گروه اقتصادی امروز شنبه سیزدهم تیرماه، برای نخستین‌بار در سال‌های اخیر، بازار ارز و طلای تهران عملاً از حرکت بازایستاد. هم‌زمان با آغاز مراسم ملی وداع با رهبر شهید انقلاب و خانواده ایشان در مصلای امام خمینی تهران -که تا هجدهم تیرماه در تهران، قم، مشهد، نجف و کربلا ادامه خواهد داشت- صرافی‌ها و میزهای معاملاتی طلا و سکه عملاً تعطیل یا نیمه‌تعطیل بودند و آنچه برخی کانال‌های غیررسمی به‌عنوان نرخ دلار اعلام کردند، تفاوت محسوسی با نرخ‌های کشف‌شده روز پنجشنبه نداشت. برای بخش معدن و صنایع معدنی ایران، این یک روز عادی نیست؛ روزی است که ساعت رسمی بازار ارز متوقف شده، اما نه ریسک انرژی، نه فشار بودجه‌ای و نه فرصت جهانی مس، هیچ‌کدام از حرکت بازنایستاده‌اند.

به گزارش بولتن نیوز ،آخرین نرخ رسمی دلار آزاد که پیش از این وقفه کشف شد، در محدوده ۱۷۵ هزار و ۴۰۰ تومان بود؛ رقمی که نسبت به ۱۷۴ هزار و ۴۰۰ تومان گزارش‌شده در رصد دو روز قبل، همچنان روند صعودی هفته‌های اخیر را دنبال می‌کرد، هرچند این بار شتاب جهش کاهش یافته بود. طلای جهانی نیز در کریدور چهار هزار و ۱۲۰ دلاری تثبیت شده و بانک جی‌پی‌مورگان، برخلاف پیش‌بینی‌های هیجانی چند هفته پیش درباره طلای شش‌هزار دلاری، اکنون سقف امسال را نزدیک به چهار هزار و ۵۰۰ دلار برآورد می‌کند؛ نشانه‌ای از فروکش نسبی هیجان در بازار جهانی فلزات گران‌بها.

در آن‌سوی ماجرا، مس جهانی همچنان روی همان مداری می‌چرخد که در دو گزارش قبلی این مرکز شرح داده شد: قیمت این فلز در بورس فلزات لندن در محدوده ۱۳ هزار و ۳۴۰ دلار در هر تن باقی مانده، رقمی که نسبت به سه ماه گذشته بیش از هشت درصد رشد نشان می‌دهد. این ثبات، در روزی که بازار ارز داخلی از حرکت بازایستاده، اهمیت مضاعفی پیدا می‌کند؛ چرا که مس همچنان تنها متغیری است که مسیر خود را مستقل از تعطیلی‌های داخلی ادامه می‌دهد.

در مقابل، بحران انرژی که در گزارش‌های پیشین با نرخ فعالیت بیست‌درصدی برخی واحدهای فولادی توصیف شده بود، امروز با اعداد تلخ‌تری روی میز قرار گرفته است: به گفته دبیرکل خانه صنعت، معدن و تجارت ایران، بخش معدن در تابستان جاری تاکنون ۲۱ روز تعطیلی کامل به دلیل قطعی برق را تجربه کرده، نزدیک به یک‌سوم ظرفیت تولیدی این بخش بلااستفاده مانده و سودآوری آن هشت درصد کاهش یافته است. صنعت سیمان با محدودیت هشتاد درصدی و فولاد با محدودیت سی تا پنجاه درصدی روبه‌روست؛ ارقامی که نشان می‌دهد آنچه در اردیبهشت و خرداد یک هشدار زودهنگام بود، اکنون به یک واقعیت مالی مستند در صورت‌های سود و زیان تبدیل شده است.

