دوست دارم کار جدیدم میهمان کودکان بوشهری شود

 به گزارش بولتن نیوز به نقل از بامداد جنوب، بردن جهان انیمیشن به صحنه تئاتر، تنها جان‌بخشیدن به شخصیت‌های آشنای کودکان نیست؛ بلکه فرصتی است تا بچه‌ها در دل قصه و بازی از خودشان و احساسات‌شان بیشتر بدانند و بزرگ‌ترها نیز مجال شنیدن آن‌ها را پیدا کنند. امین گلستانه، بازیگر، نویسنده و کارگردان تئاتر، سینما و تلویزیون که نامش با «جهان انیمیشن در صحنه تئاتر» گره خورده، با چنین دغدغه‌ای در حال تولید سومین اثر اقتباسی خود به نام «درون بیرون؛ فرمان گمشده» است؛ نمایشی که این بار به‌جای دنیای هیولاها، تماشاگران را به اتاق فرمان ذهن یک دختر ایرانی می‌برد.

گلستانه که سابقه بازی در فیلم‌های «بادیگارد» (ابراهیم حاتمی‌کیا)، «روزهای نارنجی» (آرش لاهوتی)، «از جنوب شرقی» (آیدا پناهنده)، «روز صفر» (سعید ملکان)، «آپاراتچی» (علی طاهرفر) و «صیاد» (جواد افشار) و مجموعه‌های تلویزیونی «سرزمین مادری» (کمال تبریزی) و «بازگشت» (حسین عامری) را دارد، در سال‌های اخیر با نمایش‌های «هتل ترانسیلوانیا؛ شعبه در ایران» و «کارخانه هیولاها؛ سالیوان در ایران»، به تهیه‌کنندگی صدیقه صحت به سراغ تئاتر و مخاطبان کودک و نوجوان رفته است.

«هتل ترانسیلوانیا» وی با فروش ۱۰ میلیارد تومانی در ۱۱ ماه اجرا، عنوان پرفروش‌ترین نمایش تاریخ تئاتر کودک و نوجوان ایران را به‌دست آورده است؛ موفقیتی که نام این کارگردان جوان جنوبی را در تئاتر کودک برجسته کرده و استقبال از اجراهای آن در شهرهای مختلف نشان داده که مخاطبانش محدود به تهران نیستند. بااین‌حال، او این موفقیت را «امانت» می‌داند، نه نسخه‌ای برای تکرار؛ از همین‌رو، در سومین کارش به دنیای احساسات کودکان سر زده‌است.

«درون بیرون؛ فرمان گمشده» با همراهی صداپیشگان آشنای انیمیشن و ترکیب اجرای زنده و تصویر، قصه باران ۱۱ ‌ساله را روایت می‌کند؛ با امید به اینکه گفت‌وگوی کودک با خودش و خانواده‌اش و جهان پیرامونی‌اش، پس از خروج از سالن نیز ادامه یابد. گلستانه بسیار علاقه‌مند است که با همراهی تهیه‌کننده‌ای در بوشهر، این نمایش و «هتل ترانسیلوانیا» را برای کودکان دوست‌داشتنی این استان نیز اجرا کند. در ادامه با این کارگردان جوان که متولد ۱۵ بهمن ۱۳۶۶ در زاهدان است، درباره تولید تئاتر اقتباسی از انیمیشن، تجربه پرفروش‌شدن و دغدغه‌های تئاتر کودک به گفت‌وگو نشستیم. با ما همراه باشید.

