گروه اقتصادی در شرایطی که کسبه و فعالان اقتصادی با افزایش هزینه‌های تولید، کاهش قدرت خرید مشتریان و دشواری تأمین سرمایه در گردش روبه‌رو هستند، خبر استفاده از اطلاعات چک‌های صیادی در فرآیند محاسبه مالیات اصناف، پرسش مهمی را مطرح کرده است: آیا هر چکی که وصول می‌شود، نشانه درآمد صاحب حساب است؟ چکی که بابت بازپرداخت بدهی، خرید مواد اولیه یا تسویه حساب میان دو فعال اقتصادی صادر شده، لزوماً سود یا درآمد جدید ایجاد نمی‌کند. اکنون انتظار می‌رود سازمان امور مالیاتی روشن کند چگونه میان گردش پول و درآمد واقعی تفاوت می‌گذارد تا اجرای سیاست مقابله با فرار مالیاتی، به تحمیل هزینه ناعادلانه بر کسب‌وکارهای شفاف منجر نشود.
چک صیادی وارد محاسبات مالیاتی شد؛ نگرانی اصناف از چیست؟
به گزارش بولتن نیوز، بر اساس گزارش‌های منتشرشده درباره تغییرات فرآیند رسیدگی به مالیات عملکرد اصناف، اطلاعات چک‌های صیادی وصول‌شده نیز در کنار دیگر داده‌های اقتصادی مورد استفاده سازمان امور مالیاتی قرار گرفته است.
هدف از استفاده از اطلاعات مالی و بانکی، افزایش دقت در شناسایی فعالیت‌های اقتصادی و جلوگیری از پنهان ماندن درآمدهای مشمول مالیات عنوان می‌شود.
اصل استفاده از اطلاعات معتبر برای مقابله با فرار مالیاتی، اقدامی قابل دفاع است.
اما مسئله از جایی آغاز می‌شود که اطلاعات مربوط به گردش پول، بدون توجه کافی به ماهیت معاملات و اسناد مرتبط تفسیر شود.
هر مبلغی که به حساب یک فعال اقتصادی وارد می‌شود، الزاماً درآمد نیست و هر درآمدی نیز به معنای سود قابل مالیات‌ستانی نیست.
همین تفاوت ساده، می‌تواند سرنوشت مالیاتی هزاران کسب‌وکار را تحت تأثیر قرار دهد.
یک چک، چند معامله؛ مالیات بر کدام درآمد؟
برای روشن شدن موضوع، کافی است به فعالیت روزمره یک واحد صنفی توجه کنیم.
فرض کنیم یک فروشنده برای خرید کالا از عمده‌فروش، چکی صادر می‌کند.
عمده‌فروش نیز ممکن است از محل دریافت همان وجه، بدهی خود به تأمین‌کننده دیگری را پرداخت کند.
در این فرآیند، چندین تراکنش بانکی و جابه‌جایی پول اتفاق افتاده است.
اما آیا مجموع تمام این جابه‌جایی‌ها، درآمد تازه اقتصاد محسوب می‌شود؟
بدیهی است که پاسخ منفی است.
گردش مالی در زنجیره تأمین کالا، با سود واقعی فعالان اقتصادی تفاوت دارد.
چنانچه اطلاعات چک‌های صیادی صرفاً برای شناسایی و تطبیق معاملات استفاده شود، می‌تواند به شفافیت کمک کند.
اما اگر مبلغ چک بدون بررسی ماهیت آن به‌عنوان درآمد جدید در نظر گرفته شود، احتمال بروز خطا در محاسبات مالیاتی وجود خواهد داشت.
پرسش اصلی این است که سازمان امور مالیاتی چه سازوکاری برای جلوگیری از چنین خطایی پیش‌بینی کرده است؟
مبارزه با فرار مالیاتی؛ بله، اما با رعایت عدالت
هیچ نظام اقتصادی سالمی نمی‌تواند نسبت به فرار مالیاتی بی‌تفاوت باشد.
وقتی برخی فعالیت‌های اقتصادی از پرداخت مالیات قانونی خودداری می‌کنند، فشار بیشتری بر کسب‌وکارهایی وارد می‌شود که درآمد و معاملاتشان شفاف است.
ازاین‌رو، استفاده از سامانه‌های اطلاعاتی و ابزارهای هوشمند برای شناسایی درآمدهای پنهان، ضرورتی قابل دفاع است.
