به گزارش بولتن نیوز به نقل از ایسنا، پارک جنگلی چیتگر، یکی از عرصه‌های مهم فضای سبز غرب تهران، این روزها با پرسش‌های متعددی درباره وضعیت قطع درختان، سرنوشت درختان باقی‌مانده و برنامه‌های احیای جنگل روبه‌روست؛ پرسش‌هایی که با انتشار تصاویر درختان قطع شده و افزایش نگرانی شهروندان درباره آینده این بوستان، بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.
در چیتگر چه می‌گذرد؟
در جریان بازدید میدانی ایسنا از بخش‌های مختلف پارک جنگلی چیتگر، حامد پری، مدیرکل روابط عمومی شهرداری منطقه ۲۲ تهران در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا، با اشاره به سابقه مشکلات این عرصه جنگلی، تأکید کرد که وضعیت کنونی نتیجه اتفاقاتی نیست که طی یکی دو سال اخیر رخ داده باشد، بلکه باید آن را در بستر مشکلات انباشته‌شده طی حدود ۱۵ تا ۲۰ سال گذشته بررسی کرد؛ مشکلاتی که به گفته او، با بحران کم‌آبی آغاز شده و در ادامه، با گسترش آفت سوسک پوست‌خوار در درختان سوزنی‌برگ تشدید شده است.
وی در توضیح روند احیای بخش‌هایی از چیتگر، از جایگزینی درختان آلوده با گونه‌های جدید، توسعه زیرساخت‌های آبیاری و برنامه کاشت ده‌ها هزار اصله نهال خبر داد؛ اقداماتی که به گفته او، قرار است پس از آماده‌سازی زمین و اطمینان از تأمین آب مورد نیاز انجام شوند.
از حذف ۷۰۰ درخت آلوده تا کاشت ۵ هزار اصله زیتون تلخ
مدیرکل روابط عمومی شهرداری منطقه ۲۲ تهران در جریان بازدید از یکی از بخش‌های پارک که درختان جدید در آن کاشته شده‌اند، با اشاره به وضعیت پیشین این محدوده اظهار کرد: در یکی از پارسل‌های فاز شرقی چیتگر، حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ اصله درخت سوزنی‌برگ و کاج تهران به آفت مبتلا شده بودند که پس از قطع و خروج آن‌ها، شهرداری منطقه ۲۲ اقدام به کاشت پنج هزار اصله زیتون تلخ در این محدوده کرد.
به گفته حامد پری، کاشت این نهال‌ها از آبان‌ماه سال گذشته آغاز شده و در زمان بازدید، درختان جوان پس از گذشت حدود یک سال رشد مناسبی داشته‌اند.
او با اشاره به اینکه جایگزینی درختان آلوده در بخش‌های مختلف پارک ادامه خواهد داشت، گفت: گونه‌های جدید با نظر کارشناسان و با هدف سازگاری بیشتر با شرایط محیطی و کمک به احیای چیتگر انتخاب می‌شوند.
وی همچنین با اشاره به برنامه‌های کاشت درخت در سال جاری، اظهار کرد: شهرداری منطقه ۲۲ در سال گذشته ۲۵ هزار اصله درخت کاشته است و برنامه دارد تا پایان سال نیز ۳۵ هزار اصله نهال دیگر در پارسل‌هایی که شرایط لازم را دارند، بکارد.
وی تأکید کرد که اجرای برنامه‌های کاشت به آماده‌سازی زمین و تأمین زیرساخت آبیاری وابسته است و شهرداری برای کاشت نهال در زمین‌هایی که هنوز مشکل آب آن‌ها برطرف نشده، اقدام نخواهد کرد.
چرا درختان چیتگر قطع می‌شوند؟
یکی از پرسش‌های اصلی در جریان بازدید میدانی ایسنا، نحوه شناسایی درختان قابل قطع و مسئولیت دستگاه‌های مختلف در این فرایند بود.
