«اگر سپاه نبود، کشور هم نبود»؛ از پاوه و خرمشهر تا دفاع از آسمان و تمامیت ارضی ایران

گروه فرهنگی علیرضا حسینی – عضو شورای سردبیری بولتن‌نیوز جمله تاریخی حضرت امام خمینی(ره) که فرمودند «اگر سپاه نبود، کشور هم نبود»، تنها یک عبارت ماندگار در تاریخ انقلاب اسلامی نیست؛ بلکه یادآور روزهایی است که پاسداران انقلاب در دشوارترین شرایط، مسئولیت دفاع از امنیت و تمامیت ارضی کشورمان را بر عهده گرفتند. از بحران پاوه و سال‌های دفاع مقدس تا مقابله با داعش، توسعه توان موشکی و حضور در میدان‌های امدادرسانی، سپاه پاسداران در مقاطع مختلف، همراه با ارتش، بسیج و مردم، نقشی تعیین‌کننده در دفاع از ایران ایفا کرده است.

سپاه؛ نهادی که در میدان بحران شکل گرفت

به گزارش بولتن‌نیوز، برای شناخت جایگاه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی باید به روزهای نخست پیروزی انقلاب بازگشت؛ روزهایی که کشور با بحران‌های امنیتی، درگیری‌های مسلحانه و تهدیدهای داخلی و خارجی روبه‌رو بود.

در چنین شرایطی، سپاه به‌عنوان نهادی تازه‌تأسیس، مسئولیت‌های سنگینی بر عهده گرفت.

حضرت امام خمینی(ره) در ۲۹ مرداد ۱۳۵۸، در جریان بحران پاوه، جمله تاریخی «اگر سپاه نبود، کشور هم نبود» را بیان کردند؛ عبارتی که به نمادی از قدردانی بنیان‌گذار جمهوری اسلامی از نقش پاسداران تبدیل شد.

در آن روزها، پاسداران جوان با امکانات محدود و در کنار دیگر نیروهای مدافع کشور، برای حفظ امنیت و مقابله با گروه‌های مسلح وارد میدان شدند.

اهمیت این تجربه صرفاً در یک عملیات نظامی خلاصه نمی‌شد؛ سپاه در همان سال‌های نخست، تجربه سازماندهی نیروهای داوطلب، حضور در مناطق بحرانی و انجام مأموریت‌های دشوار را به دست آورد.

دفاع مقدس؛ وقتی پاسداران از جان گذشتند تا ایران بماند

با آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران در شهریور ۱۳۵۹، سپاه پاسداران وارد مرحله تازه‌ای از مسئولیت تاریخی خود شد.

در شرایطی که بخش‌هایی از خاک کشورمان به اشغال ارتش عراق درآمده بود، نیروهای سپاه در کنار ارتش جمهوری اسلامی ایران، بسیج مردمی و دیگر مدافعان کشور، در خطوط مقدم دفاع حضور یافتند.

عملیات‌های بزرگ دفاع مقدس، از ثامن‌الائمه و طریق‌القدس تا فتح‌المبین و بیت‌المقدس، نشان‌دهنده گسترش توان سازماندهی و همکاری عملیاتی نیروهای ایرانی بود.

آزادسازی خرمشهر در سوم خرداد ۱۳۶۱، یکی از برجسته‌ترین جلوه‌های این همکاری به شمار می‌رود.

خرمشهر با شعار آزاد نشد؛ با برنامه‌ریزی عملیاتی، عبور از موانع، تحمل سختی‌های میدان و جان‌فشانی رزمندگانی آزاد شد که بسیاری از آنان هرگز به خانه بازنگشتند.

نام فرماندهان و شهدایی همچون محمد جهان‌آرا، حسین خرازی، احمد کاظمی، مهدی باکری، ابراهیم همت و هزاران شهید گمنام، با تاریخ دفاع از ایران پیوند خورده است.

