آنتی اکسیدان به زبان ساده

گروه اجتماعی: آنتی اکسیدان­ها ترکیباتی هستند که در خوراکی­ها پیدا می­شوند و باعث پیشگیری یا تأخیر در بروز صدمه به سلول­های بدن می­شوند.

به گزارش بولتن نیوز به نقل از مجله زندگی ایده آل، این ترکیبات به صورت طبیعی در بسیاری از غذاها به خصوص گیاهان یافت می­شوند. این ترکیبات با پاکسازی یا دفع مواد جانبی مضر ناشی از فعالیت­های سلول­های بدن که رادیکال­های آزاد نام دارند، باعث پیشگیری یا توقف صدمات به آن­ها می­شوند. آنتی اکسیدان­ها به وسیله گوارش از غذاهایی که می­خوریم، آزاد می­شوند و به کمک جریان خون به تمام سلول­های بدن می­رسند و از صدمات رادیکال­های آزاد پیشگیری می­کنند.

رادیکال آزاد چیست؟

این هم یکی دیگر از کلماتی است که با وجود استفاده گسترده در مقالات و نوشتارها، آشنایی چندانی با آن وجود ندارد. رادیکال­ آزاد یک عبارت کلی است که برای توصیف ترکیبات با قدرت واکنش بالا در بدن استفاده می­شود. قدرت واکنش بالا به معنی قابلیت اتصال، ترکیب و نهایتاً صدمه رساندن به سلول­های بدن و DNA است و بیشتر اوقات برای توصیف آسیب­های سلولی که منجر به تولد سلول­های سرطانی می­شوند، به کار می­روند. رادیکال­های آزاد به دلیل عوامل خارجی مثل سیگار کشیدن یا سموم تولید شده؛ اما بیشتر آن­ها در نتیجه فرایند طبیعی متابولیسم بدن تولید می­شوند؛ بنابراین می­توان آن­ها را تا حدی با پیشگیری یعنی سیگار نکشیدن یا پرخوری نکردن کنترل کرد، اما حذف کامل آن­ها امکان­پذیر نیست.

بدن ما مجهز به سیستم­های دفاعی است که تأثیر رادیکال­های آزاد را کاهش می­دهند، اما نیاز به کمک خارجی هم دارد، این جاست که آنتی اکسیدان­ها به کار می­آیند. این مولکول­ها به رادیکال­های آزاد چسبیده و در نتیجه خطر احتمالی برای سایر مولکول­ها مثل DNA سلول­ها را کاهش می­دهند. رادیکال­های آزاد بعد از چسبیدن به آنتی اکسیدان­ها دیگر آزاد نیستند و به احتمال زیاد قدرت آسیب رساندن به سلول­ها را نخواهند داشت.

گیاهان؛ سرشار از آنتی اکسیدان

ویتامین­هایی که در نقش آنتی اکسیدان عمل می­کنند، شامل ویتامین­های A,C  و E هستند. سایر مواد غیر ویتامینی که به عنوان آنتی اکسیدان عمل می­کنند هم شامل لوتئین و لایکوپین می­شوند. البته مواد متعدد دیگری هم در انواع میوه­ها و خوراکی­های وجود دارند که حداقل در شرایط آزمایشگاهی خواص آنتی اکسیدانی از خود نشان می­دهند که شامل ده­ها هزار ترکیب مختلف می­شوند.

البته گفتن این که برخی از این مواد خارج از شرایط آزمایشگاهی و در سیستم گوارش بدن چطور عمل خواهند کرد، ساده نیست. در بدن ابتدا این مواد باید جذب روده شده، به مقدار کافی در عضو موردنظر جمع شده و سپس به قسمتی از سلول­ها بروند که در حال تخریب با رادیکال­های آزاد هستند. به علاوه هزاران ماده و هزاران واکنش ممکن وجود دارد که تعیین تأثیر دقیق هر آنتی اکسیدان بر عملکرد و سلامتی بدن را دشوار می­کند.

عامل ناشناخته

یک روش بررسی غذاهایی با خواص سلامتی ثابت شده، ملاحظه تأثیر آنتی اکسیدان­های موجود در آن­هاست. دانشمندان با تحقیق روی خوراکی­های سرشار از آنتی اکسیدان و تأثیر آن­ها بر کاهش یا افزایش خطر ابتلا به بیماری­های مختلف به این نتیجه می­رسند که باید چه غذاهایی بیشتر مصرف شوند. برای مثال نقش گوجه­فرنگی که سرشار از آنتی اکسیدان پروتئینی لایکوپین است، در کاهش خطر سرطان پروستات بدخیم به اثبات رسیده است یا مثلا به نظر می­رسد خوراکی­های سرشار از بتاکاروتن­ها خطر ابتلا به سرطان سینه را کاهش­ می­دهند. مثال دیگر قهوه است که خود یک منبع غنی از آنتی اکسیدان به شمار می­رود و می­تواند برای برخی بیماری­های کبدی از جمله سرطان کبد مفید باشد؛ اما این مسئله که این خواص درمانی دقیقاً به خاطر آنتی اکسیدان­های موجود در این غذاهاست یا مرتبط با ترکیبات دیگری است یا مجموعه تمام این­ها با هم منجر به خواص درمانی می­شوند، هنوز شناخته شده نیست.

پس چکار کنیم؟

ویتامین­ها و مواد معدنی که خواص آنتی اکسیدانی دارند، همگی جزء مواد مغذی ضروری بدن هستند و برای عملکرد سالم و درست بدن به آن­ها نیاز داریم؛ بنابراین فارغ از همه این داستان­ها باید آن­ها را در برنامه غذایی خود بگنجانید. در ضمن خوراکی­های سرشار از آنتی اکسیدان که معمولاً در گروه میوه­ها و سبزی­ها یافت می­شوند، شامل سایر مواد مغذی از جمله پروتئین، کربوهیدرات، فیبر و آب هم هستند و دلایل بی­شماری برای توصیه به مصرف آن­ها وجود دارد. مصرف روزانه 5 سهم میوه و سبزی برای سلامت بدن ضروری است و در این بین انتخاب میوه­ها و سبزی­های رنگارنگ که معمولاً آنتی اکسیدان بیشتری دارند، می­تواند به شما کمک کند بهتر آنتی اکسیدان­های مورد نیاز بدن خود را تأمین کنید. رژیم غذایی مناسب رژیمی است که طیف وسیعی از غذاهای گیاهی در آن وجود داشته باشد.