تولیدکننده پول ندارد، بانک می‌گوید اول پول بیاور تا وام بدهم!

گروه اقتصادی: تصور کنید تولیدکننده‌ای برای خرید مواد اولیه، پرداخت حقوق کارگران و روشن نگه داشتن چراغ کارخانه‌اش به سرمایه در گردش نیاز دارد، اما وقتی به بانک مراجعه می‌کند، با شرطی روبه‌رو می‌شود که اصل مشکل او را نادیده می‌گیرد: باید معدل موجودی حساب قابل قبولی داشته باشی! حالا رئیس انجمن صنفی پرورش‌دهندگان قارچ کشور از همین مانع گلایه کرده است. پرسش ساده است: اگر تولیدکننده پول کافی برای نگهداری در حساب داشت، چرا برای تأمین نقدینگی به بانک مراجعه می‌کرد؟

به گزارش بولتن نیوز، اظهارات مهدی رجبی، رئیس انجمن صنفی پرورش‌دهندگان قارچ کشور، در نشست با وزیر جهاد کشاورزی، بار دیگر یکی از مشکلات جدی تأمین مالی تولید را مطرح کرده است؛ مشکلی که فقط به صنعت قارچ محدود نمی‌شود.

رجبی با اشاره به اشتغال حدود ۱۸۰ هزار نفر در زنجیره تولید قارچ، از افزایش بیش از ۶۰ درصدی قیمت برخی مواد اولیه و دشواری تأمین سرمایه در گردش سخن گفته و نسبت به شرط معدل موجودی حساب برای دریافت تسهیلات انتقاد کرده است.

این اظهارات هشداری است که مسئولان اقتصادی و بانکی نباید به‌سادگی از کنار آن عبور کنند.

تولیدکننده برای تولید پول می‌خواهد، نه برای خواباندن در بانک!

سرمایه در گردش یعنی پولی که یک واحد تولیدی برای ادامه فعالیت روزانه خود نیاز دارد؛ از خرید مواد اولیه گرفته تا پرداخت دستمزد، انرژی، حمل‌ونقل و سایر هزینه‌های جاری.

این پول قرار نیست در حساب بانکی باقی بماند. قرار است به مواد اولیه تبدیل شود، چرخ تولید را بچرخاند و در نهایت با فروش محصول به چرخه اقتصادی بازگردد.

اما اگر دریافت تسهیلات به نگهداری موجودی قابل توجه در حساب وابسته شود، تولیدکننده با یک تناقض روبه‌رو خواهد شد.

او برای تأمین پول به بانک مراجعه می‌کند، ولی ابتدا باید نشان دهد که پول کافی در حساب داشته است.

البته بانک‌ها برای پرداخت تسهیلات موظف به اعتبارسنجی، ارزیابی توان بازپرداخت و مدیریت ریسک هستند. مسئله این نیست که بانک بدون بررسی و تضمین وام بدهد.

مسئله این است که آیا گردش واقعی تولید و فروش، قراردادهای معتبر و سابقه بازپرداخت می‌توانند جایگزین مناسبی برای اتکای بیش از حد به معدل موجودی حساب باشند؟

افزایش هزینه مواد اولیه؛ فشاری که از جیب تولیدکننده آغاز می‌شود

در صنعت قارچ، تولیدکننده با محصولی سروکار دارد که نگهداری طولانی‌مدت آن آسان نیست.

او باید کمپوست و سایر نهاده‌ها را تهیه کند، شرایط دما و رطوبت سالن را حفظ کند، دستمزد کارگران را بپردازد و محصول را در زمان مناسب به بازار برساند.

وقتی هزینه مواد اولیه افزایش پیدا می‌کند، نیاز به سرمایه در گردش نیز بیشتر می‌شود.

اگر تأمین نقدینگی به‌موقع انجام نشود، واحد تولیدی ممکن است ناچار به کاهش ظرفیت، تأخیر در خرید نهاده یا پذیرش هزینه‌های مالی بیشتر شود.

نتیجه احتمالی چنین وضعیتی فقط کاهش سود یک تولیدکننده نیست؛ اشتغال کارگران، استمرار عرضه محصول و قیمت نهایی برای مصرف‌کننده نیز می‌تواند تحت تأثیر قرار گیرد.

بانک‌ها باید رد پول را در تولید ببینند

یک واحد تولیدی فعال، برخلاف یک فعالیت صرفاً واسطه‌ای، معمولاً اسناد مشخصی از عملیات خود دارد.

فاکتور خرید مواد اولیه، قرارداد فروش، گردش حساب عملیاتی، سوابق مالیاتی، بیمه کارکنان و صورت‌های مالی می‌توانند تصویری از فعالیت واقعی آن ارائه دهند.

چرا این اطلاعات نباید در ارزیابی تسهیلات سرمایه در گردش نقش پررنگ‌تری داشته باشند؟

بانک می‌تواند بررسی کند که تسهیلات پرداختی واقعاً صرف خرید مواد اولیه شده یا خیر.

همچنین می‌تواند بازپرداخت را متناسب با چرخه تولید و فروش تنظیم کند.

