.

مهم‌ترین متغیر فردا: نتیجه دور جدید مذاکرات دوحه، وضعیت تنگه هرمز، و سرنوشت دارایی‌های بلوکه‌شده ایران که مستقیماً بر مسیر آتی نرخ دلار و اعتماد سرمایه‌گذاران بخش معدن اثر خواهد گذاشت.