تصویر امروز اقتصاد معدن ایران، بنابراین، تصویر یک کشور است که ساعت اقتصادی خود را برای یک رویداد ملی و تاریخی متوقف کرده، اما در پستوی همین سکوت، سه نیرو در حال کشمکش‌اند: فرصت پایدار جهانی مس، فشار فزاینده و اکنون مستندِ بحران برق، و ابهامی که تعطیلی چندروزه بازار ارز درباره نقطه بازگشایی آن ایجاد کرده است. رصد امروز مرکز پایش اقتصاد معدن و سرمایه‌گذاری ایران، این سه نیرو را برای سرمایه‌گذاران، مدیران صنعتی و سیاست‌گذاران واکاوی می‌کند.

برای نخستین‌بار در ماه‌های اخیر، بازار رسمی ارز و طلای تهران امروز عملاً کشف نرخ نداشت. علت این وضعیت نه یک تصمیم اقتصادی، بلکه برگزاری مراسم ملی وداع با رهبر شهید انقلاب و اعضای خانواده ایشان بود که از ساعت شش صبح امروز در مصلای امام خمینی تهران آغاز شد و قرار است تا فردا یکشنبه ادامه یابد، پیش از آنکه دوشنبه مراسم تشییع در تهران و در روزهای بعد در قم، نجف، کربلا و مشهد برگزار شود. در چنین روزی، صرافی‌ها و بازار طلا و سکه در وضعیتی نیمه‌رسمی قرار داشتند و آخرین قیمت‌های به‌ثبت‌رسیده -نزدیک به ۱۷۵ هزار و ۴۰۰ تومان برای دلار آزاد- عملاً همان ارقام روز پنجشنبه هفته گذشته بود.

این توقف موقت نباید با آرامش بازار اشتباه گرفته شود. نرخ دلار در هفته‌های اخیر از محدوده ۱۶۱ هزار تومان به کانال ۱۷۴ تا ۱۷۶ هزار تومانی رسیده بود؛ روندی صعودی که ریشه در تحولات امنیتی-سیاسی منطقه، از جمله وضعیت تنگه هرمز و مسیر نامشخص گفت‌وگوهای غیرمستقیم دوحه دارد. گزارش‌های اخیر از افزایش تولید نفت اوپک هم‌زمان با بازگشایی تدریجی تنگه هرمز و تأکید مقامات ایرانی بر مدیریت این تنگه توسط ایران حکایت دارد؛ روندی که در صورت تثبیت، می‌تواند در میان‌مدت از التهاب بازار ارز بکاهد، هرچند تا امروز هیچ نشست مذاکراتی تازه‌ای با طرف آمریکایی برگزار نشده است.

اگر بازار ارز امروز به‌طور موقت سکوت کرده، بحران انرژی صنایع معدنی و فولادی چنین وقفه‌ای نداشته است. بر اساس اظهارات آرمان خالقی، دبیرکل خانه صنعت، معدن و تجارت ایران، بخش معدن در تابستان جاری تاکنون ۲۱ روز تعطیلی کامل را به دلیل قطعی برق تجربه کرده است؛ محدودیتی که نتیجه مستقیم آن، بلااستفاده ماندن نزدیک به یک‌سوم ظرفیت تولیدی این بخش و کاهش هشت‌درصدی سودآوری آن بوده است. صنعت سیمان با محدودیت هشتاد درصدی برق روبه‌روست و صنعت فولاد، بسته به منطقه، محدودیتی میان سی تا پنجاه درصد را تجربه می‌کند؛ ارقامی که به‌مراتب فراتر از رقم بیست‌درصدی است که در گزارش‌های پیشین از سوی برخی واحدهای فولادی بزرگ آذربایجان شرقی و خوزستان مطرح شده بود.

