دیپلماسی در روزی که گذشت؛ ایران در کانون رایزنی‌های تازه برای امنیت منطقه

گروه بین‌الملل، سه‌شنبه پنجم آبان را می‌توان یکی از روزهای پرتحرک دیپلماسی منطقه در هفته‌های اخیر دانست. مجموعه‌ای از دیدارها، پیشنهادها و موضع‌گیری‌های سیاسی در تهران، مسکو، دوحه و مسقط، بار دیگر موضوع پایان جنگ و آینده امنیت منطقه را در مرکز گفت‌وگوها قرار داد.

به گزارش بولتن نیوز،اگرچه هنوز توافق جامعی برای پایان جنگ اعلام نشده و اختلاف‌نظرها درباره شرایط آن ادامه دارد، اما تحولات این روز نشان می‌دهد که مسیر گفت‌وگو همچنان فعال است و کشورهای منطقه در حال بررسی راهکارهایی برای عبور از شرایط کنونی هستند.

مسکو؛ تأکید پزشکیان بر حل مشکلات منطقه بدون وابستگی به آمریکا

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور کشورمان، در حاشیه هشتمین اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز در مسکو با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، دیدار و گفت‌وگو کرد.

در این دیدار، علاوه بر روابط دوجانبه و همکاری‌های اقتصادی، مسائل منطقه‌ای و ضرورت گسترش همکاری‌های چندجانبه مورد توجه قرار گرفت.

پزشکیان با اشاره به اقدامات آمریکا در منطقه تأکید کرد که این اقدامات، ضرورت همکاری بیشتر کشورهای منطقه را آشکار کرده است.

رئیس‌جمهور کشورمان تصریح کرد:

«من فکر می‌کنم ما قادر هستیم بدون اینکه به آمریکا وابسته باشیم، مشکلات خود را در منطقه حل‌وفصل کنیم.»

این موضع در شرایطی مطرح شد که کشورهای منطقه طی روزهای اخیر گفت‌وگوهای متعددی درباره کاهش بحران و دستیابی به ترتیبات امنیتی پایدار انجام داده‌اند.

تأکید تهران بر همکاری منطقه‌ای، بیانگر رویکردی است که مسئولیت تأمین امنیت را پیش از هر چیز متوجه کشورهای همین منطقه می‌داند.

پوتین بر اجرای تعهدات روسیه تأکید کرد

ولادیمیر پوتین نیز در دیدار با پزشکیان بر گسترش همکاری‌های اقتصادی، تجاری و انرژی میان تهران و مسکو تأکید کرد.

رئیس‌جمهور روسیه اعلام کرد کشورش به تعهدات خود در چارچوب پروژه‌های مشترک با ایران عمل خواهد کرد.

او همچنین از افزایش ۱۰.۴ درصدی حجم تجارت دوجانبه در هشت ماه نخست سال جاری میلادی خبر داد.

این اظهارات در شرایطی اهمیت دارد که همکاری‌های اقتصادی ایران و روسیه، به‌ویژه در حوزه انرژی، حمل‌ونقل و زیرساخت‌ها، از ظرفیت قابل توجهی برخوردار است.

با این حال، آنچه می‌تواند به تقویت مناسبات دو کشور کمک کند، تبدیل توافق‌ها و تعهدات به نتایج اجرایی و اقتصادی قابل اندازه‌گیری است.

از این منظر، پیگیری پروژه‌های مشترک و رفع موانع اجرای آن‌ها باید یکی از محورهای اصلی همکاری‌های آینده تهران و مسکو باشد.

دیدار پزشکیان و امیر قطر؛ تداوم گفت‌وگو درباره مسائل منطقه

در ادامه رایزنی‌های دیپلماتیک مسکو، رئیس‌جمهور کشورمان با شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، نیز دیدار کرد.

در این دیدار، روابط دوجانبه، تحولات منطقه، آخرین وضعیت مذاکرات و موضوع امنیت انرژی و تنگه هرمز مورد گفت‌وگو قرار گرفت.

اهمیت این دیدار از آن جهت است که قطر در کنار پاکستان، از کشورهای فعال در تلاش‌های دیپلماتیک برای دستیابی به راهکاری جهت پایان جنگ به شمار می‌رود.

ادامه گفت‌وگوهای تهران و دوحه نشان می‌دهد که با وجود شرایط دشوار منطقه، کانال‌های ارتباط سیاسی میان کشورها فعال است.