اما هوشمندسازی مالیاتی زمانی موفق خواهد بود که به همان اندازه که در شناسایی درآمد دقت دارد، در تشخیص مبالغ غیر‌درآمدی نیز دقیق عمل کند.
اگر فعال اقتصادی برای اثبات اینکه یک چک بابت بازپرداخت بدهی یا خرید کالا بوده، ناچار به طی فرآیندی طولانی و پرهزینه شود، بخشی از مزایای هوشمندسازی از بین خواهد رفت.
عدالت مالیاتی فقط به معنای دریافت مالیات از همه مشمولان نیست.
عدالت مالیاتی یعنی هیچ‌کس کمتر یا بیشتر از میزان قانونی خود مالیات نپردازد.
کسبه نباید برای اثبات بدیهیات گرفتار شوند
بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک و متوسط، ساختار حسابداری گسترده شرکت‌های بزرگ را ندارند.
فعالیت آنها بر پایه خریدوفروش روزانه، چک‌های مدت‌دار، تسویه بدهی‌ها و گردش مستمر سرمایه در جریان است.
در چنین شرایطی، هر تغییر در شیوه استفاده از اطلاعات بانکی باید با اطلاع‌رسانی روشن و آموزش مؤدیان همراه باشد.
برای مثال، صاحب یک واحد صنفی باید بداند اگر چکی بابت بازپرداخت قرض، انتقال وجه امانی یا تسویه بدهی دریافت کرده، چگونه می‌تواند ماهیت آن را در فرآیند رسیدگی مالیاتی مشخص کند.
همچنین باید روشن شود چه اسنادی برای اثبات این موضوع پذیرفته می‌شود.
اگر اطلاعات چک با فاکتور فروش، صورتحساب الکترونیکی و دیگر اسناد اقتصادی تطبیق داده شود، احتمال تشخیص نادرست کاهش پیدا می‌کند.
اما لازم است سازمان امور مالیاتی این فرآیند را به زبان ساده برای مردم توضیح دهد.
مؤدی نباید تازه پس از مشاهده مبلغ مالیات، متوجه شود که یک تراکنش غیر‌درآمدی نیازمند توضیح و ارائه سند بوده است.
آیا یک معامله ممکن است چند بار در اطلاعات مالیاتی ظاهر شود؟
یکی از پرسش‌های مهم درباره سامانه‌های مالیاتی، نحوه تطبیق داده‌هایی است که از منابع مختلف دریافت می‌شوند.
ممکن است اطلاعات یک معامله در صورتحساب الکترونیکی، تراکنش بانکی و سوابق چک صیادی ثبت شده باشد.
در این حالت، هر سه داده می‌توانند به یک فعالیت اقتصادی واحد مربوط باشند.
وجود اطلاعات بیشتر به‌خودی‌خود مشکل نیست؛ اتفاقاً می‌تواند دقت نظارت را افزایش دهد.
اما سامانه باید بتواند تشخیص دهد که این اطلاعات به یک معامله مربوط هستند، نه سه درآمد مستقل.
در غیر این صورت، احتمال ایجاد مغایرت و افزایش اعتراض مؤدیان وجود خواهد داشت.
البته تاکنون سندی در اختیار نداریم که نشان دهد سازمان امور مالیاتی به‌صورت عمومی و خودکار، یک معامله را به دلیل ثبت در چند سامانه چند بار مشمول مالیات کرده است.
موضوع گزارش، هشدار درباره ضرورت پیشگیری از چنین خطایی و مطالبه توضیح درباره سازوکارهای کنترلی است.
مهلت مالیاتی نزدیک است؛ اطلاع‌رسانی نباید دیر انجام شود
بر اساس اطلاع‌رسانی‌های منتشرشده، مهلت تکمیل فرم‌های مربوط به تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیات‌های مستقیم برای عملکرد سال ۱۴۰۴ تا پانزدهم آبان اعلام شده است.
در چنین شرایطی، هرگونه تغییر در داده‌های مورد استفاده برای محاسبه مالیات باید با توضیح کافی همراه باشد.
فعالان اقتصادی لازم است بدانند اطلاعات چک‌های صیادی در چه مرحله‌ای بررسی می‌شود و آیا بر مبلغ مالیات پیشنهادی تأثیر دارد.
همچنین باید روشن شود مؤدیانی که نسبت به اطلاعات نمایش‌داده‌شده یا محاسبات انجام‌شده اعتراض دارند، از چه مسیری می‌توانند موضوع را پیگیری کنند.