پری در پاسخ به این پرسش توضیح داد که کارشناسان سازمان منابع طبیعی درختان آلوده و خشکیده را شناسایی و با استفاده از روش موسوم به «چکش‌زنی» مشخص می‌کنند. پس از آن، پیمانکار واجد صلاحیت از سوی منابع طبیعی انتخاب می‌شود و عملیات قطع و خروج درختان از پارک را انجام می‌دهد.
به گفته او، درختانی که به‌طور کامل خشک شده‌اند یا به دلیل آلودگی و شرایط نامناسب، باقی ماندن آن‌ها می‌تواند به گسترش آفت منجر شود، در فرایند حذف قرار می‌گیرند.
۲۵ هزار درخت قطع شده و ۷ هزار درخت دیگر در انتظار قطع
رضا بیانی، مدیرکل منابع طبیعی استان تهران نیز در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به مسئولیت این سازمان در نشانه‌گذاری درختان آلوده، اعلام کرده است که تاکنون حدود ۲۵ هزار اصله درخت آلوده در چیتگر قطع شده و حدود ۷ هزار اصله دیگر نیز باید حذف شوند.
بیانی، کم‌آبی و انجام نشدن به موقع عملیات بهداشتی و پرورشی را از عوامل اصلی خشکیدگی درختان دانسته است؛ در مقابل، حامد پری بر نقش بحران طولانی‌مدت آب و ضرورت حذف درختان آلوده برای جلوگیری از گسترش آفت تأکید دارد.
لوله‌های آبیاری قطره‌ای؛ زیرساختی قدیمی با پرسش‌هایی درباره آثار آن بر ریشه درختان
در بخش دیگری از بازدید میدانی خبرنگار ایسنا، لوله‌هایی در سطح و بخش‌هایی از خاک پارک مشاهده شد که به نظر می‌رسید از اجرای طرح آبیاری قطره‌ای در سال‌های گذشته باقی مانده باشند. درباره چرایی باقی ماندن این لوله‌ها و آثار احتمالی آن‌ها بر وضعیت درختان نیز از مدیرکل روابط عمومی شهرداری منطقه ۲۲ توضیح خواسته شد.
پری در پاسخ گفت که در سال‌های گذشته تصمیم گرفته شده بود بخش‌هایی از چیتگر به روش آبیاری قطره‌ای آبیاری شوند، اما به گفته او، کارشناسانی که از پارک بازدید کرده‌اند، استفاده از این روش را برای عرصه‌های جنگلی مناسب ندانسته‌اند.
او با تأکید بر اینکه خود در این زمینه متخصص نیست، توضیح داد که بنا بر نظر کارشناسان مورد اشاره، آبیاری قطره‌ای ممکن است موجب شود ریشه درختان به‌جای نفوذ به عمق خاک، در سطوح بالایی باقی بماند.
پری همچنین با اشاره به عملیات کنده‌کشی درختان آلوده گفت که در برخی نقاط، لوله‌های قدیمی آبیاری تا عمق حدود ۵۰ تا ۶۰ سانتی‌متری زمین امتداد داشته‌اند و احتمال دارد بیرون کشیدن این لوله‌ها هنگام آماده‌سازی زمین، به ریشه درختان آسیب زده باشد.
با این حال، او تأکید نکرد که این لوله‌ها علت اصلی خشکیدگی درختان بوده‌اند؛ بلکه توضیحات خود را در حد احتمال آسیب به ریشه‌ها در جریان عملیات اجرایی مطرح کرد.
موضوع آبیاری در چیتگر از این جهت اهمیت دارد که احیای جنگل تنها به کاشت نهال‌های جدید محدود نمی‌شود و نحوه توزیع آب، روش آبیاری و امکان دسترسی ریشه‌ها به رطوبت کافی نیز در سرنوشت درختان تازه‌کاشته‌شده نقش دارد.
۴۰ کیلومتر لوله‌گذاری و افزایش آب در دسترس چیتگر
پری در ادامه بازدید میدانی ایسنا، یکی از اقدامات انجام‌شده برای کاهش مشکلات آبیاری را توسعه شبکه انتقال و توزیع آب در پارک عنوان کرد و گفت: در این راستا حدود ۴۰ کیلومتر لوله‌گذاری در چیتگر انجام شده است.