این شیوه، هم به کنترل ریسک بانک کمک می‌کند و هم مانع می‌شود منابع مالی به جای تولید، در فعالیت‌های غیرمولد مصرف شوند.

بانک قرار نیست صندوق توزیع پول بدون حساب‌وکتاب باشد؛ اما نباید درِ تأمین مالی را هم به روی تولیدکننده‌ای ببندد که مشکل اصلی‌اش کمبود نقدینگی است.

یک پرسش مهم‌تر؛ پول بانک‌ها کجا می‌رود؟

وقتی تولیدکنندگان برای دریافت تسهیلات سرمایه در گردش با مشکل مواجه‌اند، بررسی ترکیب تسهیلات شبکه بانکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

چه سهمی از منابع بانک‌ها به واحدهای تولیدی واقعی اختصاص یافته است؟

چه میزان از تسهیلات به تمدید بدهی‌های قبلی مربوط می‌شود؟

چه سهمی به شرکت‌های وابسته و اشخاص مرتبط با بانک‌ها تعلق دارد؟

و از همه مهم‌تر، آیا واحدهای کوچک و متوسط برای دریافت منابع با شرایط دشوارتری نسبت به بنگاه‌های بزرگ روبه‌رو هستند؟

پاسخ این پرسش‌ها را باید در آمار رسمی بانک مرکزی، صورت‌های مالی بانک‌ها و گزارش‌های نظارتی جست‌وجو کرد.

بدون بررسی این اسناد نمی‌توان درباره عملکرد بانک مشخصی حکم داد، اما طرح مطالبه شفافیت کاملاً ضروری است.

بانک کشاورزی و وزارت جهاد کشاورزی چه برنامه‌ای دارند؟

صنعت قارچ بخشی از زنجیره تولید مواد غذایی کشور است و مشکلات آن باید در برنامه‌های تأمین مالی بخش کشاورزی دیده شود.

وزارت جهاد کشاورزی می‌تواند با شناسایی واحدهای فعال و دارای عملکرد واقعی، اطلاعات موردنیاز برای اعتبارسنجی را در اختیار بانک‌های عامل قرار دهد.

بانک کشاورزی و سایر بانک‌های تأمین‌کننده منابع نیز می‌توانند توضیح دهند برای واحدهایی که فروش واقعی دارند اما موجودی نقد کافی ندارند، چه ابزارهایی پیش‌بینی شده است.

تأمین مالی مبتنی بر فاکتور معتبر، قرارداد فروش و گردش واقعی کسب‌وکار از گزینه‌هایی است که باید امکان اجرای عملی آن بررسی شود.

در این میان، حمایت از تولید نباید به پرداخت تسهیلات بدون نظارت تبدیل شود؛ زیرا انحراف منابع، در نهایت به زیان تولیدکنندگان سالم و اقتصاد کشور تمام خواهد شد.

پنج پرسش بولتن نیوز از بانک مرکزی و شبکه بانکی

اول: آیا شرط معدل موجودی حساب برای تمام تسهیلات سرمایه در گردش الزامی است یا این شرط در برخی طرح‌های اعتباری بانک‌ها اعمال می‌شود؟

دوم: بانک‌ها برای تولیدکنندگانی که سابقه فعالیت و فروش مستند دارند اما موجودی نقد کافی ندارند، چه روش جایگزینی برای اعتبارسنجی پیش‌بینی کرده‌اند؟

سوم: چه میزان از تسهیلات پرداختی به صنعت قارچ و سایر واحدهای تولید مواد غذایی در سال جاری، واقعاً به خرید نهاده و ادامه تولید اختصاص یافته است؟

چهارم: آیا امکان استفاده گسترده‌تر از فاکتورهای معتبر، قراردادهای فروش و سایر ابزارهای تأمین مالی زنجیره‌ای برای این واحدها وجود دارد؟

پنجم: بانک مرکزی چگونه اطمینان حاصل می‌کند که منابع بانکی به‌جای تمرکز در فعالیت‌های غیرمولد، به بنگاه‌های دارای تولید و اشتغال واقعی می‌رسد؟

حرف آخر؛ تولیدکننده را پشت در بانک معطل نگذارید

در شرایطی که کشور به حفظ اشتغال، افزایش تولید و تقویت عرضه کالا نیاز دارد، نباید اجازه داد مشکلات قابل حل تأمین مالی به مانعی برای فعالیت واحدهای تولیدی تبدیل شود.

تولیدکننده باید پاسخ‌گوی عملکرد مالی و تعهدات خود باشد؛ همان‌طور که بانک نیز باید از منابع سپرده‌گذاران صیانت کند.

اما میان اعتبارسنجی منطقی و ایجاد مانع غیرضروری تفاوت وجود دارد.

آقایان مسئول! تولیدکننده برای آنکه پولش را در بانک بخواباند، وام نمی‌خواهد؛ وام می‌خواهد تا پول را به تولید، اشتغال و کالا تبدیل کند.

اگر قرار است شعار حمایت از تولید به نتیجه برسد، باید از همین گلوگاه‌های واقعی آغاز کرد.

بانک باید پشتوانه چرخ تولید باشد، نه قفلی تازه بر درِ کارخانه.