رصد اقتصاد معدن ایران با بولتن نیوز: سکوت بازارها در هفته وداع، مس در سنگر ۱۳ هزار دلاری، برق فولاد در آستانه تابستانی دشوار

به گزارش بولتن نیوز،اما توقف ظاهری بازارها به معنای توقف روندهای بنیادین اقتصاد معدن نیست. دلار آزاد که در دو گزارش پیشین این مرکز از کانال ۱۶۱ هزار تومان به ۱۷۴ و سپس نزدیک به ۱۷۶ هزار تومان رسیده بود، امروز نیز در همان محدوده -میان ۱۷۴ تا ۱۷۶ هزار تومان- تثبیت شده و رشد سالانه آن نسبت به همین روز در سال گذشته به بیش از ۹۰ درصد رسیده است. این تثبیت را نباید با ثبات بنیادین اشتباه گرفت؛ آرامش، محصول تعطیلی دستوری بازار است، نه نتیجه کاهش ابهام در مذاکرات دوحه یا وضعیت تنگه هرمز که همچنان ادامه دارد.

در بازار جهانی فلزات نیز مس -فلزی که در گزارش‌های پیشین این مرکز ستون نجات صادرات معدنی ایران نام گرفته بود- هفته را تقریباً بدون تغییر محسوس در محدوده بالای ۱۳ هزار و ۳۰۰ دلار در هر تن به پایان برد؛ رقمی که همچنان نسبت به مدت مشابه سال گذشته رشدی نزدیک به ۳۴ درصدی را ثبت می‌کند. در داخل کشور، شرکت ملی صنایع مس ایران در حرکتی قابل‌توجه، موافقت اصولی تأسیس نخستین صندوق سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت ارزی را از سازمان بورس دریافت کرد؛ رویدادی که می‌تواند شکاف تأمین مالی صنعت معدن را تا حدی جبران کند.

در طرف دیگر ماجرا، بحران برق زنجیره فولاد که از ۱۴ خردادماه آغاز شده، بدون هیچ راه‌حل ساختاری وارد داغ‌ترین هفته‌های تابستان می‌شود. ایمیدرو همچنان از وزارت نیرو گلایه دارد و ردیف ۹۸ همت تومانی حقوق دولتی معادن در لایحه بودجه ۱۴۰۵، هم‌زمان با رکود مذاکرات بودجه‌ای، به یکی از مهم‌ترین کانون‌های تنش میان دولت و بخش خصوصی معدن تبدیل شده است. در نقطه مقابل، لغو محدودیت صادرات اسلب توسط ایمیدرو در پایان خردادماه، یکی از معدود اخبار خوب این هفته برای صنعت فولاد بود.

گزارش امروز مرکز پایش اقتصاد معدن و سرمایه‌گذاری ایران، تصویر این هفته پرتناقض -سکوت دستوری بازارها در کنار تعمیق بحران انرژی و رشد ابزارهای تأمین مالی ارزی- را برای سرمایه‌گذاران، مدیران صنعتی و سیاست‌گذاران واکاوی می‌کند.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده از شبکه اطلاع‌رسانی طلا، سکه و ارز، بازار ارز و طلای کشور امروز یکشنبه در حالت غیررسمی قرار داشت و قیمت‌ها نسبت به روز گذشته تغییری نکردند. دلار آزاد در محدوده ۱۷۴ تا ۱۷۶ هزار تومان و یورو در کانال ۲۰۰ هزار تومان معامله شد. این آرامش نقطه‌ای، در ادامه مسیر صعودی هفته‌های اخیر قرار دارد که در گزارش‌های ۱۰ و ۱۱ تیرماه این مرکز نیز به آن اشاره شده بود؛ رشدی که ریشه در تشدید تنش‌های منطقه‌ای، ابهام مذاکرات دوحه و فضای پس از جنگ رمضان دارد.

تحلیل اختصاصی: برای فعالان معدن و فولاد، نکته کلیدی این است که این تثبیت نرخ، محصول یک تعطیلی دستوری و موقت است، نه بازگشت اعتماد به بازار. با از سرگیری معاملات رسمی از روز دوشنبه، احتمال بازگشت نوسان -به‌ویژه در صورت عدم تمدید آتش‌بس موقت تنگه هرمز- بالاست. شرکت‌های صادرات‌محور معدنی که درآمد دلاری دارند، باید این وقفه را فرصتی برای بازبینی سیاست‌های پوشش ریسک ارزی خود قبل از بازگشایی کامل بازار در نظر بگیرند، نه علامتی برای پایان نوسانات.