به گفته او، این زیرساخت امکان انتقال پساب تصفیه‌شده از تصفیه‌خانه شهرک باقری به پارک را فراهم کرده و بخشی از مشکلات تأمین آب درختان را کاهش داده است.
مدیرکل روابط عمومی شهرداری منطقه ۲۲ تهران میزان آب در دسترس پارک را در گذشته نزدیک به صفر و در شرایط فعلی حدود ۱۶۰ تا ۱۷۰ لیتر بر ثانیه اعلام کرد؛ هرچند تأکید داشت که این میزان هنوز برای رسیدن به شرایط مطلوب کافی نیست و باید راهکارهای بیشتری برای تأمین آب مورد نیاز چیتگر دنبال شود.
بیانی، مدیرکل منابع طبیعی استان تهران نیز میزان آب در دسترس پارک را در شرایط فعلی حدود ۱۷۰ لیتر بر ثانیه اعلام کرده است. او در عین حال گفت که در سال‌های گذشته، میزان آب در دسترس چیتگر در مقاطعی به حدود ۲۰ لیتر بر ثانیه کاهش یافته بود.
با وجود روایت مختلف مسئولان درباره روند تأمین آب و سهم عوامل مختلف در خشکیدگی درختان، توسعه شبکه آبیاری و استفاده از پساب تصفیه‌شده از جمله اقداماتی است که هر دو طرف به آن اشاره کرده‌اند.
پری همچنین تأکید کرد که شرط اصلی کاشت نهال در پارسل‌های جدید، رفع مشکل آب و آماده‌سازی مسیرهای آبیاری است؛ به‌گونه‌ای که پیش از کاشت، مشخص شود آب مورد نیاز نهال‌ها چگونه تأمین و به آن‌ها منتقل خواهد شد.
آیا قطع درختان چیتگر قابل پیشگیری بود؟
یکی دیگر از پرسش‌های مطرح‌شده در جریان بازدید ایسنا، این بود که آیا می‌شد در سال‌های گذشته با شناسایی زودتر آفت و اجرای اقدامات پیشگیرانه، از گسترش آن و قطع تعداد زیادی از درختان جلوگیری کرد؟
پری در پاسخ به این سوال ایسنا گفت که به اعتقاد کارشناسانی که از این عرصه بازدید کرده‌اند، درختان در مدت دو یا سه سال به چنین وضعیتی دچار نمی‌شوند و مشکل چیتگر سابقه‌ای طولانی‌تر دارد.
او با اشاره به اینکه درختان کاج تهران بخش عمده‌ای از پوشش درختی پارک را تشکیل می‌دهند، افزود: بحران آب موجب تضعیف درختان شده و در ادامه، آفت سوسک پوست‌خوار به‌عنوان عاملی ثانویه به آن‌ها آسیب زده است.
به گفته پری، درختان سوزنی‌برگ همیشه‌سبز پس از گرفتار شدن در برخی آسیب‌های شدید، ممکن است امکان بازگشت به شرایط پیشین را نداشته باشند؛ از همین رو، حذف درختان آلوده و جایگزینی آن‌ها با گونه‌های مناسب‌تر، بخشی از برنامه احیای پارک عنوان شده است.
با این حال، در میان مسئولان درباره میزان قصور دستگاه‌ها و امکان پیشگیری از این وضعیت، اختلاف‌نظر وجود دارد.
ناصر امانی، عضو شورای اسلامی شهر تهران، در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به سابقه آفت‌زدگی درختان چیتگر و سرخه‌حصار گفته است که در دوره پنجم و ششم مدیریت شهری، در زمینه شناسایی ریشه‌های مشکل و جلوگیری از گسترش آن کوتاهی‌هایی صورت گرفته است. او معتقد است که کمبود آب، آفت و جدی گرفته نشدن مسئله در کنار یکدیگر در وضعیت فعلی نقش داشته‌اند.