با این حال، تاکنون توافق جدیدی درباره پایان جنگ یا جدول زمانی مشخص برای اجرای تعهدات احتمالی در نتیجه این دیدار اعلام نشده است.

قطر؛ تأکید بر ضرورت اقدامات عملی برای تقویت اعتماد

هم‌زمان با رایزنی‌های مسکو، ابراهیم الهاشمی، از مقام‌های وزارت امور خارجه قطر، درباره شرایط دستیابی به امنیت پایدار منطقه موضع‌گیری کرد.

وی با تأکید بر ضرورت احترام به حاکمیت کشورها و ایجاد سازوکاری جدید برای امنیت منطقه، اعلام کرد تلاش‌های دیپلماتیک قطر و پاکستان با ابتکارات عربستان سعودی همسو است.

این مقام قطری همچنین خواستار اقدامات عملی ایران برای نشان دادن حسن نیت، جلوگیری از تهدید کشورهای منطقه و بازگشایی تنگه هرمز شد.

در بررسی این موضع باید توجه داشت که موضوع امنیت منطقه و بازگشت شرایط عادی، تنها به اقدامات یک کشور محدود نمی‌شود.

جمهوری اسلامی ایران بارها بر ضرورت توقف حملات، جلوگیری از تکرار تجاوز و دستیابی به تضمین‌های قابل اتکا برای تأمین امنیت کشورمان تأکید کرده است.

ازاین‌رو، دستیابی به تفاهم پایدار مستلزم بررسی مجموعه نگرانی‌های امنیتی طرف‌ها و توافق درباره تعهدات متقابل خواهد بود.

پیشنهاد عمان؛ امنیت منطقه با حضور ایران

یکی از مهم‌ترین تحولات دیپلماتیک روز سه‌شنبه، بازتاب پیشنهاد بدر بن حمد البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، برای انعقاد پیمان منع تجاوز میان هشت کشور حوزه خلیج فارس بود.

بر اساس این پیشنهاد، شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس به همراه جمهوری اسلامی ایران و عراق می‌توانند در چارچوب یک پیمان منطقه‌ای، بر اصل منع تجاوز و احترام متقابل به حاکمیت کشورها توافق کنند.

وزیر امور خارجه عمان تأکید کرده است که دستیابی به امنیت پایدار منطقه بدون مشارکت ایران امکان‌پذیر نیست.

اهمیت این پیشنهاد در آن است که موضوع امنیت خلیج فارس را در قالب مسئولیت مشترک کشورهای منطقه مطرح می‌کند.

چنین رویکردی با تأکید جمهوری اسلامی ایران بر ضرورت همکاری همسایگان برای تأمین امنیت منطقه همخوانی دارد.

البته پیشنهاد عمان هنوز به توافق رسمی کشورهای موردنظر تبدیل نشده و مواضع متفاوت برخی دولت‌ها، از جمله بحرین، نشان می‌دهد که مسیر دستیابی به تفاهم فراگیر با موانعی روبه‌روست.

با وجود این، طرح چنین پیشنهادی می‌تواند زمینه گفت‌وگو درباره سازوکارهای اعتمادسازی و تضمین امنیت متقابل را فراهم کند.

تنگه هرمز؛ موضوعی مهم در مذاکرات منطقه‌ای

یکی دیگر از محورهای مشترک موضع‌گیری‌های روز سه‌شنبه، موضوع تنگه هرمز و امنیت کشتیرانی در منطقه بود.

مقام‌های عمانی از رایزنی با تهران درباره ترتیبات موقت برای ازسرگیری کشتیرانی سخن گفته‌اند و قطر نیز بر ضرورت بازگشایی این مسیر تأکید کرده است.

تنگه هرمز به دلیل جایگاه مهم خود در تجارت جهانی انرژی، یکی از موضوعات اصلی گفت‌وگوهای جاری به شمار می‌رود.

از سوی دیگر، جمهوری اسلامی ایران موضوع امنیت این آبراه را با ضرورت توقف حملات و تأمین امنیت پایدار کشورمان مرتبط می‌داند.

در چنین شرایطی، دستیابی به راهکاری عملی نیازمند توافق بر سر مجموعه‌ای از تعهدات امنیتی و نحوه اجرای آن‌هاست.

