گروه اقتصادی اطلاعیه جدید گمرک ایران در ظاهر یک تغییر در شیوه ثبت اظهارنامه‌های گمرکی است، اما بررسی فنی فصول تعرفه‌ای نشان می‌دهد که از ۳۰ مهرماه، گروه‌های مهمی از کالاهای صنعتی، مواد اولیه تولید و تجهیزات برقی نیز مشمول الزام ثبت اظهار از طریق سامانه جامع تجارت می‌شوند؛ تغییری که اگر بدون آمادگی کامل زیرساخت‌ها اجرا شود، می‌تواند به گلوگاهی تازه در مسیر ترخیص کالا و تأمین نیاز واحدهای تولیدی تبدیل شود.
به گزارش بولتن نیوز، گمرک ایران اعلام کرده است از تاریخ ۳۰ مهر ۱۴۰۵، ثبت اظهارنامه کالاهای مشمول ۱۵ فصل تعرفه‌ای جدید در گمرک تهران صرفاً از طریق سامانه جامع تجارت امکان‌پذیر خواهد بود.
بررسی فنی این فصول نشان می‌دهد موضوع تنها تغییر مسیر ثبت اطلاعات نیست، بلکه طیفی از کالاهای حساس در زنجیره تأمین تولید و تجارت را در بر می‌گیرد.
کدام کالاها مشمول تغییر می‌شوند؟
بر اساس اطلاعیه گمرک، فصول جدید شامل گروه‌های زیر هستند:
نقطه حساس این اطلاعیه، ورود فصول ۸۴ و ۸۵ به دامنه جدید الزام است.
این دو فصل، طیف وسیعی از ماشین‌آلات تولیدی، قطعات، تجهیزات مکانیکی، دستگاه‌های الکتریکی و تجهیزات صنعتی را شامل می‌شوند.
بنابراین هرگونه اختلال در ثبت اظهارنامه‌های این گروه‌ها می‌تواند برای برخی واحدهای تولیدی که منتظر ورود ماشین‌آلات یا قطعات مورد نیاز خود هستند، هزینه‌ساز شود.
مسئله اصلی؛ اتصال سامانه‌هاست، نه صرفاً ثبت اظهارنامه
از منظر فنی، موفقیت این تغییر به چند عامل بستگی دارد: صحت انتقال اطلاعات ثبت سفارش، انطباق شناسه کالا و ردیف تعرفه، ارتباط سامانه جامع تجارت با سامانه‌های گمرکی، اعتبارسنجی مجوزها و امکان اصلاح اطلاعات در صورت بروز مغایرت.
اگر اطلاعات ثبت سفارش، اسناد حمل، قبض انبار و اظهارنامه در مراحل مختلف با یکدیگر تطبیق نداشته باشند، فعال اقتصادی ممکن است با خطاهایی مواجه شود که رفع آنها خارج از اختیار مستقیم اوست.
در چنین شرایطی، تغییر مسیر اظهار نباید به انتقال هزینه ناهماهنگی دستگاه‌ها به واردکننده و تولیدکننده منجر شود.
پنج شاخص برای سنجش موفقیت اجرای طرح
برای آنکه این تغییر صرفاً یک جابه‌جایی اداری نباشد، ضروری است گمرک ایران و متولیان سامانه جامع تجارت عملکرد آن را با شاخص‌های قابل اندازه‌گیری ارزیابی کنند:
1\. میانگین زمان ثبت موفق اظهارنامه پیش و پس از اجرای الزام جدید.
2\. تعداد اظهارنامه‌های ناموفق به تفکیک خطاهای سامانه‌ای و مغایرت اطلاعات.
3\. مدت‌زمان رفع خطا و پاسخ‌گویی به صاحبان کالا و کارگزاران گمرکی.
4\. میزان تغییر در زمان توقف کالاهای مشمول در اماکن گمرکی.
5\. تعداد اظهارنامه‌های معطل‌مانده به دلیل اختلال در تبادل اطلاعات میان سامانه‌ها.
انتشار این شاخص‌ها می‌تواند نشان دهد اجرای طرح واقعاً موجب تسهیل تجارت شده یا تنها محل بروز مشکلات را تغییر داده است.
یک نکته مهم که نباید از آن غفلت کرد
برخلاف برداشت احتمالی از اطلاعیه، این تصمیم به معنای ممنوعیت واردات، افزایش تعرفه یا تغییر حقوق ورودی کالاها نیست. موضوع اعلام‌شده صرفاً توسعه دامنه الزام ثبت اظهارنامه از مسیر سامانه جامع تجارت در گمرک تهران است.
همچنین اطلاعیه به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که همه تشریفات گمرکی یا مراحل ترخیص کالا به سامانه جامع تجارت منتقل شده‌اند.
این تفکیک اهمیت دارد؛ زیرا فعالان اقتصادی باید دقیقاً بدانند کدام مرحله تغییر کرده و چه مسئولیت‌هایی همچنان بر عهده سامانه‌ها و دستگاه‌های قبلی است.
پیشنهاد اجرایی؛ مسیر اضطراری برای کالاهای تولیدی
با توجه به اهمیت فصول ۸۴ و ۸۵ در تأمین تجهیزات صنعتی، پیشنهاد می‌شود متولیان اجرایی پیش از آغاز الزام جدید، سازوکار مشخصی برای رسیدگی فوری به خطاهای سامانه‌ای پیش‌بینی کنند.
این سازوکار می‌تواند شامل میز خدمت مشترک، ثبت و رهگیری خطاها، تعیین مهلت پاسخ‌گویی و پیش‌بینی مسیر قانونی جایگزین در صورت اختلال گسترده سامانه باشد.
همچنین ضروری است درباره اظهارنامه‌هایی که پیش از ۳۰ مهر تشکیل شده اما هنوز تکمیل نشده‌اند، دستورالعمل انتقالی روشنی اعلام شود تا صاحبان کالا با ابهام مواجه نشوند.
سخن پایانی
هوشمندسازی گمرک و یکپارچه‌سازی اطلاعات تجاری، اقدامی ضروری برای افزایش شفافیت و کاهش تشریفات زائد است؛ اما موفقیت آن با تعداد فصول تعرفه‌ای منتقل‌شده به یک سامانه سنجیده نمی‌شود.
معیار واقعی موفقیت این است که کالا سریع‌تر، با هزینه کمتر و بدون سردرگمی اداری ترخیص شود.
از ۳۰ مهر، گمرک تهران و متولیان سامانه جامع تجارت در برابر یک آزمون عملی قرار می‌گیرند؛ آزمونی که نتیجه آن را نه اطلاعیه‌های اداری، بلکه زمان ترخیص کالا، عملکرد سامانه‌ها و تجربه واقعی فعالان اقتصادی مشخص خواهد کرد.
تولیدکننده نباید هزینه آزمون‌وخطای سامانه‌های دولتی را بپردازد.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com