نخست بگویید که چه شد برای سومین پروژه، «درون بیرون؛ فرمان گمشده» را انتخاب کردید؟

ببینید ما در «هتل ترانسیلوانیا» با «لولوخان» شوخی کردیم و در کار بعدی با هیولاها و تاریخ ادبیات شفاهی همراه شدیم. این بار می‌خواستم برویم جایی که هیچ هیولایی آن‌جا نیست، ولی گاهی چیزی که از همه‌ هیولاها ترسناک‌تر است؛ ذهن خود بچه‌هاست. «درون بیرون» این امکان را می‌داد که نگاهمان را بچرخانیم و به‌جای دنیای بیرون، اتاق فرمانی را نشان بدهیم که هر روز صبح در سر یک بچه روشن می‌شود. سؤالم این بود که اگر روزی آن اتاق فرمان قفل شود، چه کسی کلیدش را دارد؟

این نمایش آیا داستان جدید هم برای کودکانی دارد که انیمیشن را دیده‌اند؟

بچه‌هایی که انیمیشن را دیده‌اند، احساسات را می‌شناسند؛ اما در اتاق فرمان ما کسی هست که در هیچ انیمیشنی ندیده‌اند، شخصیتی که فقط در خانه‌های ایرانی پیدا می‌شود؛ همه دوستش دارند، همه به او احترام می‌گذارند و همین، قصه را پیچیده می‌کند. فقط می‌توانم بگویم یک صبح خیلی مهم است و باران باید تا ساعت ۱۰ تصمیمی بگیرد… بقیه‌اش را باید در سالن دید.

در این اقتباس، چه تغییراتی داده‌اید تا داستان به زندگی کودکان ایرانی نزدیک‌تر شود؟

قهرمان ما باران است، دختری یازده‌ساله و ایرانی که ویولن می‌زند. خانواده‌اش مهربان‌اند و برایش بهترین‌ها را می‌خواهند. مشکل قصه از همین مهربانی شروع می‌شود؛ نه از بدی کسی. در فرهنگ ما «رعایت کردن» یک ارزش است و ما خواستیم ببینیم این ارزش در ذهن یک بچه چه شکلی دارد؟! جواب به این سوال موجب خلق یک شخصیت جدید شد.

این نمایش اکنون در چه مرحله‌ای از تولید است و دشوارترین بخش کار تا امروز چه بوده؟

متن نهایی شده، دورخوانی‌ها آغاز شده و هم‌زمان طراحی صحنه، لباس، گریم و ساخت بخش‌های تصویری پیش می‌رود. دشوارترین بخش کار، کوک کردن دو جهان با یکدیگر است؛ یکی روی صحنه است و هر شب زنده اجرا می‌شود؛ دیگری انیمیشنی است که هر شب عیناً پخش می‌شود. این دو باید مثل دو نوازنده‌ یک ارکستر، روی یک ضرب نفس بکشند.

برای تبدیل دنیای ذهن و احساسات به فضای زنده‌ صحنه، چه راهی پیدا کردید؟

صحنه‌ ما اتاق فرمان ذهن است؛ یک میز فرمان بزرگ، دکمه‌ها، چراغ‌ها و گوی‌های رنگی که حتی ممکن است از میان تماشاگران عبور کنند. دنیای بیرون، یعنی زندگی باران را فقط از چشم خود او و روی پرده به شکل انیمیشن می‌بینیم؛ یعنی تماشاگر هم مثل احساسات پشت چشم‌های باران می‌نشیند. صحنه‌ ما سه‌سویه است و تماشاگران از سه طرف دور اتاق فرمان نشسته‌اند؛ انگار خودشان هم بخشی از ذهن باران‌اند.

چگونه درباره‌ احساسات حرف می‌زنید، بدون اینکه نمایش به کلاس درس تبدیل شود؟

قانون ما ساده است؛ هیچ احساسی روی صحنه درس نمی‌دهد؛ همه می‌خواهند برنده شوند. شادی، خشم، ترس و بقیه، هر کدام فکر می‌کنند فقط خودشان راه درست را بلدند. بچه‌ها به دعوای آن‌ها می‌خندند و پدرها و مادرها به شباهتش با خانه‌ خودشان می‌اندیشند. اگر حرفی هم در کار باشد، از دل بازی و موسیقی بیرون می‌آید، نه از زبان یک شخصیت دانا. در برخی از لحظات هم خود تماشاگر است که جواب را بلند می‌گوید.