انتظار می‌رود سازمان امور مالیاتی پیش از پایان مهلت اعلام‌شده، راهنمایی روشن و کاربردی درباره این موارد منتشر کند.
پنج پرسش مستقیم از سازمان امور مالیاتی
اکنون لازم است مسئولان سازمان امور مالیاتی به چند پرسش مشخص پاسخ دهند.
نخست: اطلاعات چک‌های صیادی وصول‌شده دقیقاً با چه هدفی و در کدام مرحله از فرآیند تعیین مالیات عملکرد اصناف استفاده می‌شود؟
دوم: چه سازوکاری برای تشخیص چک‌های مربوط به بازپرداخت بدهی، انتقال وجوه غیر‌درآمدی و تسویه تعهدات در نظر گرفته شده است؟
سوم: سامانه‌های مالیاتی چگونه از محاسبه تکراری یک معامله که اطلاعات آن در چند منبع ثبت شده جلوگیری می‌کنند؟
چهارم: اگر مؤدی نسبت به ماهیت یک چک یا مبلغ محاسبه‌شده اعتراض داشته باشد، چه اسنادی باید ارائه دهد و رسیدگی در چه مدت انجام خواهد شد؟
پنجم: آیا پیش از پایان مهلت تکمیل فرم‌های مالیاتی، دستورالعمل عمومی و قابل فهمی برای اطلاع‌رسانی به اصناف منتشر خواهد شد؟
پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند از شکل‌گیری نگرانی‌های غیرضروری جلوگیری کند و اعتماد مؤدیان به فرآیندهای مالیاتی را افزایش دهد.
سازمان امور مالیاتی می‌تواند یک نگرانی را به فرصت تبدیل کند
استفاده از اطلاعات چک‌های صیادی، اگر با طراحی دقیق و رعایت حقوق مؤدیان همراه باشد، می‌تواند به شناسایی معاملات واقعی و کاهش زمینه‌های فرار مالیاتی کمک کند.
این اطلاعات همچنین امکان تطبیق بهتر جریان وجوه با اسناد اقتصادی را فراهم می‌کند.
اما موفقیت چنین اقدامی نیازمند شفافیت در قواعد محاسبه و سهولت رسیدگی به مغایرت‌هاست.
پیشنهاد می‌شود سازمان امور مالیاتی با انتشار چند نمونه کاربردی، تفاوت میان چک ناشی از فروش کالا، چک بابت بازپرداخت بدهی و چک مربوط به انتقال وجوه غیر‌درآمدی را توضیح دهد.
همچنین می‌توان امکان مشاهده اطلاعات مورد استناد در محاسبه مالیات را برای مؤدیان فراهم کرد تا در صورت وجود مغایرت، پیش از نهایی شدن فرآیند آن را اصلاح کنند.
چنین اقدامی هم به کاهش اختلافات مالیاتی کمک می‌کند و هم اعتماد کسب‌وکارها به سامانه‌های هوشمند را افزایش می‌دهد.
سخن پایانی؛ از درآمد واقعی مالیات بگیرید، نه از جابه‌جایی پول
اقتصاد کشور به نظام مالیاتی شفاف، دقیق و عادلانه نیاز دارد.
شناسایی درآمدهای پنهان و جلوگیری از فرار مالیاتی باید با جدیت دنبال شود؛ زیرا بی‌توجهی به این موضوع، حقوق عمومی و رقابت سالم اقتصادی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
اما در کنار این ضرورت، باید از حقوق کسب‌وکارهایی نیز حفاظت کرد که فعالیت اقتصادی خود را به‌صورت شفاف انجام می‌دهند.
چک صیادی ابزاری برای پرداخت و ثبت تعهدات مالی است.
اطلاعات آن می‌تواند در شناسایی معاملات مفید باشد، اما مبلغ چک به‌تنهایی نشان‌دهنده درآمد یا سود مشمول مالیات نیست.
اکنون انتظار می‌رود سازمان امور مالیاتی درباره نحوه استفاده از این اطلاعات، روش تشخیص مبالغ غیر‌درآمدی و مسیر اعتراض مؤدیان توضیح دهد.
نباید اجازه داد ابزارهایی که برای شفافیت اقتصادی طراحی شده‌اند، به دلیل اطلاع‌رسانی ناکافی یا خطاهای احتمالی، موجب نگرانی فعالان اقتصادی شوند.
مالیات باید از درآمد مشمول مالیات دریافت شود، نه از هر پولی که در حساب مردم جابه‌جا می‌شود.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com