آنچه اهمیت دارد، شکل‌گیری ترتیباتی است که ضمن حفظ حقوق و منافع مشروع ایران، امنیت پایدار کشتیرانی و تجارت منطقه را نیز تأمین کند.

اجلاس گاز؛ تأکید ایران بر تبدیل ظرفیت‌ها به همکاری عملی

رئیس‌جمهور کشورمان در هشتمین اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز، بر ضرورت توسعه همکاری‌های راهبردی، فنی و مهندسی میان کشورهای عضو تأکید کرد.

پزشکیان خواستار افزایش سرمایه‌گذاری‌های مشترک در زنجیره ارزش گاز، از تولید و فرآوری تا انتقال و مصرف شد.

وی همچنین ثبات بازار جهانی گاز، افزایش تجارت و توسعه ظرفیت‌های فناورانه را از محورهای مهم همکاری کشورهای عضو دانست.

این سخنان در شرایطی مطرح شد که تحولات منطقه بر امنیت عرضه انرژی و فعالیت بازارهای جهانی تأثیر گذاشته است.

برای کشورمان، برخورداری از منابع گسترده گاز طبیعی، ظرفیتی مهم برای توسعه همکاری‌های اقتصادی و تقویت جایگاه در بازار انرژی به شمار می‌رود.

بهره‌گیری مؤثر از این ظرفیت، نیازمند سرمایه‌گذاری، توسعه زیرساخت‌ها و پیگیری اجرای پروژه‌های مشترک است.

تهران؛ ادامه رایزنی‌ها درباره ترتیبات امنیتی منطقه

در تهران نیز گفت‌وگوهای مربوط به آینده امنیت منطقه ادامه یافت.

محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در دیدار با سفیر یمن، به نشست اخیر با حضور نمایندگان ترکیه، پاکستان و عربستان سعودی اشاره کرد.

وی هدف از این گفت‌وگوها را بررسی ترتیبات امنیتی منطقه، کاهش وابستگی به نیروهای خارجی و جلوگیری از مداخلات قدرت‌های فرامنطقه‌ای عنوان کرد.

این مواضع در کنار سخنان رئیس‌جمهور کشورمان در مسکو، نشان‌دهنده تأکید تهران بر ضرورت مشارکت مستقیم کشورهای منطقه در تصمیم‌گیری درباره آینده امنیت خود است.

با این حال، شکل‌گیری یک سازوکار مشترک نیازمند ادامه مذاکرات و دستیابی به تفاهم درباره اصول و تعهدات اجرایی خواهد بود.

جمع‌بندی؛ دیپلماسی فعال، مسیر دشوار توافق

مجموع تحولات سه‌شنبه پنجم آبان نشان داد که جمهوری اسلامی ایران در چند مسیر دیپلماتیک به‌صورت هم‌زمان در حال گفت‌وگو و رایزنی است.

دیدارهای رئیس‌جمهور کشورمان در مسکو، ادامه ارتباط با قطر، پیشنهاد عمان برای پیمان منع تجاوز و گفت‌وگوهای اخیر تهران با کشورهای منطقه، همگی از اهمیت یافتن راهکاری سیاسی برای پایان جنگ و دستیابی به امنیت پایدار حکایت دارند.

در این میان، یک نکته بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است: آینده امنیت منطقه بدون مشارکت کشورهای آن، از جمله جمهوری اسلامی ایران، قابل طراحی نیست.

البته اختلاف‌نظرها درباره شروط توافق، امنیت تنگه هرمز و تضمین‌های لازم برای جلوگیری از تکرار حملات همچنان ادامه دارد.

ازاین‌رو، نمی‌توان صرف افزایش دیدارها و ابتکارات دیپلماتیک را به معنای دستیابی به توافق نهایی دانست.

آنچه امروز اهمیت دارد، استمرار گفت‌وگوها، احترام متقابل به حاکمیت کشورها، توقف تجاوز و حرکت به سوی ترتیبات امنیتی قابل اتکاست؛ مسیری که جمهوری اسلامی ایران بر ضرورت مشارکت کشورهای منطقه در شکل‌گیری آن تأکید دارد.

تحولات روزهای آینده نشان خواهد داد که این تلاش‌ها تا چه اندازه می‌توانند به تصمیم‌های اجرایی و توافق‌های پایدار تبدیل شوند.