به گزارش بولتن نیوز، سیدرضا صالحی‌امیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در جریان سفر به آبادان بر ضرورت حفاظت از آثار تاریخی این شهر و بازسازی موزه آبادان تأکید کرده است.
او همچنین به مسئولیت دستگاه‌های مالک، از جمله وزارت نفت و سازمان اوقاف، در نگهداری و مرمت بناهای تاریخی متعلق به آنها اشاره کرده است.
این سخنان می‌تواند نقطه آغاز یک اقدام مهم باشد؛ به شرط آنکه موضوع از مرحله تأکید و توصیه فراتر برود و به برنامه‌ای مشخص برای حفاظت از میراث تاریخی آبادان تبدیل شود.
آبادان؛ شهری که نفت فقط بخشی از داستان آن است
آبادان برای نسل‌های مختلف ایرانیان معنای متفاوتی دارد.
برای یک نسل، یادآور پالایشگاه و صنعت نفت است؛ برای نسلی دیگر، خاطرات جنگ، مقاومت و سال‌های دشوار بازسازی را زنده می‌کند.
اما در کنار این خاطرات، ساختمان‌ها و فضاهایی وجود دارند که بخشی از هویت تاریخی شهر را شکل داده‌اند.
میراث آبادان فقط در چند بنای مشهور خلاصه نمی‌شود. معماری صنعتی، ساختمان‌های قدیمی مرتبط با فعالیت‌های نفتی، محله‌های تاریخی و فضاهای فرهنگی این شهر، هرکدام بخشی از داستان شکل‌گیری آبادان معاصر را روایت می‌کنند.
حفظ این آثار فقط نگهداری چند دیوار و سقف قدیمی نیست؛ حفاظت از حافظه شهری است که نقش مهمی در تاریخ اقتصادی و اجتماعی ایران داشته است.
وزارت نفت؛ مسئولیت تاریخی فراتر از تولید نفت
وزارت نفت و مجموعه‌های وابسته به آن، به واسطه سابقه طولانی صنعت نفت در آبادان، با بخشی از میراث صنعتی و معماری این شهر ارتباط دارند.
اگر بنایی دارای ارزش تاریخی در مالکیت یکی از این مجموعه‌ها باشد، موضوع حفاظت از آن نباید صرفاً به اختلاف بر سر تأمین اعتبار یا مسئولیت اداری تبدیل شود.
البته باید میان بناهای ثبت‌شده در فهرست آثار ملی، ساختمان‌های واجد ارزش تاریخی و املاک قدیمی فاقد وضعیت حفاظتی مشخص تفاوت قائل شد.
همچنین تعیین مسئولیت حقوقی هر دستگاه، به مالکیت، وضعیت ثبت بنا و مقررات مربوط بستگی دارد.
اما اصل موضوع روشن است:
دستگاهی که از یک بنای تاریخی استفاده می‌کند یا مالک آن است، نمی‌تواند نسبت به وضعیت نگهداری و آینده آن بی‌تفاوت باشد.
وزارت میراث فرهنگی نیز باید وظایف قانونی خود در شناسایی، نظارت و پیگیری حفاظت از آثار تاریخی را انجام دهد.
پیش از مرمت، فهرست بناها را منتشر کنید
نخستین اقدام ضروری، تهیه و انتشار فهرستی روشن از بناهای تاریخی آبادان است.
در این فهرست باید مشخص شود هر بنا در چه وضعیتی قرار دارد، مالک یا متولی آن کیست و چه اقداماتی برای حفاظت از آن انجام شده است.
برای مثال، مردم باید بدانند کدام ساختمان‌ها نیازمند مرمت فوری هستند، کدام آثار در حال بهره‌برداری‌اند و چه بناهایی امکان تبدیل شدن به مراکز فرهنگی و گردشگری را دارند.
انتشار چنین اطلاعاتی می‌تواند از تصمیم‌های پراکنده جلوگیری کند و زمینه مشارکت کارشناسان، پژوهشگران و علاقه‌مندان میراث فرهنگی را فراهم آورد.
وقتی وضعیت بناها روشن نباشد، نه می‌توان درباره هزینه مرمت قضاوت کرد و نه می‌توان مسئول مشخصی را برای پیگیری معرفی کرد.
موزه آبادان؛ فقط بازسازی ساختمان کافی نیست
تأکید وزیر میراث فرهنگی بر بازسازی موزه آبادان اتفاق مثبتی است، اما بازسازی یک موزه باید با برنامه بهره‌برداری همراه باشد.