مذاکرات فنی غیرمستقیم ایران و آمریکا در دوحه با میانجی‌گری قطر و عمان همچنان ادامه دارد. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، دو طرف در روزهای گذشته به توافقی موقت برای آرام‌سازی یک‌هفته‌ای اوضاع در تنگه هرمز دست یافته‌اند؛ توافقی که مهلت آن دقیقاً هم‌زمان با روزهای برگزاری مراسم وداع و تشییع در ایران به پایان می‌رسد. هم‌زمان گزارش شده بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران -در حدود سه میلیارد دلار- برای خرید کالاهای بشردوستانه آزاد شده، هرچند مشروط به تأیید نهایی آمریکایی‌ها. محور دیگر مذاکرات، سازوکار آینده مدیریت تردد و دریافت عوارض عبور از تنگه هرمز است که هنوز به نتیجه قطعی نرسیده.

تحلیل اختصاصی: برای صادرکنندگان معدنی -به‌ویژه در زنجیره مس و فولاد که وابستگی بالایی به کشتیرانی خلیج فارس دارند- تمدید یا عدم تمدید آرامش موقت هرمز مستقیماً روی نرخ بیمه محموله‌های صادراتی و هزینه حمل تأثیر می‌گذارد. تجربه نشان داده هرگونه تشدید تنش در این آبراه، حتی به‌صورت موضعی، به رشد فوری هزینه بیمه کشتیرانی منجر می‌شود. تأکید اخیر ملی مس بر تسویه کامل تعهدات ارزی خود نزد بانک مرکزی را باید در همین چارچوب دید: تلاشی برای کاهش آسیب‌پذیری در برابر فشارهای احتمالی نظارتی که ممکن است در پی تشدید تحریم‌ها یا تنش‌های ارزی به سراغ صادرکنندگان بزرگ بیاید.

قیمت مس در بورس فلزات لندن هفته را با رقمی نزدیک به ۱۳ هزار و ۳۴۰ دلار در هر تن به پایان برد؛ تغییری ناچیز نسبت به هفته گذشته اما رشدی نزدیک به ۳۴ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل و بیش از هشت درصدی نسبت به سه ماه گذشته. این ثبات نسبی هفتگی، پس از یک دوره جهش، نشانه‌ای از ورود بازار جهانی مس به فاز تثبیت در سطوح بالای تاریخی است، نه آغاز روند نزولی.

مهم‌ترین خبر امروز برای زنجیره مس ایران اما در بازار سرمایه رقم خورد: شرکت ملی صنایع مس ایران در آیین نواختن زنگ معاملات بورس در تابستان ۱۴۰۵، موافقت اصولی تأسیس نخستین صندوق سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت ارزی را از سازمان بورس دریافت کرد. این صندوق با سهامداری ۴۹.۵ درصدی ملی مس، ۴۹.۵ درصدی بانک ملی ایران و یک درصدی شرکت تأمین سرمایه کیمیا تشکیل می‌شود و هدف آن جذب منابع ارزی راکد و تأمین مالی پروژه‌های صادرات‌محور اعلام شده است. این اقدام در ادامه شیوه‌نامه‌ای است که هیأت عامل بانک مرکزی در ۱۸ خردادماه برای صندوق‌های سرمایه‌گذاری درآمد ثابت ارزی تصویب کرده بود.

تحلیل اختصاصی: راه‌اندازی این صندوق، نخستین گام عملی برای حل گلوگاهی است که در گزارش ۱۱ تیرماه این مرکز به آن اشاره شد: گلوگاه اصلی صادرات مس دیگر در معدن یا ژئولوژی نیست، بلکه در تأمین مالی، فرآوری و لجستیک صادراتی است. اگر این صندوق‌ها بتوانند بخشی از سرمایه ارزی راکد داخل کشور را به‌سوی پروژه‌های فرآوری مس هدایت کنند، می‌توان انتظار داشت شاخص تأمین مالی بخش معدن در گزارش‌های آینده روند بهبود محدودی را تجربه کند؛ هرچند حجم واقعی جذب منابع تا راه‌اندازی کامل صندوق و سنجش تقاضای بازار هنوز نامعلوم است.