در پرداخت ترس، خشم و غم، چه ملاحظاتی دارید و آیا از مشاور کودک کمک گرفته‌اید؟

در نمایش ما هیچ احساسی «آدم بده» نیست. خشم می‌تواند از حق دفاع کند، ترس مراقب است و غم بلد است بغل کند. مراقبیم که خشم ترسناک نشود، ترس تحقیر نشود و غم چیزی برای فرار کردن نباشد. هر کدام لحظه‌ای دارند که بچه بفهمد بدون آن‌ها هم کار پیش نمی‌رود. اینجا باید اشاره کنم که مشاور ارتباطات ما خانم مریم سلیمی و مشاور خانواده و روان‌شناسی ما خانم فریماه غلامی هستند. همه‌ متن‌ها و بازنویسی‌ها در طول نوشتن، چند بار به بررسی این عزیزان رسیده است.

حضور صداپیشگان آشنای انیمیشن، چه نقشی در اجرای صحنه‌ای دارند؟

من معتقدم که صدای آشنا برای بچه‌ها مثل دست یک دوست در تاریکی سالن است؛ تا شنیده می‌شود، اعتماد می‌آید؛ اما در نمایش ما صدا فقط برای شناختن نیست. بعضی از مهم‌ترین لحظه‌های قصه در صداها اتفاق می‌افتد یا در جمله‌هایی که نیمه‌کاره می‌مانند. پیشنهاد می‌کنم گوش‌هایتان را هم به سالن بیاورید، چون در کارهای من همیشه از صداپیشه‌های اصلی استفاده می‌شود و این بار هم از این قاعده مستثنی نیست.

از تجربه‌ دو نمایش قبلی، چه چیزی را در این پروژه تکرار نمی‌کنید؟

اینکه فکر کنیم هرچه کار شلوغ‌تر باشد، بچه‌ها بیشتر لذت می‌برند. بچه‌ها ریتم را دوست دارند؛ اما ریتم یعنی تغییر، نه یکنواختی. این بار جاهایی در نمایش هست که همه‌چیز آرام می‌شود و سالن ساکت می‌ماند. فکر می‌کنم بچه‌ها آن سکوت‌ها را بیشتر از هر فریادی به خاطر بسپارند.

موفقیت فروش «هتل ترانسیلوانیا» چقدر بر انتخاب‌ها و انتظارات از اثر جدید شما تاثیر گذاشته است؟

ببینید موفقیت یک امانت است، نه یک فرمول. مخاطبی که آن نمایش را دیده، حالا انتظار دارد دوباره غافلگیر شود، نه اینکه همان را دوباره ببیند. برای همین آگاهانه از دنیای هیولاها بیرون آمدیم. خیال هم نمی‌کنیم بچه‌ها فقط به خاطر یک اسم آشنا بلیت می‌خرند؛ این بار باید با قصه دلشان را ببریم.

در تولید تئاتر کودک، کدام نیاز هنری بیشتر زیر فشار هزینه‌ها نادیده می‌ماند؟

زمان. زمان کافی برای تمرین، برای آزمون و خطا، برای اینکه یک صحنه سه بار ساخته و کنار گذاشته شود تا بار چهارم درست از آب دربیاید. تئاتر کودک معمولاً با عجله تولید می‌شود، چون گمان می‌کنند بچه‌ها متوجه نمی‌شوند؛ اما بچه‌ها دقیق‌ترین تماشاگران دنیا هستند؛ فقط تعارف ندارند. حوصله‌شان که سر برود، همان لحظه نشانت می‌دهند.