این حقیقت تاریخی را نمی‌توان نادیده گرفت که امنیت امروز کشورمان بر پایه فداکاری نسل‌هایی شکل گرفته که در سخت‌ترین شرایط، دفاع از وطن را بر آسایش شخصی ترجیح دادند.

از مقابله با داعش تا دفاع از امنیت منطقه‌ای

سال‌ها پس از پایان دفاع مقدس، ظهور گروه تروریستی داعش در عراق و سوریه، تهدیدی تازه برای امنیت منطقه ایجاد کرد.

گسترش سریع این گروه، تصرف شهرهای مهم و تهدید مراکز جمعیتی و مذهبی، نگرانی‌های گسترده‌ای درباره آینده امنیت منطقه به وجود آورد.

نیروی قدس سپاه پاسداران، در کنار نیروهای عراقی، سوری و دیگر مجموعه‌های مقابله‌کننده با داعش، در این عرصه حضور یافت.

شهید سپهبد حاج قاسم سلیمانی، یکی از شناخته‌شده‌ترین فرماندهان ایرانی در سازماندهی و هماهنگی نیروهای هم‌پیمان برای مقابله با داعش بود.

مقابله با این گروه، تنها یک مأموریت برون‌مرزی تلقی نمی‌شد؛ از منظر امنیت ملی کشورمان، جلوگیری از گسترش تهدید تروریسم به مرزهای ایران نیز اهمیت داشت.

البته شکست سرزمینی داعش حاصل تلاش مجموعه‌ای از نیروهای منطقه‌ای و بین‌المللی بود، اما نقش نیروهای ایرانی و جان‌فشانی مدافعان حرم، بخشی مهم از این تاریخ است.

قدرت موشکی؛ عبور از محدودیت‌ها و توسعه توان بومی

یکی از مهم‌ترین تحولات ساختار دفاعی کشورمان در دهه‌های گذشته، توسعه توان موشکی و فناوری‌های مرتبط با آن بوده است.

ایران در سال‌های جنگ تحمیلی با محدودیت‌های گسترده در تأمین تجهیزات پیشرفته مواجه بود. همین تجربه، ضرورت سرمایه‌گذاری در توان داخلی و کاهش وابستگی تسلیحاتی را برجسته کرد.

در سال‌های بعد، مجموعه‌های دفاعی کشور، از جمله نیروی هوافضای سپاه، در توسعه سامانه‌های موشکی، فناوری پیشران، هدایت و سکوهای پرتاب نقش‌آفرینی کردند.

ارزیابی‌های مراکز مطالعاتی خارجی، از جمله مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی آمریکا، نیز به گستردگی و تنوع توان موشکی ایران اشاره کرده‌اند.

از منظر فنی، اهمیت این پیشرفت‌ها تنها در برد موشک‌ها نیست؛ بلکه در توان طراحی، تولید، نگهداری، ارتقای دقت و استمرار ظرفیت عملیاتی نهفته است.

قدرت دفاعی زمانی معنا پیدا می‌کند که کشور بتواند در برابر تهدید خارجی، هزینه اقدام نظامی علیه خود را افزایش دهد و امکان دفاع مؤثر از تمامیت ارضی را حفظ کند.

در عین حال، بازدارندگی نیازمند مجموعه‌ای از توانمندی‌های نظامی، اطلاعاتی، پدافندی و مدیریتی است و نمی‌توان آن را به یک سامانه تسلیحاتی محدود کرد.

سپاه در کنار مردم؛ از زلزله کرمانشاه تا سیل و کرونا

یکی از ابعاد مهم کارنامه سپاه، حضور نیروهای آن در بحران‌های غیرنظامی است.

در زلزله کرمانشاه در آبان ۱۳۹۶، نیروهای سپاه و ارتش در کنار هلال‌احمر، دستگاه‌های اجرایی و گروه‌های مردمی در امدادرسانی، بازگشایی مسیرها و پشتیبانی از مناطق آسیب‌دیده مشارکت کردند.