محدودیت برق واحدهای زنجیره فولاد که از ۱۴ خردادماه توسط وزارت نیرو اعمال شده، هم‌چنان بدون راه‌حل ساختاری باقی مانده است. رئیس هیأت عامل ایمیدرو بار دیگر نسبت به تبعات این تصمیم هشدار داده و آن را در تضاد با تأکیدهای مکرر دولت بر ضرورت حفظ تولید صنایع راهبردی توصیف کرده است. به گفته مقامات صمت، ادامه این وضعیت به کاهش تولید محصولات فولادی، افت اشتغال، اخراج نیروی کار در صنایع پایین‌دستی، افزایش هزینه تولید و در نهایت از دست رفتن بازارهای صادراتی منجر خواهد شد؛ برخی واحدهای بزرگ همچنان تنها با حدود بیست درصد ظرفیت اسمی فعالیت می‌کنند.

در بودجه سال ۱۴۰۵، ردیف ۹۸ همت تومانی حقوق دولتی معادن هم‌زمان با ثبات چهارساله قیمت سنگ‌آهن و جهش نزدیک به چهاربرابری هزینه‌های تولید، به یکی از کانون‌های اصلی اختلاف میان دولت و فعالان معدن تبدیل شده است؛ وضعیتی که به‌طور خاص در پهنه معدنی سنگان -تأمین‌کننده یک‌سوم خوراک زنجیره فولاد کشور- توجیه اقتصادی تولید را با چالش مواجه کرده است. در میان این فضای منفی، لغو محدودیت صادرات اسلب توسط ایمیدرو در پایان خردادماه یکی از معدود اخبار مثبت این دوره برای صنعت فولاد بوده و به گفته مقامات این سازمان، به کاهش التهاب بازار ورق فولادی کمک کرده است.

تحلیل اختصاصی: ترکیب هم‌زمان قطعی برق، ابهام بودجه‌ای و ثبات قیمت داخلی سنگ‌آهن، الگویی تکرارشونده از گزارش‌های پیشین این مرکز است که در تیرماه امسال به‌جای بهبود، تعمیق یافته. ورود به ماه‌های اوج مصرف برق -تیر و مرداد- بدون اصلاح ساختاری در تعرفه انرژی صنایع، ریسک آن دارد که برخی واحدهای کوچک و متوسط فولادی و سنگ‌آهنی را به تعطیلی موقت یا کاهش شدید فعالیت سوق دهد؛ هزینه‌ای که در نهایت از طریق کاهش عرضه داخلی و افزایش قیمت محصولات پایین‌دستی -از میلگرد تا لوازم خانگی- به مصرف‌کننده نهایی منتقل خواهد شد.

بر اساس اعلام رسمی، بورس تهران و بورس کالای ایران در روزهای برگزاری مراسم وداع و تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب -از جمله امروز- فعالیتی نداشته‌اند. این توقف موقت معاملات، در هفته‌ای رخ می‌دهد که در گزارش‌های پیشین این مرکز از رونق نسبی معاملات فیزیکی بورس کالا -با حجم هفتگی بیش از ۱.۷ میلیون تن و ارزشی نزدیک به ۴۱ هزار میلیارد تومان- خبر داده بودیم.

تحلیل اختصاصی: تعطیلی چندروزه بازار سرمایه از نظر بنیادین اثر محدودی بر ارزش‌گذاری بلندمدت شرکت‌های معدنی و فولادی دارد، اما می‌تواند برای چند روز نقدشوندگی کوتاه‌مدت سهام این گروه‌ها را کاهش دهد. نکته حائز اهمیت برای سرمایه‌گذاران آن است که با بازگشایی بازار، تجمع اخبار منتشرشده در این بازه -از صندوق ارزی ملی مس تا ادامه بحران برق- می‌تواند در یک یا دو روز نخست معاملات، نوسان بیشتری نسبت به روزهای عادی در نمادهای بزرگ گروه فلزات پایه ایجاد کند.