آیا پیش از اجرای عمومی، واکنش کودکان را می‌سنجید و بر اساس آن نمایش را تغییر می‌دهید؟

بله، اما نه به شکل یک اجرای اختصاصی پیش از اجرای عمومی. سر تمرین‌های ژنرال از چند کودک همراه دعوت می‌کنیم و آن‌ها نخستین تماشاگران نمایش هستند. بعد از این همه سال کار برای بچه‌ها، تا حد زیادی با سلیقه‌شان آشنا هستیم؛ با این حال، همین چند جفت چشم کوچک چیزهایی نشانمان می‌دهند که هیچ متن و تحلیلی نشان نمی‌دهد. بچه‌ها لحظه‌ای را که حوصله‌شان سر می‌رود، بی‌رودربایستی نشان می‌دهند و لحظه‌ای را که قصه آن‌ها را گرفته با سکوتشان. ریتم صحنه‌ها، جای شوخی‌ها و لحظه‌هایی که تماشاگر باید همراهی کند، با همین واکنش‌ها تنظیم می‌شود. این تنظیم هم با شب اول تمام نمی‌شود؛ هر سالن پر از بچه، معلم جدیدی است.

تجربه‌ اجرا در شهرهای مختلف، چقدر شناخت شما را از کودکان توسعه داده است؟

اجرا در کرج، کرمانشاه، شیراز، زنجان، آمل، ساری، گرگان و شهرهای دیگر؛ هر کدام برای من نکته‌ای داشت. فهمیدم بچه‌ها در همه‌ شهرها به یک چیز می‌خندند، اما به چیزهای متفاوتی فکر می‌کنند؛ شوخی جهانی است، اما ضرب‌المثل، لهجه و روابط خانوادگی هر شهر رنگ خودش را دارد. برای همین «درون بیرون» و نمایش‌های قبلی را طوری ساخته‌ایم که بتوانند سفر کنند و تیم ما نمایش را با فضای فرهنگی هر شهر هماهنگ و بومی می‌کند. در سایت نمایش هم بخشی گذاشته‌ایم که هر شهری بتواند درخواست اجرا بدهد.

کدام واکنش کودکان در اجراهای گذشته، خستگی کار را از تن شما بیرون برده است؟

در یکی از اجراها مادری را دیدم که برای پنجمین بار فرزندش را به تماشای نمایش آورده بود. در طول اجرا، بچه به صحنه خیره بود و مادر به بچه‌اش. تا اینکه مادر بچه آخر اجرا پیش من آمد و گفت: «پسرم بیش‌فعالی دارد و هیچ نمایشی را نمی‌توانست تا آخر ببیند. نمایش شما تنها نمایشی است که می‌نشیند و مثل بقیه‌ بچه‌ها تماشا می‌کند. این تنها فرصت من است که فرزندم را اینقدر شاد و آرام ببینم.» لحظه‌ دیگر، آخر هر اجراست؛ وقتی دم در سالن بچه‌ها را برای خروج راهنمایی می‌کنم و بغلم می‌کنند. خدا می‌داند این بغل‌ها چقدر خستگی را از تن ما بیرون می‌برد.

دوست دارید «درون بیرون؛ فرمان گمشده» چه گفت‌وگویی میان کودکان و والدینشان آغاز کند؟

دوست دارم توی ماشین در راه برگشت یکی از بچه‌ها بپرسد: «مامان، توی اتاق فرمان تو کی از همه بیشتر دکمه می‌زنه؟» و بعد پدر و مادر هم از بچه بپرسند: «تو چی؟ حرفی هست که تا حالا بهمون نگفتی؟» اگر این گفت‌وگو شروع شود، نمایش ما کارش را کرده است. بقیه‌اش را می‌گذارم برای سالن.

در پایان از خانم صدیقه صحت، تهیه‌کننده کارهایم و پردیس تئاتر شهرزاد که در همه این ساله‌ا صمیمانه پذیرای آثار کودک در ژانر جهان انیمیشن شده و همراه ماست، به صورت ویژه قدردانی می‌کنم.