در مقابل، مهدی بابایی، نایب‌رئیس کمیسیون سلامت و محیط زیست شورای شهر تهران، با انتقاد از عملکرد منابع طبیعی گفته است که تأخیر در قطع و خروج درختان آلوده به گسترش آفت منجر شده و شهرداری برای آغاز این فرایند ناچار به استفاده از ظرفیت قوه قضائیه شده است.
بیانی، مدیرکل منابع طبیعی استان تهران، این ادعا را رد کرده و با استناد به قرارداد مدیریت پارک‌های جنگلی، اعلام کرده است که شهرداری در زمینه نگهداری، حفاظت، آبیاری و عملیات بهداشتی و پرورشی مسئولیت دارد و باید در صورت مشاهده آفت، موضوع را گزارش و اقدامات لازم را دنبال می‌کرد.
مطهر محمدخانی، سخنگوی شهرداری تهران نیز در نشست خبری خود درباره چیتگر، ریشه مشکلات را به تصمیم‌ها و عملکرد سال‌های گذشته نسبت داده و گفته است که قطع درختان آلوده با نظر منابع طبیعی و برای جلوگیری از سرایت آفت به درختان سالم انجام می‌شود.
این اظهارات نشان می‌دهد که اگرچه مسئولان درباره ضرورت حذف درختان آلوده و احیای پارک اتفاق نظر دارند، اما درباره زمان آغاز مشکل، میزان مسئولیت هر دستگاه و امکان پیشگیری از گسترش آن، دیدگاه‌های متفاوتی مطرح است.
کاشت گونه‌های متنوع برای افزایش تاب‌آوری جنگل
پری در بخش دیگری از توضیحات خود، به ضرورت تغییر ترکیب گونه‌های درختی چیتگر اشاره کرد و گفت: در گذشته، بخش عمده درختان پارک از یک گونه و با سن تقریبا مشابه تشکیل شده بودند؛ وضعیتی که به اعتقاد او، ضرورت توجه به تنوع گونه‌ای را در برنامه احیای جنگل برجسته می‌کند.
به گفته او، در برنامه کاشت جدید قرار است گونه‌های مختلفی از جمله زیتون تلخ، داغداغان و زبان‌گنجشک با سهم‌های مشخص و با نظر کارشناسان کاشته شوند تا پوشش گیاهی پارک از وابستگی به یک گونه خارج شود و تاب‌آوری بیشتری در برابر تنش‌های محیطی داشته باشد.
بیانی نیز در گفت‌وگو با ایسنا از کاشت گونه‌هایی مانند اقاقیا، بلوط و سنجد خبر داده و گفته است که گونه‌های جدید بر اساس طرح مصوب منابع طبیعی انتخاب می‌شوند و نیاز آبی آن‌ها کمتر از درختان سوزنی‌برگ است.
از سوی دیگر، نقی شعبانیان، معاون سازمان بوستان‌های شهر تهران نیز با اشاره به وضعیت عمومی درختان چیتگر اعلام کرده است که برآوردهای اولیه مبتنی بر تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد حدود ۴۱ درصد درختان این پارک کاملاً خشک شده‌اند و حدود ۲۸ درصد دیگر نیز در معرض خشکیدگی قرار دارند.
او تأکید کرده است که این ارقام قطعی نیستند و بررسی‌های میدانی برای دستیابی به آمار دقیق‌تر ادامه دارد.
شعبانیان همچنین از تشکیل کمیته فنی و کارگروه تخصصی با حضور استادان دانشگاه، محققان، کارشناسان شهرداری و منابع طبیعی و فعالان محیط زیست خبر داده و تأکید کرده است که انتخاب گونه‌های جدید باید بر مبنای مطالعات کارشناسی و متناسب با شرایط اقلیمی و محیطی انجام شود.
طرح «نونهال»؛ مشارکت شهروندان در احیای چیتگر
در جریان بازدید میدانی ایسنا، موضوع نگرانی شهروندان درباره احتمال ساخت‌وساز در محدوده درختان قطع‌شده نیز با مدیرکل روابط عمومی شهرداری منطقه ۲۲ مطرح شد.