سناریوی نخست (تداوم وضعیت فعلی): پس از پایان هفته سوگ ملی، بازارها با همان روند صعودی دلار و ثبات نسبی مس بازمی‌گردند؛ بحران برق فولاد بدون راه‌حل ساختاری باقی می‌ماند و صندوق ارزی ملی مس با سرعتی محدود آغاز به کار می‌کند. این سناریو در حال حاضر محتمل‌ترین مسیر به نظر می‌رسد.

سناریوی دوم (بهبود نسبی): در صورت تمدید و تثبیت آتش‌بس موقت هرمز، پیشرفت در آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و راه‌اندازی سریع‌تر صندوق‌های ارزی معدنی، بخش معدن می‌تواند از ترکیب قیمت‌های جهانی بالای فلزات و کاهش نسبی ریسک ژئوپلیتیک بهره‌مند شود؛ به‌ویژه اگر وزارت نیرو در تیرماه برنامه مشخصی برای کاهش محدودیت برق صنایع راهبردی ارائه دهد.

سناریوی سوم (تشدید بحران): شکست مذاکرات دوحه پس از پایان مهلت یک‌هفته‌ای آتش‌بس هرمز، همراه با تعمیق محدودیت برق در اوج تابستان و تصویب نهایی ردیف ۹۸ همتی حقوق دولتی معادن بدون اصلاح، می‌تواند به توقف یا کاهش شدید فعالیت واحدهای کوچک و متوسط معدنی و فولادی، رشد بی‌ثبات‌تر نرخ ارز و افت بیشتر اعتماد سرمایه‌گذاران منجر شود.

منبع امتیازها: برآورد تحلیلی مرکز پایش اقتصاد معدن و سرمایه‌گذاری ایران بر اساس داده‌های میدانی، اظهارات مقامات صمت، ایمیدرو، بورس کالا، بانک مرکزی و مقایسه با گزارش‌های ۱۰ و ۱۱ تیرماه ۱۴۰۵.

وضعیت کل بخش معدن: خنثی رو به مثبت با احتیاط بالا

وضعیت بازار جهانی فلزات: مثبت و در حال تثبیت

وضعیت سرمایه‌گذاری: خنثی رو به بهبود

وضعیت تأمین مالی: خنثی رو به مثبت

سطح ریسک کل: بالا

چهاردهم تیرماه ۱۴۰۵ روزی بود که اقتصاد معدن ایران، مانند کل کشور، رسماً مکث کرد؛ اما مکث بازارها به معنای مکث نیروهایی نیست که در هفته‌های اخیر مسیر این بخش را شکل داده‌اند. مس جهانی در سطوح بالای تاریخی خود تثبیت شده، نخستین ابزارهای تأمین مالی ارزی برای صنعت مس فعال شده‌اند و لغو محدودیت صادرات اسلب نشانه‌ای از انعطاف سیاست‌گذاری در بخش فولاد است. در طرف مقابل، بحران برق زنجیره فولاد بدون هیچ اصلاح ساختاری وارد سخت‌ترین هفته‌های تابستان می‌شود و سرنوشت آتش‌بس موقت تنگه هرمز، که دقیقاً هم‌زمان با پایان هفته سوگ ملی به پایان می‌رسد، می‌تواند به‌سرعت جهت حرکت نرخ ارز و هزینه صادرات معدنی را تغییر دهد. برای سرمایه‌گذاران و مدیران صنعتی، هفته پیش رو -نه امروز- لحظه واقعی سنجش این تعادل شکننده خواهد بود.

مهم‌ترین فرصت روز: راه‌اندازی نخستین صندوق سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت ارزی ملی مس (با مشارکت بانک ملی و تأمین سرمایه کیمیا) و لغو محدودیت صادرات اسلب فولاد.

مهم‌ترین تهدید روز: ورود بحران برق زنجیره فولاد -بدون راه‌حل ساختاری از ۱۴ خرداد- به اوج مصرف تابستانی، هم‌زمان با تعطیلی چندروزه بازار سرمایه.

مهم‌ترین ریسک سیاستی: ابهام تکلیف ردیف ۹۸ همت تومانی حقوق دولتی معادن در بودجه ۱۴۰۵ و عدم مشخص شدن برنامه وزارت نیرو برای تابستان.

مهم‌ترین متغیر فردا: سرنوشت آتش‌بس موقت یک‌هفته‌ای تنگه هرمز پس از پایان مهلت آن و واکنش نرخ دلار و بورس تهران در نخستین روز بازگشایی رسمی بازارها.