محمدمسعود سمیعی‌نژاد، معاون وزیر صمت و رئیس هیئت عامل ایمیدرو، بار دیگر نسبت به تصمیم وزارت نیرو در اعمال محدودیت برق زنجیره فولاد از ۱۴ خردادماه انتقاد کرده و هشدار داده که تداوم این روند به کاهش تولید، افت اشتغال، اخراج نیروی کار در صنایع پایین‌دستی و در نهایت از دست رفتن بازارهای صادراتی منجر خواهد شد. او همچنین یادآور شده کشور در شرایطی که بیش از هر زمان دیگری به رشد تولید و ارزآوری نیاز دارد و درگیر بازسازی واحدهای صنعتی آسیب‌دیده از تنش‌های نظامی اخیر است، نمی‌تواند تحمل قطع خطوط تولید صنایع راهبردی را داشته باشد.

در کنار این تصویر نگران‌کننده، نشانه‌ای از واکنش ساختاری نیز دیده می‌شود: صندوق توسعه ملی به ریاست مهدی غضنفری، نشستی مشترک با مدیران عامل فولاد خوزستان، ملی مس ایران، چادرملو، گل‌گهر، ملی فولاد و تهیه و تولید مواد معدنی، در کنار بانک‌های تجارت و سینا برگزار کرده تا مسیر تأمین برق پایدار صنایع معدنی از طریق قراردادهای بلندمدت انرژی تجدیدپذیر را تعیین کند. بر اساس این طرح، ایمیدرو می‌تواند برای شرکت‌های زیرمجموعه خود قراردادهای خرید برق تجدیدپذیر تا ۲۵ سال منعقد کند و مناطق ویژه اقتصادی بندرعباس، مکران و لامرد در اولویت سرمایه‌گذاری قرار دارند.

در میان همه بی‌ثباتی‌های داخلی، مس همچنان همان روایت آشنای دو گزارش اخیر را تکرار می‌کند: قیمت این فلز در بورس فلزات لندن در محدوده بالای ۱۳ هزار دلار در هر تن باقی مانده و نسبت به سه ماه گذشته بیش از هشت درصد رشد داشته است. در معاملات هفتگی بورس کالای ایران نیز مس، همراه با شمش بلوم و سیمان، در صدر جدول ارزش معاملات قرار گرفته و زنجیره فولاد، على‌رغم محدودیت‌های تولید، همچنان یکی از فعال‌ترین گروه‌های کالایی بازار بوده است.

در بازار فیزیکی داخلی، قیمت تیرآهن و سایر مقاطع فولادی در روزهای اخیر، از جمله در همین سیزدهم تیرماه، وارد مرحله‌ای از آرامش نسبی شده است؛ آرامشی که به گفته تحلیلگران بازار آهن‌آلات، بیش از آنکه نشانه بهبود تقاضا باشد، بازتاب تردید خریداران و تولیدکنندگان در برابر تصمیم‌های پرریسک است. نبود تقاضای قدرتمند از سوی پروژه‌های عمرانی و ساختمانی، همچنان مهم‌ترین مانع خروج این بازار از رکود توصیف می‌شود؛ روایتی که با افت هشتاد درصدی صادرات سنگ‌های تزئینی گزارش‌شده در رصد قبلی این مرکز، هم‌خوان است.

سناریوی نخست -و در حال حاضر محتمل‌ترین مسیر- تداوم روند فعلی است: مراسم سوگواری ملی تا هجدهم تیرماه بدون بروز تنش تازه به پایان می‌رسد، بازار ارز از حدود شانزدهم تیر با نرخی نزدیک به همان کانال ۱۷۵ تا ۱۷۶ هزار تومانی بازگشایی می‌شود، محدودیت برق در اوج تابستان ادامه می‌یابد و مس همچنان درآمد صادراتی صنعت معدن را تقویت می‌کند.

سناریوی دوم، خوش‌بینانه، در صورتی محقق می‌شود که روند بازگشایی تنگه هرمز و افزایش تولید نفت اوپک به کاهش پایدار تنش‌های منطقه‌ای بینجامد و هم‌زمان قراردادهای انرژی تجدیدپذیر ایمیدرو با صندوق توسعه ملی سرعت اجرایی بگیرد؛ در این حالت، هم ریسک ارزی و هم بخشی از هزینه فرصت انرژی برای صنایع معدنی در نیمه دوم سال کاهش می‌یابد.