موزه زمانی به شهر خدمت می‌کند که مجموعه‌های تاریخی آن به‌درستی حفاظت شوند، امکانات مناسب برای بازدیدکنندگان فراهم باشد و برنامه‌های آموزشی و فرهنگی در آن اجرا شود.
آبادان ظرفیت آن را دارد که تاریخ صنعت نفت، زندگی اجتماعی مردم، تحولات شهری و خاطرات جنگ را در قالب روایت‌های جذاب و مستند به نسل جوان معرفی کند.
اما برای تحقق این هدف باید روشن شود بازسازی موزه در چه مرحله‌ای قرار دارد، چه میزان اعتبار نیاز دارد و چه زمانی امکان بهره‌برداری کامل فراهم خواهد شد.
میراث تاریخی می‌تواند به اقتصاد شهر کمک کند
حفاظت از بناهای تاریخی فقط یک هزینه فرهنگی نیست.
اگر مرمت و بهره‌برداری با برنامه‌ریزی درست انجام شود، می‌تواند به رونق گردشگری، فعالیت راهنمایان محلی، صنایع دستی، خدمات شهری و کسب‌وکارهای کوچک کمک کند.
آبادان علاوه بر جایگاه صنعتی خود، ظرفیت قابل توجهی برای گردشگری تاریخی و فرهنگی دارد.
با این حال، نباید هر ساختمان قدیمی را بدون بررسی کارشناسی به یک پروژه تجاری تبدیل کرد.
اولویت باید حفظ اصالت تاریخی بنا و سپس تعریف کاربری سازگار با ارزش‌های فرهنگی آن باشد.
به بیان ساده، هدف نباید فقط بازسازی ظاهری چند ساختمان برای افتتاح و گرفتن عکس یادگاری باشد.
میراث تاریخی باید حفظ شود، برای مردم قابل استفاده باشد و به زندگی فرهنگی و اقتصادی شهر کمک کند.
پنج پرسش از متولیان میراث تاریخی آبادان
نخست: فهرست بناهای تاریخی و واجد ارزش آبادان که در مالکیت وزارت نفت، سازمان اوقاف و دیگر دستگاه‌های عمومی قرار دارند، چیست؟
دوم: کدام بناها به مرمت فوری نیاز دارند و برای حفاظت از آنها چه برنامه‌ای تهیه شده است؟
سوم: چه میزان اعتبار در سال‌های اخیر برای مرمت آثار تاریخی آبادان اختصاص یافته و چه مقدار از آن واقعاً هزینه شده است؟
چهارم: برنامه اجرایی و زمان‌بندی بازسازی موزه آبادان چیست و چه نهادی مسئول تأمین اعتبار و بهره‌برداری آن خواهد بود؟
پنجم: آیا امکان انتشار گزارش سالانه وضعیت حفاظت از بناهای تاریخی شهر، همراه با معرفی دستگاه مسئول هر بنا، وجود دارد؟
حرف آخر؛ تاریخ آبادان را به آینده بدهکار نکنیم
آبادان سال‌ها بار سنگین تولید نفت، جنگ و بازسازی را بر دوش کشیده است.
امروز شایسته است دستگاه‌های مسئول، در کنار توجه به مسائل اقتصادی و عمرانی، برای حفاظت از هویت تاریخی این شهر نیز برنامه‌ای جدی داشته باشند.
سخنان وزیر میراث فرهنگی درباره مسئولیت دستگاه‌های مالک، زمانی ارزش عملی پیدا می‌کند که فهرست بناها، مسئولیت هر دستگاه، اعتبارات موردنیاز و زمان‌بندی اقدامات مشخص شود.
انتظار نمی‌رود تمام مشکلات میراث تاریخی آبادان یک‌شبه حل شود، اما می‌توان از همین امروز مسئولیت‌ها را روشن کرد و اقدامات ضروری را آغاز کرد.
آقایان مسئول! آبادان فقط به پالایشگاه‌های فعال نیاز ندارد؛ تاریخ زنده این شهر نیز به مراقبت نیاز دارد.
ساختمان تاریخی اگر از دست برود، همیشه نمی‌توان با پول و پروژه تازه آن را بازگرداند.
نگذاریم نسل آینده برای دیدن تاریخ آبادان، فقط به عکس‌های قدیمی مراجعه کند.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com