پری با اشاره به اینکه شهرداری بهره‌بردار پارک جنگلی چیتگر و سازمان منابع طبیعی مالک آن است، این نگرانی را رد کرد و گفت که هدف از حذف درختان آلوده، آماده‌سازی زمین برای کاشت گونه‌های جدید و احیای پارک است.
او در همین زمینه از اجرای طرحی با عنوان «نونهال» خبر داد که به گفته وی، امکان مشارکت گروه‌های محیط‌زیستی، سازمان‌های مردم‌نهاد و شهروندان را در کاشت و مراقبت از نهال‌ها فراهم می‌کند.
بر اساس توضیحات پری، در قالب این طرح، پارسل‌هایی که از آفت پاک‌سازی شده‌اند و مشکل آب آن‌ها برطرف شده است، برای مشارکت گروه‌های تخصصی و شهروندان در نظر گرفته می‌شوند. شهرداری نیز تأمین نهال، نیروی اجرایی و نظارت بر روند نگهداری را بر عهده خواهد داشت.
او افزود که برای شهروندانی که در این طرح مشارکت می‌کنند، امکان اختصاص مشخصات و کد شناسایی به درخت کاشته‌شده فراهم می‌شود تا پیگیری وضعیت آن در آینده امکان‌پذیر باشد.
به گفته پری، هدف از اجرای این طرح، علاوه بر کمک به احیای جنگل، افزایش مشارکت اجتماعی و تقویت اعتماد عمومی نسبت به روند قطع درختان آلوده و کاشت نهال‌های جایگزین است.
احیای چیتگر به کاشت نهال محدود نمی‌شود
آنچه در بازدید میدانی خبرنگار ایسنا از پارک جنگلی چیتگر مشاهده شد، تنها بخشی از مسئله‌ای است که در طول سالیان گذشته شکل گرفته و اکنون به مرحله حذف گسترده درختان خشکیده و آلوده رسیده است. در کنار درختان قطع‌شده، بخش‌هایی نیز وجود دارند که هنوز درختان خشکیده در آن‌ها سرپا هستند و عملیات حذف و آماده‌سازی زمین در آن‌ها انجام نشده است؛ موضوعی که ضرورت بررسی دقیق وضعیت درختان و اطلاع‌رسانی شفاف درباره روند کار را دوچندان می‌کند.
اظهارات مسئولان نشان می‌دهد که بحران آب، آفت‌زدگی، ضعف مدیریت فنی و تأخیر در انجام عملیات بهداشتی و پرورشی، هر یک از نگاه بخشی از مدیران در وضعیت کنونی چیتگر نقش داشته‌اند. با این حال، تعیین سهم هر عامل و مسئولیت دستگاه‌های مختلف، به بررسی کارشناسی و ارائه اطلاعات دقیق و قابل ارزیابی نیاز دارد.
از سوی دیگر، کاشت نهال‌های جدید، بدون تأمین پایدار آب، توسعه شبکه آبیاری، تقویت خاک و مراقبت مستمر از درختان، تضمینی برای احیای این پارک نخواهد بود. در چنین شرایطی، مهم‌ترین معیار ارزیابی اقدامات انجام‌شده، نه صرفاً تعداد درختان قطع‌شده یا نهال‌های کاشته‌شده، بلکه میزان موفقیت در حفظ درختان باقی‌مانده و تبدیل نهال‌های جدید به پوشش جنگلی پایدار در سال‌های آینده است.
چیتگر اکنون در مرحله‌ای حساس قرار دارد؛ مرحله‌ای که موفقیت آن به هماهنگی شهرداری، سازمان منابع طبیعی، کارشناسان و مشارکت شهروندان وابسته است. پاسخ روشن به پرسش‌های مربوط به علت گسترش آفت، مسئولیت دستگاه‌ها و سرنوشت درختان جدید نیز می‌تواند نقش مهمی در بازسازی اعتماد عمومی به روند احیای این بوستان داشته باشد.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com