سناریوی سوم، بدبینانه، وضعیتی است که در آن بروز هرگونه رخداد غیرمنتظره در جریان مراسم چندروزه و چندکشوره وداع و تشییع، یا توقف مذاکرات دوحه، به بازگشایی پرنوسان‌تر بازار ارز منجر شود؛ ترکیبی که در کنار تعمیق بحران برق و ابهام همچنان حل‌نشده ردیف ۹۸ همتی حقوق دولتی معادن در بودجه ۱۴۰۵، می‌تواند واحدهای کوچک و متوسط فولادی و سیمانی را به توقف کامل فعالیت نزدیک‌تر کند.

وضعیت کل بخش معدن: خنثی رو به محتاط

وضعیت بازار جهانی فلزات: مثبت

وضعیت سرمایه‌گذاری: محتاط

وضعیت تامین مالی: خنثی

سطح ریسک کل: بالا

اگر امروز فقط یک نکته از این گزارش باید به خاطر سپرده شود، آن نکته این است: اقتصاد معدن ایران در روزی ایستاده که ساعت رسمی بازار ارز کشور، به احترام یک رویداد ملی و تاریخی، برای چند روز متوقف شده است، اما فشارهای ساختاری -بحران برق که اکنون در قالب هشت درصد افت سود و بیست‌ویک روز تعطیلی به زبان اعداد درآمده، و ابهام بودجه‌ای حقوق دولتی معادن- همچنان بدون وقفه به مسیر خود ادامه می‌دهند. مس، در این میان، تنها متغیری است که مستقل از تقویم داخلی کشور، به تقویت درآمد صادراتی بخش معدن ادامه می‌دهد. تا زمانی که بازار ارز بازگشایی نشده و تصویر روشنی از نرخ کشف‌شده در نخستین روز معاملاتی پس از ایام سوگواری به دست نیاید، سرمایه‌گذاران و مدیران صنعتی باید تصمیمات مالی خود را بر پایه سناریو، نه قطعیت، بنا کنند.

•  مهم‌ترین فرصت روز: تداوم ثبات مس جهانی در کانال بالای ۱۳ هزار دلار، و امکان تثبیت نسبی نرخ ارز پس از پایان ایام سوگواری در صورت عدم بروز تنش تازه در مسیر تنگه هرمز و مذاکرات دوحه.

•  مهم‌ترین تهدید روز: تعمیق مستند بحران برق در اوج فصل گرما -۲۱ روز تعطیلی کامل، محدودیت سی تا پنجاه درصدی فولاد و هشتاد درصدی سیمان، و افت هشت‌درصدی سودآوری بخش معدن.

•  مهم‌ترین ریسک سیاستی: تداوم ابهام درباره ردیف ۹۸ همتی حقوق دولتی معادن در بودجه ۱۴۰۵ و زمان بازگشت ایمیدرو به اساسنامه توسعه‌ای خود، هم‌زمان با توقف موقت فعالیت نهادهای تصمیم‌گیر اقتصادی در ایام سوگواری.

•  مهم‌ترین متغیر برای رصد فردا: زمان دقیق بازگشایی رسمی بازار ارز و طلا -احتمالاً از شانزدهم تیرماه- و نرخ کشف‌شده دلار در نخستین روز معاملاتی پس از این وقفه بی‌سابقه.

منبع: این گزارش توسط مرکز پایش اقتصاد معدن و سرمایه‌گذاری ایران بر پایه پایش داده‌های کدال، بورس تهران، بورس کالای ایران، ایمیدرو، وزارت صمت، بانک مرکزی، وزارت نیرو، خانه صنعت و معدن، رسانه‌های تخصصی معدن و فولاد و بازارهای جهانی فلزات تهیه شده است.