بی‌حجابی، از «رهاشدگی» تا «عریانی»

گروه فرهنگی اگر گزارش‌های رسمی و نیمه‌رسمی سال تحصیلی جاری را کنار هم بچینیم، تصویری که از وضعیت پوشش و رفتارهای اخلاقی در دانشگاه‌های ایران به دست می‌آید، نه یک بحران ساده، بلکه یک «بن‌بست سیاست‌گذاری» است. از یک سو، مقامات نهاد رهبری در دانشگاه‌ها صریحاً اعتراف می‌کنند که «در فضای دانشگاه قانون را برای حجاب اجرا نکرده‌ایم» و «شتاب به سمت رقیق شدن پوشش بیشتر شده است». از سوی دیگر، رئیس دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران وضعیت را «رها شده» توصیف می‌کند و می‌گوید دیگر «بحث از روسری گذشته، این وضعیت عریانی است». این دو اعتراف، از دو جایگاه متفاوت، یک واقعیت را تأیید می‌کنند: دانشگاه در مهار آنچه «بی‌حجابی» و «رفتارهای هنجارشکن» می‌نامند، ناکام مانده است—اما پاسخ به این ناکامی، خود به معضلی بزرگ‌تر بدل شده است.

به گزارش بولتن نیوز روایت‌هایی از رفتارهایی وجود دارد که فراتر از مسئله پوشش، نظم اخلاقی و متعارف دانشگاه را به چالش می‌کشند. یک گزارش میدانی از دانشگاه تهران، صحنه‌هایی از «شعارهای ساختارشکنانه»، «الفاظ رکیک»، «پرتاب سنگ و بطری» و «فحاشی رکیک به دختران چادری» را توصیف می‌کند. در دانشگاه بوعلی سینای همدان، انتشار ادعاهایی درباره «رفتارهای غیراخلاقی» برخی دانشجویان خارجی—از جمله «پیشنهاد ازدواج موقت و صیغه به دختران ایرانی»—به تجمع اعتراضی دانشجویان و شهروندان مقابل دانشگاه انجامید. گزارش دیگری از «پوشش نیمه‌برهنه» در برخی کلاس‌ها و «تردد بدون لباس» در محوطه دانشگاه خبر می‌دهد که با اعتراض شدید اساتید مواجه شده است.

این رفتارها، اگر واقعی و مستند باشند، نشانه یک شکاف عمیق‌تر از «بدحجابی» هستند: شکاف در هنجارهای مشترک رفتار مدنی. دانشگاهی که نه توانا به گفت‌وگوی اخلاقی درباره پوشش است و نه می‌تواند مرزهای رفتار متعارف را حفظ کند، در دو سر یک طیف ناکام مانده است: از یک سو، برخوردهای تحقیرآمیز و پنهان، و از سوی دیگر، رهاشدگی نسبت به رفتارهایی که حرمت فضای آموزشی را مخدوش می‌کنند.

مسئله دانشگاه، نه «بی‌حجابی» به تنهایی، بلکه ناتوانی در ساختن یک نظم اخلاقی مشترک است—نظمی که نه با گزارش محرمانه و گشت موتوری، و نه با رهاسازی و بی‌تفاوتی به وجود نمی‌آید. تا زمانی که پاسخ به «عریانی» و «فحاشی» و «هنجارشکنی» در دوگانه «برخورد امنیتی» یا «سکوت» گرفتار باشد، دانشگاه از رسالت اخلاقی خود فاصله می‌گیرد. اخلاق، نه با «کارگروه مخفی» به دست می‌آید و نه با «کلینیک ترک بی‌حجابی»؛ اخلاق وقتی شکل می‌گیرد که دانشگاه بتواند فضایی برای گفت‌وگوی صادقانه درباره مرزهای رفتار مشترک، حرمت متقابل و مسئولیت جمعی باشد—فضایی که در آن، دانشجو نه «پرونده» باشد و نه «بیمار»، بلکه شهروندی در حال یادگیری اخلاق مدنی باشد.