در سیل‌های گسترده سال ۱۳۹۸ نیز ظرفیت مهندسی، لجستیکی و نیروی انسانی مجموعه‌های نظامی و بسیج برای کمک به مردم به کار گرفته شد.

در دوران همه‌گیری کرونا نیز نیروهای بسیجی و گروه‌های جهادی در فعالیت‌های حمایتی، توزیع اقلام بهداشتی و کمک به خانواده‌های آسیب‌دیده حضور داشتند.

این تجربه‌ها نشان داد که توان سازماندهی و امکانات مهندسی نیروهای مسلح می‌تواند در شرایط اضطراری، پشتیبان دستگاه‌های امدادی و خدمات عمومی باشد.

سپاهی که در میدان دفاع از مرزها حضور دارد، در شرایط بحران نیز می‌تواند در کنار مردم نقش‌آفرینی کند.

دفاع از ایران؛ مسئولیتی فراتر از یک نسل

تحولات نظامی و امنیتی سال‌های اخیر بار دیگر اهمیت آمادگی دفاعی، حفظ زیرساخت‌های حیاتی، توسعه فناوری‌های بومی و هماهنگی میان نیروهای مسلح را آشکار کرده است.

تجربه جنگ‌های جدید نشان می‌دهد که دفاع از کشور دیگر صرفاً به خطوط مقدم زمینی محدود نیست؛ امنیت سایبری، پدافند هوایی، حفاظت از زیرساخت‌های انرژی، سامانه‌های ارتباطی و توان پاسخ به تهدیدهای دوربرد نیز از اجزای اصلی امنیت ملی هستند.

در این عرصه، سپاه پاسداران در کنار ارتش و سایر نهادهای مسئول، وظایف سنگینی بر عهده دارد.

ارزیابی دقیق عملکرد نظامی نیز مستلزم تفکیک نتایج تأییدشده از ادعاهای عملیاتی طرف‌های درگیر است؛ زیرا اعتبار دستاوردهای دفاعی کشور با مستندات فنی و شواهد قابل اتکا تقویت می‌شود.

پاسداری از کشور، میراثی از ایثار و مسئولیت

امروز وقتی از سپاه پاسداران سخن می‌گوییم، نباید تنها ساختمان‌ها، تجهیزات، یگان‌ها و فرماندهان را ببینیم.

باید خانواده‌هایی را نیز به یاد آوریم که فرزندانشان را برای دفاع از کشور بدرقه کردند و بسیاری از آنان هرگز بازنگشتند.

باید رزمندگانی را به یاد آوریم که سال‌های جوانی خود را در جبهه‌های جنگ گذراندند؛ جانبازانی که هنوز آثار جنگ را با خود دارند و پیشکسوتانی که خاطرات آنان بخشی از حافظه تاریخی کشورمان است.

قدردانی از این فداکاری‌ها، به معنای نادیده گرفتن ضرورت پاسخگویی، رعایت قانون یا نظارت بر عملکرد نهادها نیست. برعکس، حفظ اعتماد عمومی و پایبندی به مسئولیت‌های قانونی می‌تواند سرمایه اجتماعی نیروهای مسلح را تقویت کند.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در نزدیک به پنج دهه گذشته، در مقاطع مهمی از تاریخ ایران حضور داشته است؛ از دفاع مقدس و مقابله با تهدیدهای تروریستی تا توسعه ظرفیت‌های دفاعی و امدادرسانی در بحران‌ها.

«اگر سپاه نبود، کشور هم نبود» یادآور مسئولیتی تاریخی است؛ مسئولیتی که با فداکاری نسل‌های گذشته آغاز شد و پاسداری از امنیت، استقلال و تمامیت ارضی ایران همچنان آن را زنده نگه می‌دارد.

درود بر شهدای مدافع ایران، بر جانبازان و ایثارگران و بر همه کسانی که برای امنیت و سربلندی کشورمان از جان و آسایش خود گذشته‌اند.

علیرضا حسینی – عضو شورای سردبیری بولتن‌نیوز